Mở rộng xuất khẩu sang Nhật Bản: Khuyến nghị từ chuyên gia

Thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn ngày một cao

Nhật Bản tiếp tục là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, với quan hệ thương mại được hỗ trợ bởi nhiều khuôn khổ hợp tác. Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) tạo thuận lợi về thuế quan, quy tắc xuất xứ và thuận lợi hóa thương mại, mở thêm cơ hội để hàng Việt tiến sâu hơn vào thị trường này.

Đáng chú ý, dư địa hợp tác giữa hai nước được nhận định vẫn còn lớn, trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Nhật Bản đạt 17,63 tỷ USD, tăng 16,6% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, qua thực tế trao đổi với nhiều doanh nghiệp, việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng Việt sang Nhật Bản còn gặp khó khăn, một trong số đó là thiếu thông tin. Không ít doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa nắm đầy đủ thói quen thị trường, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định nhập khẩu cũng như điều kiện cần thiết để tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do.

Trả lời phỏng vấn của phóng viên Báo Công Thương, ông Tạ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cho rằng, doanh nghiệp muốn khai thác hiệu quả thị trường Nhật Bản trước hết phải nghiên cứu kỹ thông tin thị trường. “Trước hết, chúng ta phải nghiên cứu rất kỹ để tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do. Đồng thời, các cơ quan, tổ chức xúc tiến cũng luôn đồng hành cùng doanh nghiệp. Đây là những nơi doanh nghiệp có thể tìm hiểu, khai thác thông tin và tìm kiếm đối tác của nhau”, ông Tạ Mạnh Cường nhấn mạnh.

Theo ông Tạ Mạnh Cường, việc cung cấp thông tin cần được tăng cường thông qua các cơ quan xúc tiến thương mại, Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài, hiệp hội ngành hàng.... Doanh nghiệp cũng cần chủ động tham gia các diễn đàn, hội nghị, hội thảo do Việt Nam và Nhật Bản tổ chức để cập nhật thông tin và tìm kiếm cơ hội hợp tác.

Từ thực tế sản xuất và kết nối đưa sản phẩm matcha tại Lâm Đồng sang thị trường Nhật Bản, trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, ông Mori Kazuki, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Trà Lâm Đồng, Cố vấn Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Nhật Bản nhận định, Việt Nam có tiềm năng tham gia chuỗi cung ứng matcha tại Nhật Bản khi sản phẩm có hương vị tương đồng. Song, để đưa sản phẩm vào thị trường Nhật Bản, doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ quá trình, từ vùng nguyên liệu, kỹ thuật canh tác, chế biến đến chất lượng sản phẩm.

Khuyến nghị từ thực tế

Bên cạnh việc đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, một khó khăn với doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam được ông Mori Kazuki chỉ ra là chất lượng nhân lực. Những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế đòi hỏi quá trình chăm sóc nghiêm túc, trong khi nhân lực có chuyên môn và tâm huyết trong lĩnh vực này còn thiếu. “Nếu thiếu nhân lực đủ năng lực, cho dù chuyển giao công nghệ cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả”, ông Mori Kazuki cho hay.

Cùng với đó là hiện trạng nhiều doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã còn thiếu thông tin về các chỉ tiêu xuất nhập khẩu, phân bón, hàm lượng chất được phép sử dụng và thị trường mục tiêu; chưa nắm rõ thủ tục, hồ sơ xuất nhập khẩu nông sản và những chỉ tiêu cần thiết để đưa sản phẩm vào Nhật Bản.

Với hiện trạng trên, từ những kinh nghiệm thành công tại Nhật Bản, ông Mori Kazuki chia sẻ, ngay từ cấp tỉnh, quận, huyện hoặc doanh nghiệp, hợp tác xã…cần được rà soát, phân loại theo khả năng đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Phương thức này giúp xác định rõ doanh nghiệp, hộ sản xuất nào có tiềm năng xuất khẩu và đâu là những đối tượng cần tiếp tục hoàn thiện năng lực. Trên cơ sở đó, các chương trình tập huấn có thể tổ chức theo từng nhóm, tập trung vào những vấn đề mà doanh nghiệp, người sản xuất thực sự cần.

Đối với những đơn vị đã đạt các tiêu chuẩn nền tảng, thông tin về hồ sơ, thủ tục, tiêu chuẩn kỹ thuật và cách thức đưa sản phẩm vào Nhật Bản sẽ có tính ứng dụng trực tiếp hơn. Qua đó, doanh nghiệp có thể tiết kiệm thời gian, chi phí và rút ngắn quá trình từ chuẩn bị sản phẩm đến xuất khẩu.

Một vấn đề khác cần được thúc đẩy là minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc. Theo ông Mori Kazuki, truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ cơ quan quản lý nhà nước mà còn giúp các công ty thương mại tìm hiểu độ tin cậy của nhà sản xuất. Khi thông tin có thể được truy xuất và kiểm chứng, uy tín của sản phẩm cũng được nâng lên.

Đáng chú ý, kinh nghiệm thành công của doanh nghiệp cũng cần được chia sẻ nhiều hơn để hình thành thế mạnh chung của thị trường. Việt Nam đã có nhiều doanh nghiệp đưa sản phẩm thành công sang Nhật Bản và các thị trường quốc tế, nhưng những kinh nghiệm này thường được giữ trong phạm vi từng doanh nghiệp. Trong khi đó, nếu thông tin được minh bạch và chia sẻ rộng hơn, nhiều doanh nghiệp có thể học hỏi, rút ngắn thời gian thử nghiệm và hạn chế những khoản đầu tư không hiệu quả.

Có thể thấy, với thị trường Nhật Bản, yêu cầu đối với hàng Việt không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm cuối cùng. Đó là cả một chuỗi yêu cầu từ thông tin thị trường, vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, nhân lực, công nghệ, giá thành đến truy xuất nguồn gốc. Yêu cầu này đòi hỏi không chỉ nỗ lực cập nhật, hoàn thiện quy trình sản xuất, kinh doanh để đáp ứng của doanh nghiệp mà đòi hỏi những thay đổi trong cung cấp thông tin, hỗ trợ của cơ quan quản lý.

Với xuất khẩu 17,63 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2026, tăng 16,6% so với cùng kỳ, Nhật Bản đang tiếp tục cho thấy dư địa đáng kể đối với hàng Việt. Để khai thác dư địa này, hoạt động xúc tiến thương mại cần đi sâu hơn vào từng ngành hàng, từng nhóm doanh nghiệp và từng yêu cầu cụ thể của thị trường.