Mở ‘lối đi’ mới cho hàng Việt

Không chỉ là kênh bán hàng

Trong hành trình 30 năm hội nhập, xuất nhập khẩu Việt Nam đã ghi dấu ấn mạnh mẽ với bước nhảy vọt từ 13 tỷ USD năm 1995 lên khoảng 930 tỷ USD vào năm 2025. Riêng xuất khẩu đạt trên 475 tỷ USD - một con số phản ánh sức bật của nền kinh tế trong dòng chảy thương mại toàn cầu.

Trong bức tranh ấy, thương mại điện tử xuyên biên giới nổi lên như một “đòn bẩy” mới, một kênh xuất khẩu linh hoạt, giàu tiềm năng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số ngày càng định hình lại cách thức giao thương truyền thống.

Hiện nay, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, trong đó thương mại điện tử xuyên biên giới chiếm khoảng 4,45 tỷ USD, tương đương 15-16%. Dù tỷ trọng chưa lớn, nhưng tốc độ tăng trưởng 17-18% mỗi năm cho thấy dư địa phát triển còn rất rộng mở.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), thương mại điện tử đang đóng vai trò là “chất xúc tác” giúp doanh nghiệp Việt Nam rút ngắn khoảng cách với thị trường quốc tế, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu.

Khi nhắc đến thương mại điện tử, nhiều người vẫn nghĩ đến các sàn bán lẻ B2C. Tuy nhiên, phía sau đó là một không gian rộng lớn hơn, mang ý nghĩa chiến lược đối với xuất khẩu, đó là thương mại điện tử B2B và thương mại điện tử xuyên biên giới.

Từ năm 2015, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam đã phối hợp với Bộ Công Thương và các địa phương triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng nền tảng số để xuất khẩu. Thực tiễn cho thấy, thương mại điện tử không chỉ giúp gia tăng đơn hàng mà còn mở ra khả năng tiếp cận những thị trường mới với chi phí thấp hơn đáng kể so với xúc tiến thương mại truyền thống.

Đặc biệt, các nền tảng lớn như Amazon, Alibaba, Shopee hay Lazada không chỉ đóng vai trò là “chợ” giao dịch mà còn cung cấp hệ sinh thái toàn diện từ marketing, thanh toán đến logistics.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Văn Việt - Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean nhấn mạnh, thương mại điện tử không còn là một kênh bán hàng đơn thuần mà đã trở thành chiến lược cốt lõi. Nhờ nền tảng số, doanh nghiệp có thể rút ngắn hành trình đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng, giảm phụ thuộc vào trung gian, từ đó tối ưu chi phí và gia tăng lợi nhuận.

Không dừng lại ở đó, dữ liệu từ các nền tảng còn giúp doanh nghiệp nắm bắt xu hướng tiêu dùng toàn cầu theo thời gian thực, từ đó điều chỉnh sản xuất, giảm rủi ro phụ thuộc vào đơn hàng gia công. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ “làm thuê” sang chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Với các ngành hàng như cà phê, ca cao, nông sản chế biến, thương mại điện tử còn là công cụ kể câu chuyện thương hiệu, nơi giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở giá cả mà còn ở nguồn gốc, văn hóa và chất lượng.

Gỡ “nút thắt” để hàng Việt đi xa hơn

Dù tiềm năng lớn, thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít thách thức.

Trước hết, thị trường vẫn tập trung chủ yếu vào các khu vực lớn như Hoa Kỳ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu. Riêng Hoa Kỳ chiếm hơn 22% doanh số xuất khẩu trực tuyến của Việt Nam. Sự phụ thuộc vào một số thị trường và nền tảng lớn khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động.

Bên cạnh đó, hàng hóa xuất khẩu qua thương mại điện tử vẫn chủ yếu là gia công, thiếu thương hiệu riêng và giá trị gia tăng chưa cao. Đây là “điểm nghẽn” quen thuộc, nhưng lại trở nên rõ nét hơn trong môi trường cạnh tranh toàn cầu khốc liệt của thương mại điện tử.

Chi phí logistics xuyên biên giới cũng là bài toán nan giải, đặc biệt với các mặt hàng cồng kềnh như nội thất. Từ vận chuyển, lưu kho đến hoàn tất đơn hàng đều đòi hỏi chi phí lớn, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm.

Theo ông Trần Thanh Hải, để vượt qua những thách thức này, doanh nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và phù hợp với xu hướng tiêu dùng trực tuyến. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản trị, marketing, tận dụng các công cụ như Big Data, AI để tối ưu vận hành.

Một hướng đi đáng chú ý là xây dựng hệ thống logistics chủ động, bao gồm các trung tâm kho ngoại quan tại các thị trường lân cận như Trung Quốc, Lào, Campuchia, Myanmar. Giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tăng tính linh hoạt trong phân phối hàng hóa.

Song song với đó, việc xây dựng thương hiệu trên môi trường số, kết hợp với các kênh truyền thông mới như KOL/KOC và mạng xã hội sẽ là chìa khóa nâng cao vị thế hàng Việt trên thị trường quốc tế.

Trong chiến lược dài hạn, Bộ Công Thương đang xây dựng Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu thúc đẩy mạnh mẽ giao dịch xuyên biên giới và nâng cao khả năng tiêu thụ sản phẩm Việt Nam trên cả thị trường trong và ngoài nước.

Nhìn rộng hơn, thương mại điện tử không chỉ là công cụ bán hàng mà còn là phương thức xúc tiến thương mại hiệu quả. Nếu như hội chợ, triển lãm chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, thì xúc tiến trên nền tảng số có thể diễn ra liên tục, với phạm vi tiếp cận rộng và khả năng đo lường rõ ràng.

Sự kết hợp giữa xúc tiến trực tuyến và trực tiếp đang tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, mở ra một phương thức tiếp cận thị trường linh hoạt, phù hợp với bối cảnh mới.

Có thể nói, trong bối cảnh yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu quốc gia ngày càng cấp thiết, thương mại điện tử xuyên biên giới không còn là lựa chọn bổ sung. Nó đang dần trở thành một cấu phần cốt lõi trong chiến lược xuất khẩu của Việt Nam, góp phần cho mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu 15-16% trong năm 2026.