Mây tre đan Việt Nam hướng tới chiếm 15% thị phần thế giới

Cơ hội bứt phá xuất khẩu nhờ thị trường xanh và xu hướng toàn cầu

Theo thống kê của Cục Hải quan, đến hết tháng 8/2025, kim ngạch xuất khẩu nhóm sản phẩm mây, tre, cói và thảm của Việt Nam đạt 574 triệu USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Các thị trường xuất khẩu chủ lực gồm Mỹ, Nhật Bản, châu Âu và Ấn Độ, trong đó Mỹ tiếp tục là khách hàng lớn nhất với kim ngạch đạt 266 triệu USD, chiếm 46,3% tổng giá trị xuất khẩu nhóm hàng này. Nhật Bản đứng thứ hai với 37,7 triệu USD, tiếp theo là Anh (28,5 triệu USD), Tây Ban Nha (27,6 triệu USD) và Ấn Độ (21,57 triệu USD). Năm 2024, tổng kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng thủ công mỹ nghệ này đạt 804 triệu USD.

Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), mây tre đan là nhóm hàng xuất khẩu giá trị cao nhất trong nhóm lâm sản ngoài gỗ, và Việt Nam, cùng Trung Quốc, là một trong năm quốc gia xuất khẩu mây tre đan lớn nhất thế giới. Sản phẩm mây tre đan ngày càng phổ biến trên toàn cầu, đặc biệt trong nội thất và trang trí, nhờ xu hướng sống xanh, sử dụng sản phẩm bền vững và thân thiện môi trường. Đây là cơ hội lớn để các doanh nghiệp và làng nghề Việt Nam phát triển sản xuất, mở rộng thị trường.

Hiệp hội Xuất khẩu Thủ công Mỹ nghệ Việt Nam cho biết trong 5 năm gần đây, khách hàng từ Mỹ, châu Âu, Nhật Bản… đến thăm xưởng sản xuất ngày càng nhiều, đơn hàng tăng trưởng nhờ sản phẩm mây tre đan, cói và thảm của Việt Nam có tính thẩm mỹ, chất lượng cao, giá cạnh tranh so với hàng thủ công từ Indonesia, Thái Lan hay Malaysia. Ở châu Âu, người tiêu dùng đặc biệt ưa chuộng sản phẩm độc đáo, thân thiện môi trường và mang bản sắc văn hóa, trong đó nhóm Millennials chiếm 45% thị phần, còn hơn 70% người tiêu dùng đô thị ưu tiên sản phẩm thủ công.

Hiệp hội Xuất khẩu Thủ công Mỹ nghệ Việt Nam cũng nhận định ngành mây, tre đan Việt Nam có khả năng chiếm lĩnh 10–15% thị trường thế giới, với tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu trung bình 29,5%/năm. Khi quy mô thị trường tre toàn cầu dự kiến đạt gần 83 tỷ USD vào năm 2028, mây tre đan Việt Nam có thể mang về hàng tỷ USD.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Thừa Lộc, nguyên Giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân, đánh giá quy mô thị trường thủ công mỹ nghệ toàn cầu lớn và tăng trưởng liên tục, mở ra cơ hội xuất khẩu cho Việt Nam.

Các chính sách của Đảng và Nhà nước cùng việc Việt Nam tham gia 17 hiệp định thương mại tự do tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, học hỏi kinh nghiệm và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo cũng góp phần thúc đẩy thị trường sản phẩm thủ công mỹ nghệ phát triển.

Bên cạnh cơ hội, ngành hàng vẫn đối mặt nhiều thách thức, như cạnh tranh gay gắt về mẫu mã, chất lượng và tiêu chuẩn, chi phí sản xuất cao, thiết bị lạc hậu, hạn chế trong marketing và nhân lực. Các làng nghề chủ yếu tổ chức sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, khó liên kết để tạo chuỗi cung ứng toàn cầu. Biến động kinh tế thế giới, lạm phát và chi phí logistics tăng cũng ảnh hưởng đến khả năng mở rộng thị trường.

6 giải pháp chiến lược giúp thủ công mỹ nghệ vươn ra thị trường thế giới

Để thủ công mỹ nghệ Việt Nam chiếm lĩnh thị trường thế giới, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, cho rằng cần tập trung vào sáu giải pháp chiến lược.

Thứ nhất, quy hoạch vùng nguyên liệu bền vững, đảm bảo gỗ, mây, tre, cói có nguồn gốc rõ ràng, khai thác hợp pháp và có kế hoạch tái sinh, đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và địa phương cung cấp nguyên liệu.

Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực, kết hợp đào tạo nghề truyền thống với kỹ năng thiết kế và kỹ thuật cao, khuyến khích thế hệ trẻ kế thừa nghề, đãi ngộ nghệ nhân và thu hút các nhà thiết kế chuyên nghiệp tham gia sáng tạo mẫu mã.

Thứ ba, cải tiến công nghệ và chuyển đổi số, ứng dụng máy móc thân thiện môi trường, nâng cao chất lượng, giảm chi phí, đồng thời số hóa sản phẩm, nghệ nhân và di sản làng nghề, khai thác thương mại điện tử.

Thứ tư, mở rộng thị trường trong và ngoài nước, nghiên cứu thị hiếu, thiết kế sản phẩm phù hợp, xúc tiến thương mại, tham gia hội chợ quốc tế và phát triển du lịch làng nghề kết hợp trải nghiệm và mua sắm trực tiếp.

Thứ năm, bảo vệ môi trường và phát triển xanh, sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường, xử lý chất thải đúng quy chuẩn, huy động sự tham gia đồng bộ của nhà nước, người dân và xã hội.

Thứ sáu, chính sách hỗ trợ của nhà nước, bao gồm ưu đãi tài chính, tín dụng, đầu tư hạ tầng, bảo vệ sở hữu trí tuệ và phát triển các trung tâm giới thiệu sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh của sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam.

Phát triển bền vững ngành nghề thủ công mỹ nghệ Việt Nam cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng làng nghề.