Lãnh đạo và quản trị rủi ro mở đường cho kinh tế tư nhân bền vững

Lãnh đạo định hình chiến lược doanh nghiệp

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và cạnh tranh ngày càng gay gắt, năng lực lãnh đạo trở thành yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của doanh nghiệp, đặc biệt trong khu vực kinh tế tư nhân. Phát biểu tại Hội thảo quốc tế FASPS7 với chủ đề “Tài chính - Kế toán thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển nhanh và bền vững” do Học viện Tài chính chủ trì, ông Prakarsh Singh - Giáo sư Kinh tế, Đại học Plaksha (Ấn Độ) nhấn mạnh: “Lãnh đạo chính là chìa khóa giúp tổ chức và xã hội đạt được mục tiêu”.

Ở góc nhìn phân tích, ông Singh cho rằng trong một thị trường hoàn hảo, nơi thông tin minh bạch và đầy đủ, doanh nghiệp có thể dễ dàng đạt được mục tiêu. Tuy nhiên, thực tế thường khác xa: đa số doanh nghiệp phải hoạt động trong một thị trường không hoàn hảo, nơi thông tin bị lệch lạc và chi phí giao dịch gia tăng. “Chính những sai lệch này khiến vai trò lãnh đạo trở nên rất quan trọng,” ông nhấn mạnh.

Để minh họa, ông Singh đưa ra ba hình thức lãnh đạo nổi bật. Trước hết là hình thức lãnh đạo chuyển đổi, nhà lãnh đạo cần “truyền cảm hứng bằng tầm nhìn”. Cụ thể, lãnh đạo tài chính khi trình bày con số cần phải biết đặt chúng trong tầm nhìn dài hạn: thừa nhận rủi ro một cách trung thực, làm nổi bật giá trị tương lai và truyền đạt niềm tin thông qua câu chuyện. “Cùng một bộ số liệu nhưng có thể dẫn đến hai câu chuyện rất khác nhau, tùy vào cách nhà lãnh đạo định khung thông tin”, ông Singh nói.

Tiếp theo, với hình thức lãnh đạo giao dịch, kỷ luật và an toàn tài chính là ưu tiên hàng đầu. Minh chứng là mô hình ngân sách từ con số 0 (Zero-Based Budgeting), nơi mỗi chu kỳ chi tiêu đều phải được giải trình, thay vì dựa vào ngân sách năm trước. Cách làm này giúp loại bỏ lãng phí, buộc doanh nghiệp cắt bỏ các khoản chi không hiệu quả và phân bổ lại nguồn lực cho những hoạt động có lợi tức cao hơn.

Trong khi đó, hình thức lãnh đạo phục vụ tập trung vào việc quản lý chi phí phục vụ khách hàng (Cost-To-Serve). Thay vì chỉ tính toán lợi nhuận gộp, mô hình CTS giúp doanh nghiệp xác định toàn bộ chi phí từ đóng gói, vận chuyển đến dịch vụ hậu mãi. Nhờ vậy, lãnh đạo có thể phát hiện các “chi phí ẩn” vốn bị bỏ qua trong báo cáo tài chính, từ đó xây dựng chiến lược giá và dịch vụ hợp lý hơn.

Từ khảo sát 600 doanh nghiệp và 500 giám đốc điều hành trong 5 năm, ông Singh nhấn mạnh đặc điểm cá nhân của lãnh đạo ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất kinh doanh và thậm chí cả tốc độ tăng trưởng GDP. Một lãnh đạo cởi mở, có khả năng kiểm soát cảm xúc và tập trung sẽ giúp doanh nghiệp ổn định hơn trong dài hạn. Ngược lại, sự nóng vội hay thiếu tầm nhìn có thể khiến doanh nghiệp chệch hướng trước những cú sốc kinh tế. Ông Singh kết luận rằng lãnh đạo không chỉ là người điều hành, mà còn là nhân tố quyết định sự bền vững: “Dù là lãnh đạo kiểu nào, họ đều cần chăm chỉ, tầm nhìn xa và kiến thức sâu để đưa doanh nghiệp tiến lên”.

Nhận thức lãnh đạo và quản trị rủi ro là nền tảng

Nếu như ông Singh đi sâu vào triết lý lãnh đạo, thì TS. Phan Thị Thúy Nga (Đại học Tài chính Kế toán) lại bổ sung một lát cắt thực chứng, tập trung vào cách thức lãnh đạo ảnh hưởng đến quản trị rủi ro trong thực tế doanh nghiệp. Trình bày tham luận tại Hội thảo, bà Nga cho biết nghiên cứu của bà dựa trên khảo sát 143 doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại Quảng Ngãi và cho kết quả rõ ràng: “Kết quả nghiên cứu cho thấy nhận thức lãnh đạo (LP) có tác động thuận chiều và có ý nghĩa thống kê đến việc thực hiện quản trị rủi ro doanh nghiệp (ERM)”.

Không những vậy, bà Nga còn nhấn mạnh vai trò trung gian của các công cụ kế toán quản trị: “Các kỹ thuật kế toán quản trị định hướng rủi ro (RMA) đóng vai trò trung gian đáng kể trong mối quan hệ giữa nhận thức lãnh đạo và thực hiện quản trị rủi ro doanh nghiệp”, đồng nghĩa lãnh đạo chỉ thực sự phát huy tác động khi nhận thức được rủi ro và biết vận dụng công cụ phù hợp để kiểm soát. Các kỹ thuật RMA được TS. Nga liệt kê bao gồm lập chi phí dựa trên hoạt động (ABC), kế toán quản lý môi trường (EMA), quản lý chi phí chuỗi cung ứng, quản lý chi phí nguồn nhân lực, quản lý chi phí pháp lý và tuân thủ.

Từ góc nhìn thực hành, TS. Nga đưa ra khuyến nghị: “Doanh nghiệp cần tăng cường ứng dụng các kỹ thuật kế toán quản trị hiện đại để xác định tốt hơn chi phí liên quan đến rủi ro và xây dựng chiến lược giảm thiểu hiệu quả”. Với các doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ và vừa ở Việt Nam, đây là gợi ý thiết thực để bù đắp hạn chế về vốn, công nghệ và nhân sự.

Nhận thức lãnh đạo không chỉ là yếu tố khởi nguồn, mà còn là chất xúc tác để các công cụ quản trị phát huy hiệu quả. “Các nhà lãnh đạo có nhận thức rủi ro cao hơn có xu hướng thúc đẩy việc áp dụng các kỹ thuật kế toán quản trị, từ đó cải thiện hiệu quả quản lý rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh”, bà Nga khẳng định.

Trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân đóng góp hơn 40% GDP và thu hút gần 85% lực lượng lao động, những phát hiện tại hội thảo FASPS7 mang ý nghĩa đặc biệt. Chúng cho thấy nếu muốn thúc đẩy khu vực này phát triển nhanh và bền vững, cần xây dựng đội ngũ lãnh đạo có tầm nhìn, có kỹ năng quản trị rủi ro và biết tận dụng kế toán quản trị hiện đại. Nói cách khác, tăng trưởng không chỉ đến từ vốn hay công nghệ, mà quan trọng hơn là từ “chất lượng lãnh đạo”.