Làng gốm Phù Lãng ‘thức giấc’ nhờ du lịch trải nghiệm

Khi nghệ nhân trở thành “hướng dẫn viên” du lịch

Trải qua hơn tám thế kỷ tồn tại, làng gốm Phù Lãng (xã Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh) từng có thời điểm rơi vào trầm lắng khi thị trường tiêu thụ thu hẹp, nhiều lò nung ngừng hoạt động, nhiều người trẻ bỏ nghề đi làm xa. Những tưởng nghề gốm tại Phù Lãng sẽ dần bị quên lãng thì trong chỉ vài năm trở lại đây, làng nghề truyền thống này đã thực sự “thức giấc” nhờ một hướng đi mới: kết hợp làm kinh tế gắn với du lịch trải nghiệm.

Những người thợ gốm vốn chỉ quen với bàn xoay và ngọn lửa trong lò nay trở thành “hướng dẫn viên” du lịch, trực tiếp giới thiệu về nghề, chia sẻ quy trình chế tác và hướng dẫn du khách tự tay nặn gốm.

Chị Đoàn Minh Ngọc, chủ cơ sở Gốm Ngọc và cũng là người tiên phong đưa mô hình du lịch trải nghiệm vào làng kể lại: “Cách đây 5-6 năm, tôi chỉ làm tour nhỏ lẻ. Khách đến rồi đi, chẳng mấy ai quay lại vì chưa có điểm nhấn. Nghe khách nói ‘Phù Lãng chẳng có gì đặc sắc’ mà chạnh lòng, tôi quyết tâm thay đổi.”

Sau những lần vấp ngã ban đầu, chị Ngọc cùng các nghệ nhân trong làng bắt tay xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm bài bản. Khi tham gia dự án hợp tác quốc tế của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), chị học hỏi cách kết hợp giữa sản xuất, kinh doanh và trải nghiệm để mang về áp dụng tại quê hương.

Từ đó, các tour được thiết kế như những hành trình sáng tạo: du khách được giới thiệu lịch sử làng nghề, quy trình tạo gốm, tự tay nặn đất, tạo hình, trang trí, trưng bày sản phẩm, chụp ảnh lưu niệm và nhận chứng nhận sau buổi trải nghiệm. “Khách không chỉ xem mà còn được làm, được cảm, được mang về chính sản phẩm của mình – đó là giá trị mà du lịch truyền thống không có”, chị Ngọc nói.

Với phương châm “làng phát triển thì mình mới phát triển được”, chị Đoàn Minh Ngọc luôn tìm cách khuyến khích người trẻ học nghề, sáng tạo mẫu mã, nhưng vẫn giữ tinh thần truyền thống. “Không có sự chung tay thì khó mà tồn tại. Chỉ khi cả làng cùng đổi mới, Phù Lãng mới thật sự hồi sinh” chị nói.

Theo chị Ngọc, sản phẩm chất lượng là nền tảng, còn tư duy đổi mới là cách để làng nghề phát triển bền vững. Làng Gốm Phù Lãng không chỉ bán sản phẩm, mà bán cả câu chuyện văn hóa, lịch sử của làng nghề. Phù Lãng không phải nơi để tham quan cho vui, mà là lớp học sống động về văn hóa thủ công Việt Nam.

Cú “bật” của gốm Phù Lãng trong thời đại mới

Hiện Phù Lãng có khoảng 200 hộ sản xuất với hơn 1.000 lao động, mỗi năm cung ứng ra thị trường trên 1 triệu sản phẩm, đạt doanh thu gần 100 tỷ đồng. Thu nhập bình quân người dân đạt 7–9 triệu đồng/tháng.

Trong bức tranh đổi thay ấy, cơ sở Gốm Ngọc mỗi năm đón hơn 5.000 lượt khách du lịch và 1.000 học sinh, sinh viên đến học tập, thực hành nghề gốm. Nhờ đó, doanh thu đạt khoảng 1 tỷ đồng/năm, tăng gấp 5 lần so với thời kỳ chưa làm du lịch trải nghiệm.

Song song với phát triển du lịch, Phù Lãng cũng nhanh chóng bắt nhịp xu hướng chuyển đổi số và thương mại điện tử. Anh Bùi Văn Huân, chủ cơ sở Gốm Huân chia sẻ: “Hiện khoảng 60% khách hàng đến từ kênh online. Nhờ hợp tác với các đơn vị vận chuyển và đầu tư khâu đóng gói, sản phẩm gốm Phù Lãng đã có mặt khắp các tỉnh, thành.”

Không chạy theo sản xuất hàng loạt, Phù Lãng chọn hướng đi riêng – làm tinh, làm chất, giữ hồn cốt thủ công. “Nếu cứ bám theo người đi trước thì không bao giờ vượt qua được. Phải khai thác chính giá trị bản địa, biến nó thành lợi thế đặc trưng, đó mới là con đường tốt nhất,” anh Huân khẳng định.

Để việc sản xuất, kinh doanh gốm theo hướng đi mới được tổ chức một cách bài bản, có hệ thống, vào năm 2024, Hợp tác xã Dịch vụ và Du lịch gốm Phù Lãng được thành lập, tạo bước ngoặt trong việc liên kết sản xuất và quảng bá sản phẩm.

“Trước đây mỗi hộ làm một kiểu, rất rời rạc. Nay có hợp tác xã, chúng tôi có tiếng nói chung để cùng làm thương hiệu, cùng đón khách du lịch. Nhiều bạn trẻ ở Hà Nội còn về hỗ trợ truyền thông, làm video chia sẻ trên mạng xã hội, giúp gốm Phù Lãng lan tỏa hơn”, đại diện Hợp tác xã cho biết.

Có thể thấy, sự kết hợp giữa du lịch trải nghiệm và sản xuất thủ công đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho Phù Lãng. Các cơ sở giờ đây bán hàng trực tiếp tại xưởng, không phụ thuộc thương lái, tăng lợi nhuận và tạo việc làm cho người dân địa phương. Mỗi du khách đến tham quan, học làm gốm lại trở thành “đại sứ quảng bá” tự nhiên, giúp hình ảnh làng nghề lan tỏa rộng rãi. Nhờ đó, thu nhập của người dân tăng gấp đôi, đời sống khấm khá hơn, còn làng nghề Phù Lãng thì “hồi sinh” sau thời gian dài trầm lắng.

Câu chuyện của gốm Phù Lãng không chỉ là hành trình “thức giấc” của một làng nghề truyền thống, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa Việt trong thời kỳ hội nhập. Khi người nghệ nhân biết đổi mới tư duy, kết hợp giữa tinh hoa thủ công và hơi thở hiện đại, thì dù chỉ từ những nắm đất mộc mạc, họ vẫn có thể tạo nên giá trị lớn, góp phần đưa thương hiệu quê hương vươn xa.