Khơi thông dòng vốn cho tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng

Tái định hình dòng vốn cho tăng trưởng xanh

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với yêu cầu xanh hơn, bền vững hơn và có chiều sâu hơn, việc khơi thông dòng vốn cho tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng đang trở thành đòi hỏi cấp thiết, mang tính chiến lược. Không chỉ là câu chuyện của cam kết giảm phát thải hay chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đây còn là bài toán lớn về thể chế, chính sách và đặc biệt là cách huy động, phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính cho phát triển.

Bên lề Lễ khởi động dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh” (SHIFT) do Bộ Tài chính tổ chức 27/1/2026, nhiều ý kiến đã nhấn mạnh yêu cầu phải tái định hình dòng vốn đầu tư theo hướng ưu tiên các lĩnh vực xanh, năng lượng sạch và hạ tầng bền vững.

Theo bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính), dự án SHIFT được ký kết vào một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam khi vừa qua, Việt Nam đã tổ chức thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Trong các văn kiện Đại hội, những mục tiêu và giải pháp lớn đã được xác định rất rõ, trọng tâm là phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, qua đó hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao năng suất lao động và cải thiện đời sống của người dân.

“Để hiện thực hóa các mục tiêu này trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới, Việt Nam đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức. Trong đó, một trong những thách thức mang tính then chốt đối với việc triển khai tài chính xanh và chuyển dịch năng lượng chính là các vấn đề liên quan đến thể chế và khung pháp lý”, bà Nga cho biết.

Thời gian qua, Chính phủ đã có những bước chuyển biến rất đáng kể trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho tài chính xanh. Cụ thể, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đã được ban hành; cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh.

Theo quyết định này, có nhiều nhóm loại dự án thuộc 7 nhóm ngành, kèm theo các quy định về tiêu chí môi trường và phương pháp xác định dự án. Đây là một khung pháp lý hết sức quan trọng, tạo nền tảng để các dự án xanh và kinh tế tuần hoàn được triển khai trong thời gian tới. Việc thống nhất định nghĩa về dự án xanh sẽ giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình đánh giá, đồng thời tạo động lực cho các hoạt động đầu tư.

Bên cạnh đó, Quốc hội cũng đã thông qua Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và thu nhập cá nhân năm 2025, trong đó bổ sung các cơ chế miễn, giảm thuế đối với trái phiếu xanh và giao dịch tín chỉ carbon. Đây được xem là những đòn bẩy tài chính thiết thực, góp phần khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức tài chính vào lĩnh vực đầu tư xanh.

Tuy nhiên, khung pháp lý hiện nay vẫn chưa hoàn toàn đồng bộ. Các quy định liên quan đến xác nhận dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị) vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

“Hiện nay, Chính phủ đang xem xét ban hành nghị định về chính sách hỗ trợ lãi suất. Bộ Tài chính cũng đã trình Chính phủ Nghị định thí điểm cơ chế kinh tế tuần hoàn. Để các nghị định này có thể đi vào thực tiễn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, cùng với sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tài chính, nhằm xây dựng và ban hành các tiêu chí cụ thể, khả thi trong triển khai”, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành thông tin.

Ngoài ra, theo bà Nga, còn có các rào cản về thị trường và rủi ro tài chính. Nhu cầu vốn cho chuyển dịch năng lượng là rất lớn. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh do Bộ Công Thương trình Chính phủ, giai đoạn 2026-2030, tổng nhu cầu đầu tư ước tính vượt 100 tỷ USD, trong đó phần lớn đến từ khu vực tư nhân và nguồn vốn nước ngoài.

Đại diện Bộ Tài chính cũng thông tin thêm, hiện nay, cơ chế, chính sách huy động nguồn lực ngoài nhà nước để triển khai Quy hoạch điện VIII cũng đang được Bộ Công Thương nghiên cứu, điều chỉnh. Đáng chú ý, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 253/2025/QH15 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026.

“Bộ Công Thương được giao chủ trì sửa đổi Luật Điện lực và ban hành các nghị định hướng dẫn thực hiện nghị quyết này. Kỳ vọng đặt ra là khi các văn bản pháp lý trên được hoàn thiện và ban hành đầy đủ, các vướng mắc về cơ chế, chính sách đối với các dự án năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo, sẽ từng bước được tháo gỡ”, bà Nga nhấn mạnh.

Mảnh ghép còn thiếu của năng lượng xanh

Trong khi đó, dưới góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Xuân Bình, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Tập đoàn GG Power cho biết, từ năm 2022 đến nay, doanh nghiệp đã đồng hành cùng Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ). Đây là hành trình kiên trì xây dựng các giải pháp, công nghệ và hệ thống hạ tầng phụ trợ then chốt cho quá trình chuyển dịch năng lượng xanh, trọng tâm là lĩnh vực pin lưu trữ năng lượng.

“Ở giai đoạn đầu, chúng ta chưa có bất kỳ tiêu chuẩn nào cho một sản phẩm như pin lưu trữ. Sau gần 4 năm, dưới sự phối hợp của các bộ, ngành liên quan đã ban hành được những tiêu chuẩn ban đầu, mang tính cơ sở, tạo nền tảng để có thể đưa sản phẩm này vào ứng dụng trong các dự án năng lượng tái tạo”, ông Bình cho hay.

Ngoài ra, quá trình nghiên cứu các tiêu chuẩn mới vẫn đang được tiếp tục, chẳng hạn như các tiêu chuẩn riêng về phòng cháy, chữa cháy cho pin lưu trữ, hiện đang trong giai đoạn xây dựng.

Theo Tổng giám đốc Công ty Tập đoàn GG Power, ở góc độ doanh nghiệp tư nhân, rõ ràng chúng ta cần làm việc với nhau rất nhiều. Một bên là các tổ chức đang nắm giữ nguồn lực tài chính, trong khi bên còn lại là các doanh nghiệp có dự án, có nhu cầu triển khai hạ tầng tích hợp cho chuyển dịch năng lượng tái tạo.

“Với một doanh nghiệp như chúng tôi, là một startup mới, chúng tôi đã lựa chọn đầu tư nghiêm túc vào công nghệ, tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ nước ngoài, đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất, phát triển đội ngũ nhân sự, đồng thời từng bước hình thành chuỗi cung ứng trong nước. Mục tiêu là tạo ra những sản phẩm bảo đảm an toàn, đáp ứng các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, qua đó trở thành một hạ tầng tích hợp thiết yếu cho năng lượng tái tạo”, ông Bình bày tỏ.

Cũng theo lãnh đạo Tập đoàn GG Power, thực tế cho thấy, vai trò của pin lưu trữ trong ngành năng lượng không còn là vấn đề cần tranh luận. Giá trị của pin lưu trữ đã được kiểm chứng tại nhiều quốc gia, thông qua hàng loạt dự án cụ thể, khi góp phần nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống, cải thiện rõ rệt hiệu quả kinh tế và tăng tính ổn định, bền vững cho các dự án năng lượng tái tạo.

Khơi thông dòng vốn cho tăng trưởng xanh không chỉ là huy động vốn cho từng dự án, mà là hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn và cơ chế tài chính để dẫn vốn vào đúng lĩnh vực, đúng nhu cầu. Phát triển các hạ tầng then chốt như pin lưu trữ năng lượng, cùng chính sách hỗ trợ phù hợp, sẽ quyết định hiệu quả chuyển dịch năng lượng và tính bền vững của tăng trưởng trong giai đoạn tới.