Hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA thuận lợi hơn

	Không đạt tiêu chuẩn “xanh”, doanh nghiệp có thể sẽ không xuất khẩu được hàng
	Doanh nghiệp bức xúc trước vấn nạn hàng nhái và gian lận thương mại

Kinh nghiệm từ địa phương

Thời gian qua, các địa phương đã rất nỗ lực trong hỗ trợ doanh nghiệp làm quen và tận dụng hiệu quả các cơ hội từ các FTA. Khảo sát mới đây của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, doanh nghiệp ngày càng đánh giá tích cực hơn về sự hỗ trợ, về các biện pháp mà các cơ quan ban, ngành không chỉ là trung ương mà địa phương đã thực hiện.

Từ kinh nghiệm địa phương, ông Đinh Trọng Cường - Trưởng phòng Quản lý Thương mại, Sở Công Thương Bà Rịa - Vũng Tàu cho biết: Từ khi có các FTA thế hệ mới kim ngạch xuất khẩu của tỉnh đã có sự gia tăng đáng kể, đơn cử kim ngạch xuất khẩu sang thị trường EU đạt mức tăng từ 0,75 cho đến 3 lần so với trước đó.

Theo ông Cường, để chủ động thúc đẩy hội nhập sâu rộng và triển khai thực thi các FTA và hỗ trợ các doanh nghiệp trên địa bàn, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã sớm phê duyệt Đề án hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương và các Hiệp định FTA khác.

Các địa phương đã rất nỗ lực trong hỗ trợ doanh nghiệp làm quen và tận dụng hiệu quả các cơ hội từ các FTA

Bên cạnh những khó khăn, thách thức khách quan, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh còn nhiều hạn chế về khả năng đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn chất lượng, hạn chế về năng lực, về xúc tiến thị trường và tiếp cận các đối tác, khách hàng chưa cao.

Theo bà Nguyễn Kiều Oanh- Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, thành phố Hà Nội hiện có khoảng 2.600 doanh nghiệp thực hiện hoạt động xuất khẩu sang các nước ký kết FTA và có khoảng 7.900 doanh nghiệp có hoạt động nhập khẩu từ các nước ký kết các Hiệp định FTA.

Báo cáo thống kê cho thấy, kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp Hà Nội sang các thị trường FTA như CPTPP, EVFTA và UKVFTA trong năm 2022 ước đạt khoảng 5,88 tỷ USD và chiếm 33,9% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Hà Nội sang các nước trong 3 FTA này bao gồm các mặt hàng như: cơ kim khí, dệt may, da giày... Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu của Hà Nội từ các nước trong 3 hiệp định này năm 2022 ước đạt 13,03 tỷ USD.

Bà Oanh cho hay, nhằm chủ động hỗ trợ các doanh nghiệp tận dụng tốt các FTA, Sở Công Thương Hà Nội đã tham mưu, triển khai rất nhiều hoạt động để hỗ trợ và đồng hành với các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp thực hiện xuất khẩu sang các thị trường có FTA.

Trong đó, thành phố đã tổ chức thành công nhiều hội nghị kết nối doanh nghiệp công nghiệp chủ lực của Thành phố với các đối tác trong, ngoài nước; Tăng cường xúc tiến đầu tư thương mại tạo điều kiện cho các doanh nghiệp giới thiệu, quảng bá sản phẩm của mình và tìm kiếm đối tác. Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền về các FTA và các thị trường trong các FTA, tổ chức các hội nghị tập huấn liên quan đến nội dung các hiệp định và thông tin thị trường, về các kỹ năng để nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp xuất khẩu vào các thị trường FTA.

Với các doanh nghiệp Hà Nội, bà Nguyễn Kiều Oanh thông tin, số lượng doanh nghiệp có giao dịch xuất khẩu với các nước ký kết FTA còn hạn chế và chưa xứng với tiềm năng của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có các lô hàng hưởng ưu đãi thuế quan theo hiệp định.

Hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp Hà Nội vẫn tập trung vào các thị trường truyền thống, chưa thích ứng với những thị trường FTA, nhất là những thành viên mới của các hiệp định như Canada, Mexico, Peru. "Riêng đối với hàng may mặc là một mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Hà Nội sang các nước, do các doanh nghiệp chưa chủ động được các nguồn nguyên liệu, nên có những thời điểm bị đứt gãy đơn hàng, chuỗi cung ứng" - bà Oanh cho hay.

Bên cạnh những kết quả tích cực, ông Ngô Chung Khanh cho rằng, việc kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA ở các địa phương có thể làm tốt hơn trong bối cảnh dư địa khai thác các thị trường FTA còn rất lớn.

Theo thống kê hiện nay mới có 38/63 tỉnh, thành có ghi nhận hoạt động xuất nhập khẩu với các nước CPTPP và nếu chỉ tính riêng hoạt động xuất nhập khẩu với các nước mới có FTA khi ký CPTPP như Canada, Mexico hay Peru thì con số có thể còn thấp hơn. Mặc dù các tỉnh đều có các biện pháp hỗ trợ từ đào tạo, hỗ trợ chuyển giao công nghệ, hỗ trợ xúc tiến thương mại hay hỗ trợ về chính sách... Tuy nhiên, các hỗ trợ này hiện vẫn áp dụng chung cho tất cả các ngành, các doanh nghiệp, chưa đi sâu vào cụ thể những ngành nghề mà chúng ta cần tận dụng FTA, những ngành nghề thực sự là mặt hàng chiến lược, lĩnh vực chiến lược mà chúng ta có thể dựa vào đó để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu hay là tăng trưởng tỷ lệ tận dụng.

Đổi mới phương thức hỗ trợ

Để nâng cao năng lực tận dụng các FTA cho doanh nghiệp, Phạm Ngọc Thạch - Phó Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, cần phải đổi mới phương thức hỗ trợ doanh nghiệp trong tiến trình này. Cách thức triển khai hỗ trợ doanh nghiệp cần phải xuất phát từ những vấn đề thực tế của các doanh nghiệp. "Ngay từ đầu, các địa phương cần tìm hiểu nhu cầu của các doanh nghiệp, cần cung cấp thông tin về vấn đề gì, với từng nhóm doanh nghiệp theo quy mô, theo ngành nghề. Thậm chí, cần có những nghiên cứu, đánh giá sâu ngay từ đầu, trên cơ sở đó mới có thể thiết kế và triển khai được các chương trình hỗ trợ một cách hiệu quả" - ông Thạch cho hay.

Đáng chú ý, vẫn còn một bộ phận đáng kể các doanh nghiệp phản ánh những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện những thủ tục hành chính về xuất nhập khẩu. Như vậy cần rà soát để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong lĩnh vực này.

Ông Thạch nhận định, vai trò của chính quyền các địa phương hết sức quan trọng, do họ trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp, trực tiếp xử lý các thủ tục với doanh nghiệp nên sẽ là nơi nắm bắt những vấn đề, những vướng mắc của doanh nghiệp nhiều nhất. Đồng thời, cần đổi mới phương thức hỗ trợ cho các doanh nghiệp. Phải tạo được một cơ chế kết nối phối hợp giữa các cơ quan từ Trung ương đến địa phương, giữa các cơ quan nhà nước với các hiệp hội doanh nghiệp. Cần huy động được các lực lượng chuyên gia, các tổ chức có liên quan ở trong tiến trình này để có thể hỗ trợ các doanh nghiệp một cách tốt hơn.

Về vấn đề này, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên cho biết, nguồn lực của các địa phương có hạn nên không thể làm cho tất cả các doanh nghiệp, tất cả các sản phẩm. Do đó, cần phải dồn nguồn lực nhất định, tập trung cho 1-2 mặt hàng chiến lược của mỗi tỉnh, thành và xây dựng hệ sinh thái để hỗ trợ.

Bên cạnh đó, để giúp các tỉnh thành thay đổi tư duy, thay đổi cách làm trong việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tận dụng FTA, Bộ Công Thương đã có đề xuất và Chính phủ cũng đã phê duyệt đề án xây dựng Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các FTA hằng năm của các địa phương (FTA Index).

Ông Khanh thông tin, "chúng tôi hy vọng đầu năm 2023 FTA Index chính thức triển khai. Bộ công cụ đánh giá này sẽ là cơ sở tin cậy, giúp điều chỉnh, xây dựng các chính sách hỗ trợ hợp lý, giúp các doanh nghiệp có sự chuẩn bị đầy đủ để tận dụng hiệu quả hơn những cơ hội mà các FTA thế hệ mới mang lại”.