“Hộ chiếu xanh” - chìa khóa thực phẩm Việt vươn xa thị trường toàn cầu

Áp lực chuyển đổi xanh và cơ hội tái định vị

Ngày 10/4/2026, tại TP. Hồ Chí Minh đã diễn ra Hội thảo “Hộ chiếu xanh cho thực phẩm Việt - Lộ trình đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng xuất khẩu cho doanh nghiệp F&B”, do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Cộng đồng doanh nhân trí thức Toàn cầu (GIBA) tổ chức.

Đây là sự kiện thứ 3 trong chuỗi 5 hội thảo chuyên đề thuộc khuôn khổ Triển lãm Quốc tế ngành Lương thực thực phẩm TP. Hồ Chí Minh lần thứ 5 năm 2026 (HCMC FOODEX 2026).

Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh ngành lương thực, thực phẩm toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, khi các tiêu chuẩn xanh, tính minh bạch và trách nhiệm xã hội không còn là yếu tố khuyến khích mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để hàng hóa tham gia thị trường quốc tế. Đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam cập nhật xu hướng chuyển đổi xanh và thích ứng với các yêu cầu mới từ các thị trường xuất khẩu chủ lực.

Theo các báo cáo quốc tế, quy mô thị trường thực phẩm lành mạnh toàn cầu dự kiến đạt hơn 860 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng trên 10% mỗi năm. Song song đó, các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản đang liên tục siết chặt các quy định liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao bì và kiểm soát phát thải trong chuỗi cung ứng. Những yêu cầu này buộc doanh nghiệp phải thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh theo hướng bền vững hơn nếu muốn duy trì và mở rộng thị phần.

Chia sẻ tại hội thảo, bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc ITPC - nhấn mạnh: Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi các tiêu chuẩn xanh và tính minh bạch trở thành điều kiện bắt buộc để thâm nhập thị trường quốc tế. Đây là cơ hội mang tính chiến lược để doanh nghiệp Việt Nam tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị quốc tế. Từ đó, chuyển dịch từ cạnh tranh bằng chi phí thấp sang cạnh tranh bằng chất lượng, giá trị và uy tín, hướng tới thiết lập “hộ chiếu xanh” cho sản phẩm.

Theo Phó Giám đốc ITPC doanh nghiệp ngành F&B hiện đang đối mặt với ba áp lực lớn. Thứ nhất là sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng khi hơn 70% khách hàng sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm thân thiện với môi trường. Thứ hai là các tiêu chí phát triển bền vững ngày càng khắt khe từ hệ thống phân phối quốc tế. Thứ ba là các quy định pháp lý bắt buộc liên quan đến truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy giá trị gia tăng của ngành vẫn chủ yếu tập trung ở phân khúc trung bình, mức độ chế biến sâu chưa cao. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp chưa tận dụng hết tiềm năng để nâng cao giá trị sản phẩm. Vì vậy, việc đầu tư vào tiêu chuẩn, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn.

Đáng chú ý, các đối tác quốc tế ngày nay không còn tìm kiếm nhà cung cấp có chi phí thấp nhất, mà ưu tiên những doanh nghiệp có năng lực vận hành ổn định, minh bạch và sẵn sàng cải tiến. Đây chính là thời điểm để doanh nghiệp Việt Nam chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, giá trị và uy tín, nền tảng cốt lõi để thiết lập “hộ chiếu xanh” cho sản phẩm.

Hoàn thiện hệ thống quản trị, tiêu chuẩn xanh, chìa khóa gia tăng giá trị

Tại hội thảo, các chuyên gia trong nước và quốc tế đã tập trung làm rõ khái niệm “tiêu chuẩn xanh” dưới góc độ toàn diện, bao gồm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, quản lý môi trường và trách nhiệm xã hội. Đồng thời, các diễn giả cũng giới thiệu lộ trình phù hợp để doanh nghiệp từng bước nâng cấp tiêu chuẩn, từ những cải tiến thiết thực đến chiến lược dài hạn.

Ông Hoàng Văn Việt - Chủ tịch Cộng đồng doanh nhân trí thức Toàn cầu (GIBA) - cho biết: Ngành nông - lâm - thủy sản Việt Nam đã đạt tăng trưởng ấn tượng khi kim ngạch xuất khẩu tăng từ khoảng 41 tỷ USD năm 2020 lên hơn 62 tỷ USD năm 2024. Riêng thị trường EU đạt khoảng 3,8 tỷ EUR vào năm 2024.

Tuy nhiên, điểm hạn chế lớn nhất hiện nay là tỷ trọng giá trị gia tăng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Theo ông Hoàng Văn Việt, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở chất lượng sản phẩm mà ở hệ thống minh bạch và quản trị. Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “good product” sang “good system”, tức không chỉ tạo ra sản phẩm tốt mà còn phải xây dựng hệ thống vận hành đạt chuẩn quốc tế.

Đồng thời nhấn mạnh, không có chứng nhận nào là tốt nhất, mà chỉ có chứng nhận phù hợp với chiến lược phát triển của từng doanh nghiệp. Chứng nhận không đơn thuần là thủ tục hành chính, mà là hệ thống niềm tin giúp sản phẩm được bảo chứng và gia tăng giá trị trên thị trường quốc tế.

Trong khi đó, bà Liney Weishappel, Tổng Giám đốc kiêm Đồng sáng lập AllMadeViet, đã phân tích chi tiết các hệ thống tiêu chuẩn và lượng hóa yêu cầu từ phía người mua. Theo bà, “xanh hóa” không còn là lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để thâm nhập các thị trường trọng điểm như EU, Mỹ và Nhật Bản.

Để đáp ứng yêu cầu này, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống sản xuất dựa trên bốn trụ cột: bảo đảm an toàn chất lượng, minh bạch truy xuất nguồn gốc, quản lý môi trường và tuân thủ đạo đức xã hội. Đồng thời, các đơn vị nên áp dụng lộ trình 6 bước gồm xác định thị trường mục tiêu, chuẩn hóa yêu cầu, đánh giá thực trạng, ưu tiên nguồn lực, triển khai giải pháp tối ưu chi phí và tăng cường hợp tác với các tổ chức chuyên môn.

Bà Weishappel cũng cho rằng việc chuyển đổi xanh nếu được thực hiện bài bản sẽ không làm gia tăng chi phí một cách đáng kể, mà ngược lại còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa vận hành và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, các chuyên gia cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của tư duy lãnh đạo. Chuyển đổi xanh không thể thành công nếu doanh nghiệp vẫn duy trì cách tiếp cận ngắn hạn, chỉ tập trung vào giá bán. Thay vào đó, cần hướng đến xây dựng quan hệ đối tác chiến lược dài hạn dựa trên giá trị thực chất và mức độ tin cậy.

Ngoài ra, hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế cũng cần được triển khai theo hướng liên kết, thay vì đơn lẻ. Doanh nghiệp cần chủ động tham gia vào hệ sinh thái chung, tận dụng sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xúc tiến và hiệp hội ngành hàng để gia tăng cơ hội tiếp cận thị trường.

Hội thảo được kỳ vọng sẽ cung cấp tầm nhìn chiến lược cùng hệ giải pháp toàn diện, làm bệ phóng để cộng đồng doanh nghiệp F&B kiến tạo thành công “hộ chiếu xanh”. Từ đó, gia tăng biên độ cạnh tranh và thâm nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu, góp phần khẳng định thương hiệu thực phẩm Việt trên bản đồ thế giới.