Gỡ 'điểm nghẽn' nội địa hóa từ chính sách công nghiệp trọng điểm

Khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ

Tại Nghị quyết số 82/NQ-CP về việc thông qua Chính sách của Luật Công nghiệp trọng điểm vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành vào tháng 4/2026 đã thống nhất 2 nhóm chính sách do Bộ Công Thương đề xuất, gồm: Thứ nhất, khuyến khích sản xuất, chế tạo trong nước các sản phẩm công nghiệp trọng điểm; Thứ hai, phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Chia sẻ với phóng viên Kinh tế Việt Nam, chuyên gia kinh tế, TS. Lê Đăng Doanh - nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, với hai chính sách này, Luật Công nghiệp trọng điểm sẽ góp phần tháo gỡ những nút thắt của ngành công nghiệp hiện nay. Đặc biệt, việc khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ sẽ giúp nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất công nghiệp, một vấn đề mà nhiều nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam mong muốn được cải thiện trong thời gian qua.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Cảnh Cường - Giảng viên, chuyên gia Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng: “Việc tập trung khuyến khích sản xuất, chế tạo trong nước và phát triển công nghiệp hỗ trợ cho thấy Chính phủ đã đi đúng vào “điểm nghẽn” cốt lõi của nền kinh tế, đó là nâng cao năng lực nội tại và giá trị gia tăng trong chuỗi sản xuất”.

Theo ông Nguyễn Cảnh Cường, định hướng này tương thích với con đường phát triển của các nền kinh tế hàng đầu Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Cụ thể, Nhật Bản bứt phá nhờ lựa chọn đúng ngành chiến lược và kiên trì đầu tư dài hạn; Hàn Quốc xây dựng các tập đoàn đầu tàu như Samsung, Hyundai, kéo theo hệ sinh thái công nghiệp; trong khi Trung Quốc tận dụng quy mô thị trường, kết hợp chính sách mạnh để phát triển các cụm công nghiệp lớn và từng bước làm chủ chuỗi giá trị.

“Việt Nam đang đứng trước bối cảnh thuận lợi chưa từng có. Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu theo mô hình ‘China +1’, cùng với làn sóng đầu tư vào công nghệ cao, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc kinh tế, đang mở ra ‘cửa sổ cơ hội’ rõ ràng. Việt Nam không chỉ là điểm đến sản xuất, mà đang dần trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới công nghiệp khu vực” - ông Nguyễn Cảnh Cường nhận định.
Theo đó, Luật Công nghiệp trọng điểm sẽ giúp Việt Nam tận dụng tốt các cơ hội hiện có, hướng tới phát triển nền công nghiệp hiện đại, tự chủ. Để “10 năm tới hoàn toàn có thể là giai đoạn Việt Nam tạo bước nhảy vọt trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu” - ông Nguyễn Cảnh Cường nhấn mạnh.

Hóa giải những ‘băn khoăn’ của nhà đầu tư

Tại lễ công bố báo cáo đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam diễn ra mới đây, TS. Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài (VAFIE) cho biết, bên cạnh những hạn chế đang ảnh hưởng đến sức hấp dẫn môi trường đầu tư Việt Nam như: Chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng chưa theo kịp các dự án FDI thế hệ mới, một vấn đề lớn cũng được nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đó là sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu, tỷ lệ nội địa hoá tại Việt Nam còn thấp.

“Trong nhiều ngành, đặc biệt là điện tử, giá trị nội địa hóa thực chất vẫn thấp; doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu tham gia ở các công đoạn đơn giản, giá trị gia tăng thấp” - ông Nguyễn Anh Tuấn nói.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, “cuộc chơi” thu hút FDI đang thay đổi về chất. Khi thuế tối thiểu toàn cầu được thực thi, lợi thế ưu đãi thuế sẽ dần thu hẹp. Việt Nam cần chuyển sang cạnh tranh bằng thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, dịch vụ công, mức độ minh bạch và năng lực thực thi, cũng như chất lượng hệ sinh thái đầu tư.

Trong bối cảnh đó, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ được xem là giải pháp quan trọng, thể hiện cam kết cải thiện môi trường đầu tư theo hướng thực chất hơn. Đây cũng là “điểm nghẽn” mà nhiều nhà đầu tư nước ngoài mong muốn được tháo gỡ.

Theo chia sẻ của đại diện Tập đoàn Canon tại một hội thảo, việc phải nhập khẩu linh kiện từ nước ngoài không chỉ làm tăng chi phí mà còn kéo dài thời gian sản xuất, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong khi đó, nếu nguồn cung trong nước được cải thiện, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong chuỗi sản xuất.

Chuyên gia kinh tế, TS. Lê Đăng Doanh: Ngành công nghiệp Việt Nam thời gian qua vẫn chủ yếu dừng ở khâu lắp ráp, giá trị gia tăng thấp, trình độ ứng dụng khoa học - công nghệ còn hạn chế. Việc Chính phủ thông qua chính sách Luật Công nghiệp trọng điểm được kỳ vọng sẽ tạo chuyển dịch từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, thúc đẩy các ngành công nghiệp nền tảng, chế biến, chế tạo, từng bước hình thành chuỗi giá trị công nghiệp mang tính nội sinh.