Giữ lửa nghề mây tre đan Phú Vinh trong nhịp sống hiện đại

Hồn cốt làng nghề trăm tuổi

Nằm nép mình bên dòng chảy nhộn nhịp của vùng ngoại thành Thủ đô, làng nghề truyền thống mây tre đan Phú Vinh từ lâu đã trở thành điểm hẹn của những đôi bàn tay tài hoa và những tâm hồn nặng lòng với nghề truyền thống. Hơn 400 năm hình thành và phát triển, nơi đây không chỉ lưu giữ kỹ thuật đan lát tinh xảo mà còn là nơi kết tinh của sáng tạo, của tình yêu nghề được truyền qua nhiều thế hệ.

Trong không gian làng quê yên bình, tiếng chẻ mây, vót nan, tiếng đan lát lách cách như một nhịp điệu quen thuộc của cuộc sống. Những sợi mây tưởng chừng khô cứng, qua bàn tay khéo léo của người thợ, lại trở nên mềm mại, uyển chuyển để rồi kết thành những sản phẩm mang đậm dấu ấn cá nhân.

Mỗi chiếc giỏ, chiếc khay, hay bình hoa không chỉ đơn thuần là một món đồ thủ công mà còn là câu chuyện của người nghệ nhân gửi gắm vào từng mắt đan, từng hoa văn.

Từ những vật dụng dân dã như cái nơm, cái vó, cái mủng, cái giỏ - gắn bó với đời sống nông nghiệp xưa kia. Ngày nay, người Phú Vinh đã thổi vào đó hơi thở của thời đại. Những sản phẩm mới như lót cốc, khay trang trí, ghế mây hay túi xách, bình hoa nghệ thuật ra đời với mẫu mã tinh tế, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

Chính sự sáng tạo không ngừng ấy đã giúp nhiều gia đình trong làng giữ được nghề, sống được bằng nghề, và tự hào với nghề.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Văn Khanh, Bí thư chi bộ thôn Phú Vinh cho biết: Nghề mây tre đan đã hình thành hàng trăm năm, từng có lúc trầm lắng nhưng vẫn được người dân gìn giữ và phát triển.

Trước Tết Nguyên đán 2026 vừa qua, thôn đã xây dựng không gian trưng bày tại đình làng để quảng bá sản phẩm, góp phần bảo tồn làng nghề. Hiện toàn thôn có 850 hộ, trong đó chiếm khoảng 90% làm nghề, nhiều sản phẩm của các nghệ nhân đã đạt chuẩn OCOP, khẳng định vị thế mây tre đan Phú Vinh.

Người dân làng nghề mây tre đan Phú Vinh miệt mài đan lát trong không gian trưng bày tại đình làng, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị truyền thống

Đặc biệt, vượt ra ngoài giới hạn của đồ gia dụng hay trang trí, các nghệ nhân Phú Vinh còn khiến nhiều người ngỡ ngàng khi có thể “vẽ” nên thần thái con người bằng mây tre. Những bức chân dung sống động, có chiều sâu cảm xúc được tạo nên từ những sợi mây nhỏ bé đã minh chứng cho trình độ kỹ thuật và óc sáng tạo đạt đến mức tinh xảo.

Khi đôi tay tài hoa dệt nên giá trị truyền thống

Trên mảnh đất trăm nghề của Hà Nội, Phú Vinh được xem là một trong những làng nghề hiếm hoi vẫn giữ được “lửa nghề” bền bỉ. Hầu như gia đình nào trong làng cũng có người theo nghề đan lát.

Có những gia đình ba, bốn thế hệ, anh, chị, em đều gắn bó với nghề mây tre đan. Từ những em nhỏ đến các cụ già, bất cứ khi nào rảnh rỗi, người dân lại đem mây ra đan như một thói quen, một phần không thể thiếu trong đời sống.

Câu chuyện về gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh là một minh chứng tiêu biểu cho mạch nguồn truyền thống ấy. Đến nay, gia đình ông đã có 7 đời theo nghề, trong đó có 3 thế hệ liên tiếp đều được công nhận là nghệ nhân.

“Từ năm 6-7 tuổi, tôi đã tiếp xúc với nghề. Khi ấy cha sai làm những việc lặt vặt, dần dần tự học hỏi thêm rồi thành nghề lúc nào không rõ”, nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh chia sẻ.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh cho biết, ông là con trai của cố nghệ nhân Nguyễn Văn Khiếu - người được dân làng nhắc đến với sự kính trọng đặc biệt. Cụ Khiếu nổi tiếng với đôi bàn tay khéo léo “kỳ lạ” và là người đầu tiên đan thành công chân dung Hồ Chí Minh bằng chất liệu mây tre truyền thống. Tác phẩm ấy không chỉ là niềm tự hào của gia đình mà còn là dấu mốc quan trọng trong hành trình nâng tầm nghệ thuật mây tre đan Phú Vinh.

Ở Phú Vinh, mạch nguồn đam mê dường như đã trở thành một phần “bản năng”. Những đứa trẻ lớn lên cùng tiếng đan lát, quen với việc sáng đi học, chiều về phụ giúp gia đình xâu mây, đan giỏ. Người già có thể vừa xem tivi, vừa thoăn thoắt hoàn thiện từng sản phẩm. Nghề không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là sợi dây kết nối các thế hệ, là ký ức, là niềm tự hào.

Có người ví rằng, người Phú Vinh giữ được nghề là nhờ “gen nghề” - một cách nói hình tượng nhưng cũng không sai. Bởi lẽ, ngay cả những người từ nơi khác đến, khi gắn bó với mảnh đất này, cũng dần bị cuốn vào nhịp sống của làng nghề. Niềm đam mê đan lát thẩm thấu một cách tự nhiên, âm thầm mà sâu sắc.

Giữa nhịp sống hiện đại đầy biến động, làng nghề Phú Vinh vẫn bền bỉ tồn tại, phát triển bằng chính nội lực của mình. Những sợi mây nhỏ bé, qua bàn tay con người, không chỉ tạo nên sản phẩm mà còn dệt nên câu chuyện về sự gìn giữ và sáng tạo để tạo ra những sản phẩm đến tay người tiêu dùng đẹp mắt, bền bỉ.

Không chỉ là nghề, mây tre đan Phú Vinh còn là câu chuyện về sự kiên trì, nhẫn nại và tình yêu quê hương được gửi gắm trong từng sợi mây, từng đường đan. Chính điều đó đã giúp sản phẩm của làng nghề này vươn xa, có mặt ở nhiều quốc gia, trở thành niềm tự hào không chỉ của người dân Phú Nghĩa mà còn của cả Hà Nội, vùng đất “trăm nghề” giàu truyền thống.