Giá cà phê tăng kỷ lục: Nguyên nhân chính do đâu?

Các chuyên gia nhận định rằng, giới đầu cơ trên thị trường nguyên liệu thế giới là một trong những yếu tố chính khiến giá cà phê nguyên liệu đạt mức cao nhất trong gần 30 năm qua.

Đáng chú ý, dòng cà phê Robusta mà Việt Nam là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới hiện có giá ngang ngửa với dòng Arabica. Khi giá cà phê tăng mạnh vào tháng 9, nguyên nhân được cho là do các nhà nhập khẩu châu Âu gấp rút thu mua để chuẩn bị đối phó với Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu. Dù quy định chống phá rừng đã được lùi lại một năm, giá cà phê vẫn tiếp tục tăng kỷ lục.

Bên cạnh đó, các yếu tố như sản lượng Robusta giảm tại Việt Nam, lượng xuất khẩu tăng mạnh khiến tồn kho giảm và dự báo sản lượng thấp trong tương lai đều là những nguyên nhân quen thuộc dẫn tới đà tăng của giá cà phê.

Vụ cà phê tại Việt Nam đang bị chậm lại do thời tiết xấu cản trở việc thu hoạch cà phê Robusta. Ảnh: Hoàng Thiên

Tuy nhiên, yếu tố chính nữa dẫn đến giá tăng đột biến là đầu cơ trên thị trường nguyên liệu, khi các quỹ đầu tư tăng cường mua vào để kiếm lợi nhuận. Chỉ riêng tháng 11, giá cà phê đã tăng 31,6%, minh chứng rõ ràng cho hoạt động đầu cơ mạnh mẽ. Điều này khiến chỉ một thay đổi nhỏ từ các quỹ đầu tư hay nhà giao dịch lớn cũng có thể tạo ra biến động mạnh về giá. Những diễn biến này khiến giá cà phê không chỉ tăng cao mà còn trở nên khó lường hơn trên thị trường quốc tế.

Các nhà giao dịch cho biết thị trường vẫn lo ngại về triển vọng vụ mùa từ Brazil và việc hai công ty cà phê lớn của nước này là Atlantica và Cafebras nộp đơn xin tái cấu trúc nợ có giám sát của tòa án vào tuần trước.

Trong khi đó, theo số liệu từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong tháng 11 ước đạt 45 nghìn tấn, trị giá 262 triệu USD, giảm mạnh 62,1% về lượng và 26,5% về trị giá so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này cho thấy nguồn cung chưa được đưa vào thị trường nhiều như những năm trước.

Luỹ kế 11 tháng năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu gần 1,2 triệu tấn cà phê, giảm 15,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, nhờ giá ở mức cao nên kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng mạnh 32,8%, đạt kỷ lục 4,84 tỷ USD. Giá xuất khẩu bình quân cà phê của Việt Nam trong 11 tháng đạt 4.037 USD/tấn, tăng 56,9% so với cùng kỳ. Tính riêng trong tháng 11 đạt 5.818 USD/tấn, tăng 1,7% so với tháng trước và tăng đến 94% so với tháng 11/2023.

Còn theo báo cáo mới đây của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), trong tháng 11, chỉ số giá cà phê toàn cầu được tổng hợp bởi ICO (I-CIP) đạt trung bình 270,7 US cent/pound, tăng 8% so với tháng trước và tăng 67,6% so với cùng kỳ năm ngoái.

Đà tăng giá này được hỗ trợ bởi lo ngại nguồn cung toàn cầu khi cơn bão nhiệt đới Sara đổ bộ vào khu vực Trung Mỹ từ ngày 14 đến 17/11 đã gây thiệt hai nghiêm trọng cho các quốc gia trong khu vực từ Guatemala đến Panama.

Các khu vực trồng cà phê bị ảnh hưởng bởi cơn bão có thể chứng kiến cây cà phê bị rụng lá và quả, lên men quả bên trong nhà máy, chết rễ, bệnh trên là, giảm hấp thụ dinh dưỡng, rửa trôi khoáng chất, chín không đồng đều và chín muộn do thiếu ánh sáng mặt trời. Những yếu tố này có thể làm giảm năng suất trên mỗi ha tại các quốc gia Trung Mỹ và cũng có thể dẫn đến gián đoạn ngắn hạn trong quá trình hậu cần.

Áp lực lên nguồn cung cà phê càng gia tăng sau khi Bộ Nông nghiệp Mỹ hôm 19/11 công bố báo cáo điều chỉnh dự báo sản lượng cà phê của Brazil trong niên vụ 2024-2025, với mức giảm 5%, tương đương 3,5 triệu bao so với dự báo trước. Bên cạnh đó, vụ thu hoạch cà phê tại Việt Nam đang bị chậm lại do thời tiết xấu cản trở việc thu hoạch cà phê Robusta.

Thêm vào đó, các cảng vận chuyển lớn nhất Nam Mỹ như cảng Santos ở Brazil tiếp tục gặp phải sự chậm trễ do thiếu cơ sở hạ tầng cảng và container. Kết hợp với các xung đột địa chính trị đang diễn ra tại Biển Đỏ và mực nước thấp ở Kênh đào Panama do điều kiện khô hạn, chuỗi cung ứng cà phê toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng.