Doanh nghiệp thép, giấy nỗ lực vượt khó giữa áp lực chi phí tăng cao

Ngành thép nỗ lực giữ tăng trưởng nhưng chịu sức ép chi phí

Trong bức tranh chung của thị trường vật liệu công nghiệp quý I/2026, ngành thép nổi lên với gam màu “tăng trưởng có kiểm soát” - sản lượng cải thiện nhưng áp lực chi phí và lợi nhuận ngày càng rõ nét.

Thông tin tại cuộc họp Tổ điều hành thị trường trong nước thường kỳ quý I/2026, đại diện Tổng Công ty Thép Việt Nam cho biết, giá thép xây dựng trong nước thời gian qua có tăng, song mức tăng này vẫn thấp hơn đáng kể so với biến động của giá nguyên liệu trên thị trường thế giới. Đây là lựa chọn mang tính chủ động của doanh nghiệp nhằm tránh gây “sốc” chi phí cho thị trường xây dựng.

Thực tế cho thấy, nếu so với các giai đoạn biến động mạnh trước đây, đặc biệt là năm 2022, biên độ tăng giá thép hiện nay khá “mềm”. Trong khi giá thép từng lên tới trên 18-19 triệu đồng/tấn, thì hiện nay dao động quanh mức thấp hơn đáng kể. Điều này phản ánh nỗ lực của doanh nghiệp trong việc kìm giữ giá, dù chi phí đầu vào liên tục leo thang.

Không chỉ vậy, một điểm đáng chú ý là tiêu thụ thép xây dựng nội địa trong tháng 3 đạt trên 1,3 triệu tấn - mức cao nhất từ trước đến nay. Con số này cho thấy các chính sách thúc đẩy đầu tư công, xây dựng cơ sở hạ tầng đã bắt đầu phát huy hiệu quả, tạo lực kéo cho ngành thép.

Tuy nhiên, phía sau con số tăng trưởng là một thực tế không dễ dàng. Chi phí nguyên nhiên liệu tăng từ 10–15%, trong khi giá bán chỉ điều chỉnh ở mức thấp hơn, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể.

Như vậy, ngành thép đang đứng trước bài toán “giữ giá hay giữ lợi nhuận”. Nếu tăng giá theo đúng biến động chi phí, nguy cơ làm đội vốn các công trình là rất lớn, kéo theo hệ lụy là dự án chậm tiến độ hoặc tạm dừng. Ngược lại, nếu tiếp tục kìm giá, doanh nghiệp sẽ phải chấp nhận lợi nhuận giảm sâu.

Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp đã lựa chọn giải pháp trung dung: điều chỉnh giá ở mức vừa phải, đồng thời tối ưu chi phí sản xuất và tăng cường cạnh tranh nội bộ để giữ thị phần.

Ở góc độ dài hạn, đại diện Tổng Công ty Thép Việt Nam cũng nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại. Đây không chỉ là công cụ bảo vệ thị trường trong nước mà còn là “lá chắn” giúp ngành thép Việt Nam nâng cao uy tín khi tham gia xuất khẩu.

Ngành giấy đối diện sụt giảm sản lượng và đứt gãy nguồn cung

Nếu ngành thép giữ được đà tăng trưởng, thì ngành giấy lại đang trải qua giai đoạn khó khăn hơn khi cả sản xuất lẫn thương mại đều chịu tác động tiêu cực từ thị trường quốc tế.

Cũng trong khuôn khổ cuộc họp, theo đại diện Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, sản lượng giấy trong 3 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 1,7 triệu tấn, giảm 6,8% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân đến từ việc nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất do thiếu đơn hàng và chi phí đầu vào tăng cao.

Bên cạnh tiêu thụ nội địa, nhập khẩu giấy đạt khoảng 711 nghìn tấn, trong khi xuất khẩu chỉ đạt khoảng 270 nghìn tấn, giảm mạnh so với cùng kỳ. Điều này cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, khi thị trường nội địa trở thành điểm tựa thay vì xuất khẩu.

Tuy nhiên, ngay cả thị trường trong nước cũng không hoàn toàn thuận lợi. Tổng tiêu thụ giấy đạt khoảng 2,12 triệu tấn, tăng nhẹ, nhưng mức tăng không đủ bù đắp cho sự sụt giảm từ xuất khẩu.

Một trong những khó khăn lớn nhất của ngành giấy hiện nay là sự gián đoạn chuỗi cung ứng nguyên liệu. Trước đây, các đơn hàng nguyên liệu từ châu Âu, Mỹ hay các nước châu Á có thể đạt quy mô 5.000-7.000 tấn mỗi lô. Nhưng hiện nay, quy mô này giảm xuống chỉ còn 500-700 tấn, thậm chí thời gian giao hàng cũng không còn được đảm bảo.

Sự thu hẹp về quy mô đơn hàng không chỉ làm tăng chi phí logistics mà còn khiến doanh nghiệp khó chủ động kế hoạch sản xuất. Đây là yếu tố khiến nhiều nhà máy phải vận hành dưới công suất thiết kế, kéo theo hiệu quả kinh doanh giảm sút.

Đại diện Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam cho biết, các doanh nghiệp trong ngành đang phải xoay xở bằng cách đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường đàm phán với đối tác và bám sát diễn biến thị trường để điều chỉnh sản xuất linh hoạt.

Cần chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp vượt khó

Trước những khó khăn hiện hữu, các doanh nghiệp và hiệp hội đều kiến nghị cần có các giải pháp hỗ trợ từ phía Chính phủ và các bộ, ngành.

Đối với ngành thép, việc tăng cường phòng vệ thương mại, kiểm soát chất lượng hàng nhập khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp trong các vụ kiện quốc tế là rất cần thiết. Đồng thời, cần tiếp tục thúc đẩy đầu tư công để duy trì lực cầu ổn định cho thị trường.

Với ngành giấy, ưu tiên hàng đầu là đảm bảo chuỗi cung ứng nguyên liệu thông suốt. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý trong việc theo dõi sát diễn biến quốc tế, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp kết nối nguồn cung mới.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát chi phí logistics, ổn định giá năng lượng và tạo điều kiện tiếp cận vốn cũng là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực.

Quý I/2026 cho thấy một thực tế rõ ràng: các ngành sản xuất công nghiệp như thép và giấy đang bước vào giai đoạn khó khăn. Dù vậy, điểm tích cực là các doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực giữ ổn định sản xuất, không để xảy ra đứt gãy nguồn cung. Đây là nền tảng quan trọng để thị trường duy trì sự ổn định trong ngắn hạn. Trong trung và dài hạn, khả năng thích ứng, tái cấu trúc và nâng cao năng lực tự chủ sẽ là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay.