Để ngành công nghiệp đảm bảo tăng trưởng hai con số

Công nghiệp chủ lực giữ vững vị trí cao trên bản đồ thế giới

Theo Bộ Công Thương, năm 2025, cơ cấu ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm khoảng 24,5% trong GDP. Do đó, để đạt được mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GDP đạt khoảng 28% là một thách thức rất lớn. Nhiều lĩnh vực công nghiệp chủ lực giữ vững vị trí cao trên bản đồ thế giới về kim ngạch xuất khẩu như điện tử, linh kiện, điện thoại, dệt may, da giày, đồ gỗ…

Đáng chú ý, khu vực tư nhân đóng góp 51% GDP và 82% việc làm, với các doanh nghiệp như VinFast, FPT, và Viettel mở rộng ra thị trường quốc tế, tạo chuỗi giá trị bền vững. Tuy nhiên, các thách thức lớn vẫn hiện hữu: Phụ thuộc nặng nề vào FDI (chiếm 70% giá trị xuất khẩu), giá trị gia tăng nội địa thấp (khoảng 30%) do công nghiệp hỗ trợ yếu và phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Công nghiệp truyền thống như khai khoáng, luyện kim, và xi măng gây ô nhiễm nghiêm trọng, với năng lượng hóa thạch chiếm 75% tổng năng lượng tiêu thụ, làm gia tăng rủi ro từ biến đổi khí hậu như bão, lũ, và hạn hán.

TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế cho hay, nhờ bước “thoát khó” và vươn lên của ngành công nghiệp trong năm vừa qua, Ngân hàng thế giới liên tục đưa ra dự báo tăng trưởng tốt dần lên cho nền kinh tế Việt Nam. Hiện tại trong lĩnh vực công nghiệp, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đóng góp cao nhất trong GDP về giá trị gia tăng, tạo tiền đề và nền tảng cho quá trình phát triển công nghiệp, hiện đại hóa đất nước. Những năm qua, nếu so sánh toàn bộ nền kinh tế, trong ngành công nghiệp nói chung, lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo nói riêng có sức bứt phá mạnh nhất.

Tuy nhiên, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Việt Hòa - Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) chỉ ra, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của Việt Nam vẫn còn nhiều điểm nghẽn chưa được khắc phục như phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài, năng lực tự chủ và sức chống chịu của nền sản xuất nội địa còn rất nhiều hạn chế.

Tăng tỷ trọng ngành chế tạo, giảm tỷ trọng gia công, lắp ráp

Đưa ra thêm giải pháp cho phát triển công nghiệp trong thời gian tới, lãnh đạo Cục Công nghiệp khẳng định, tiếp tục đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng các ngành chế biến, chế tạo và giảm tỷ trọng gia công, lắp ráp đối với các sản phẩm công nghiệp được sản xuất ở Việt Nam; từng bước tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp để tăng khả năng cạnh tranh, xây dựng hàng rào kỹ thuật đối với sản phẩm nhập khẩu nhằm hỗ trợ sản phẩm trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa...

Phân tích kỹ hơn, ông Trần Việt Hòa cho biết, Bộ sẽ xem xét nghiên cứu và ban hành các ưu đãi, hỗ trợ cho việc sản xuất các vật liệu cơ bản như thép chế tạo (phục vụ cho các ngành cơ khí); nguyên phụ liệu, vải và da thuộc cho các ngành dệt may và da - giày; các sản phẩm từ hóa dầu như hạt nhựa, khuôn nhựa, cao su nhân tạo, sợi nhân tạo... để bảo đảm đầu vào cho các ngành công nghiệp hỗ trợ cũng như các ngành công nghiệp hạ nguồn.

Chia sẻ thêm, ông Quách Quang Đông - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp nêu, do tăng trưởng sản xuất công nghiệp vẫn phụ thuộc rất lớn vào xuất khẩu, vì vậy, bên cạnh việc duy trì các thị trường xuất khẩu truyền thống, cần tận dụng tốt hơn các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới để khai phá những thị trường mới nổi, nhất là với những thị trường có triển vọng tăng trưởng cao. Cùng với đó, cần chính sách hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp tham gia vào các công trình, dự án đầu tư, phát huy hiệu quả nguồn vốn đầu tư công.

"Công nghiệp có đặc thù cần nguồn vốn lớn, thời gian quay vòng vốn dài, tỷ suất lợi nhuận chưa hấp dẫn như một số ngành kinh tế khác, vì vậy cần tránh các biến động lớn trong kinh tế vĩ mô để có thể ổn định và phát triển; Cần có thêm các dự án quy mô lớn, hiệu quả trong các lĩnh vực năng lượng, khai khoáng, hạ tầng, công nghiệp nền tảng (từ nguồn vốn đầu tư công hoặc đầu tư tư nhân)… để tạo động lực mới cho phát triển sản xuất công nghiệp; Có cơ chế  hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục tận dụng cơ hội từ các dự án đầu tư công lớn; chính sách khuyến khích việc tăng cường mua sắm hàng hóa sản xuất trong nước, hạn chế tối đa việc sử dụng sản phẩm và nguyên liệu nhập khẩu mà trong nước đã sản xuất được..." - ông Quách Quang Đông nói.

Đồng thời đề xuất các giải pháp để chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao năng suất lao động, phát triển công nghiệp hỗ trợ, và giảm phụ thuộc vào FDI; Hỗ trợ điều chỉnh chiến lược công nghiệp, đảm bảo sự liên kết chặt chẽ giữa trung ương và địa phương, đồng thời thúc đẩy các ngành công nghiệp ưu tiên.

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam cần tiếp tục theo đuổi mục tiêu công nghiệp hóa lấy công nghiệp chế biến, chế tạo làm trọng tâm. Vì vậy, nguồn lực xã hội cần tập trung vào việc xây dựng và nâng cao năng lực, năng suất cho các doanh nghiệp công nghiệp trong nước, hình thành và phát triển các doanh nghiệp công nghiệp mạnh, các chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị trong nước có đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu; tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, thuận lợi để các doanh nghiệp công nghiệp trong nước có thể lớn mạnh, tạo ra giá trị gia tăng trong nước lớn hơn, kết nối được với khu vực đầu tư nước ngoài, và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.