Đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp: Cần cơ chế huy động vốn hiệu

Điệp khúc thiếu vốn

Theo quy hoạch phát triển CCN đến năm 2020, cả nước có 1.648 CCN, với tổng diện tích 55.927 ha. Tính đến hết tháng 6, cả nước đã phê duyệt quy hoạch chi tiết 884 CCN; đã phê duyệt đầu tư hạ tầng kỹ thuật 556 CCN, với tổng vốn đầu tư 114.128 tỷ đồng. Tuy vậy, sau khi được phê duyệt và tiến hành đầu tư hạ tầng, đến nay tổng vốn mới chỉ đạt 22,2% so với kế hoạch, hình thức đầu tư chủ yếu vẫn là cuốn chiếu vừa đầu tư hạ tầng vừa cho thuê đất.

Đến năm 2020, cả nước có 1.648 CCN với tổng diện tích 55.927 ha

Mặt khác, theo số liệu từ Cục Công Thương địa phương, tỷ lệ lấp đầy của các CCN đạt tương đối cao, với mức bình quân 65%, trong đó vùng Đồng bằng sông Cửu Long đạt mức cao nhất với 76,2%. Cũng chính bởi tỷ lệ lấp đầy đạt khá, trong khi hạ tầng chưa hoàn thiện, nhất là hệ thống xử lý môi trường rất khiêm tốn, khiến tình trạng ô nhiễm môi trường, nhất là phát sinh chất thải của CCN là vấn đề cấp bách, ảnh hưởng đến phát triển bền vững, sức khỏe cộng đồng.

Tình trạng hạ tầng CCN chưa được đầu tư đúng theo quy hoạch và nhu cầu được Cục Công Thương địa phương lý giải, chủ yếu do thiếu vốn, bao gồm cả nguồn vốn ngân sách trung ương và vốn ngân sách địa phương.

Với nguồn ngân sách trung ương, Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết kế hoạch đầu tư trung hạn vốn ngân sách nhà nước giai đoạn 2016-2020 cho Chương trình Hỗ trợ hạ tầng CCN 410,770 tỷ đồng, triển khai 25 dự án. Tuy nhiên, số vốn thực chi đến năm 2019 chỉ đạt 65,6% kế hoạch, với 269,389 tỷ đồng. Số vốn được giao cũng giảm đều theo từng năm, từ 155 tỷ đồng vào năm 2016 giảm xuống còn 32,2 tỷ đồng năm 2019.

Một số tỉnh, thành phố cũng xây dựng kế hoạch hỗ trợ vốn cho phát triển CCN từ ngân sách địa phương. Số liệu thống kê cũng cho thấy, tổng ngân sách địa phương giai đoạn 2016-2019 hỗ trợ đầu tư xây dựng hạ tầng cho khoảng 139 CCN, kinh phí dự kiến 2.435 tỷ đồng. Tuy nhiên, mới chỉ có 18 địa phương bố trí được vốn này với kinh phí thực hiện 1.221,6 tỷ đồng, chiếm khoảng 50% so với kế hoạch của cả giai đoạn.

Cùng đó, so với tổng nhu cầu vốn của địa phương, việc hỗ trợ từ ngân sách trung ương cũng mới đáp ứng được khoảng 7% tổng nhu cầu và bằng 8% tổng vốn hỗ trợ tối đa cho các địa phương theo quy định tại Quyết định số 351/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (phê duyệt Chương trình đầu tư hạ tầng khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu, khu công nghiệp, CCN, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao giai đoạn 2016-2020). Định mức hỗ trợ từ ngân sách trung ương cho mỗi CCN cũng rất thấp, trong khi đó phạm vi các công trình, hạng mục CCN được sử dụng nguồn vốn hỗ trợ lại rất rộng, dẫn đến bố trí vốn chưa tập trung, đầu tư manh mún và hiệu quả thấp.

Tương tự, nguồn ngân sách của các địa phương hạn chế dẫn tới số vốn đầu tư cho CCN thấp, thậm chí không đủ kinh phí để triển khai chính sách hỗ trợ phát triển CCN đã ban hành.

Tranh thủ mọi nguồn vốn

Có thể thấy, vốn là nút thắt trong phát triển CCN hiện nay, đây là nguyên nhân quan trọng nhưng chưa phải là duy nhất có tính chất quyết định. Đại diện Cục Công Thương địa phương phân tích: Chính phủ hỗ trợ 3.227 tỷ đồng cho 45 địa phương có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn đầu tư hạ tầng CCN, nhưng nhiều địa phương thuộc phạm vi vẫn chưa quan tâm, đề xuất hỗ trợ. Phần lớn CCN hiện có của các địa phương được hình thành từ trước khi Quyết định 105/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về ban hành quy chế CCN có hiệu lực, hồ sơ không đáp ứng được điều kiện của chương trình, như: Thiếu các quyết định thành lập, phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng, phê duyệt dự án đầu tư hạ tầng... nên không được hỗ trợ. Thời gian qua, cũng chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy định rõ về cơ chế phối hợp thực hiện hỗ trợ đầu tư hạ tầng CCN, nên việc hướng dẫn đề xuất ngân sách trung ương hỗ trợ còn thiếu chủ động, sự phối hợp thực hiện cơ chế hỗ trợ tại các địa phương chưa thống nhất cũng khiến việc đầu tư hạ tầng kỹ thuật CCN chưa hiệu quả.

Về phía địa phương, do còn hạn chế về ngân sách nên chưa ban hành chính sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng các CCN. Cũng bởi nguyên nhân này, một số địa phương đã ban hành chính sách nhưng triển khai thực hiện gặp khó, hoặc chính sách chưa đi vào cuộc sống. Chính sách hỗ trợ từ ngân sách địa phương cũng yêu cầu các điều kiện, hồ sơ theo quy trình chặt chẽ, nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn vốn, trong khi nhiều CCN lại không đủ điều kiện hỗ trợ theo quy định.

Theo Cục Công Thương địa phương, để giải “bài toán” khó hoàn thiện hạ tầng CCN, các địa phương cần cơ chế huy động vốn hữu hiệu hơn nữa. Đại diện Cục Công Thương địa phương cũng đề xuất: Trong thời gian tới, căn cứ pháp luật đầu tư công, khả năng cân đối ngân sách trung ương giai đoạn 2021-2025, Bộ Công Thương tiếp tục nghiên cứu, đề xuất Thủ tướng Chính phủ về chương trình, chính sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng CCN giai đoạn 2021-2025 từ ngân sách trung ương. Dự kiến, đối với CCN phục vụ di dời doanh nghiệp, mức hỗ trợ không quá 30 tỷ đồng/cụm và tối đa 1 cụm/địa phương; đối với CCN đang hoạt động, mức hỗ trợ không quá 10 tỷ đồng/cụm và tối đa 3 cụm/địa phương.

Với các địa phương, đại diện Bộ Công Thương đề nghị: Huy động tổng các nguồn lực để thúc đẩy phát triển hạ tầng CCN, theo thứ tự ưu tiên: Hoàn thành đầu tư xử lý ô nhiễm môi trường, đầu tư các CCN có khả năng và lợi thế trong việc thu hút đầu tư thứ cấp. Sửa đổi, hoặc xây dựng mới các chính sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng CCN phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng ngân sách địa phương.