Đánh thức tiềm năng vùng Tây Bắc: Cần tư duy đột phá

Khai thác chè Shan tuyết tại huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang

Khi “thế mạnh” chưa thành “sức mạnh”

Khu vực Tây Bắc gồm 12 tỉnh miền núi, trung du phía Bắc, bao gồm: Yên Bái, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Hoà Bình, Lạng Sơn, Cao Bằng và các huyện phía Tây của 2 tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An. Với diện tích cả vùng rộng gần 110.000 km2 - Tây Bắc có tiềm năng rất lớn cho phát triển thủy điện, khai khoáng, kinh tế biên mậu, đặc biệt là nông-lâm nghiệp và du lịch.

Các sản phẩm nông sản chủ lực như chè, cây ăn quả, gạo đặc sản, cây dược liệu… cũng là thế mạnh của vùng Tây Bắc. Song đến nay, các địa phương trong vùng lại chưa có sự liên kết để hình thành những vùng trồng trọt, chăn nuôi quy mô, đảm bảo chất lượng phục vụ cho chế biến sâu với công suất lớn.

“Việc không hình thành được liên kết vùng không chỉ cản trở tạo vùng nguyên liệu, thu hút các nhà đầu tư thực hiện các dự án sản xuất – chế biến ứng dụng công nghệ cao với quy mô lớn. Mà hơn thế, còn dẫn đến những hạn chế trong việc nghiên cứu, dự báo xu thế phát triển, nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu, gây khó khăn trong việc tiêu thụ” - ông Đỗ Đức Duy - Chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái nhìn nhận.

Bên cạnh đó, mặc dù cả vùng Tây Bắc có tới 7 cặp cửa khẩu Quốc tế, 10 cửa khẩu chính, gần 40 cửa khẩu phụ, lối mở và 11 khu kinh tế (KKT) cửa khẩu đang hoạt động, nhưng thương mại biên giới tại các tỉnh này còn tồn tại một số hạn chế, như: Hệ thống kho bãi chưa đáp ứng được nhu cầu, đặc biệt là hệ thống kho lạnh, kho mát chưa được đầu tư. Việc mua-bán, trao đổi một số mặt hàng nông sản, trái cây tươi của Việt Nam vẫn theo hình thức đi chợ, không có hợp đồng mua-bán. Dịch vụ thanh toán còn nhiều hạn chế, gây không ít rủi ro cho doanh nghiệp. Thông tin về thương mại biên giới phục vụ công tác quản lý và điều hành còn thiếu…

Đặc biệt, nếu như thủy điện, khai khoáng và lâm nghiệp vốn được xem là tiềm năng, thế mạnh của Tây Bắc, thì theo Tiến sĩ Võ Trí Thành: “Đã đến lúc phải thẳng thắn nhìn nhận, đây thực tế đều là những lĩnh vực có nguy cơ tàn phá tài nguyên thiên nhiên rất cao, nếu chúng ta không có kế hoạch khai thác một cách hợp lý”…

Hàng hóa chờ thông quan tại cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn)

Từ khát vọng đến quyết tâm hành động

Bàn về cơ hội phát triển cho Tây Bắc trong thời gian tới, Tiến sĩ Bùi Quang Tuấn – Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - khá lạc quan khi cho rằng: Môi trường thu hút đầu tư của Việt Nam đang khá tốt, nhiều đối tác đang có xu hướng tìm kiếm đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao và du lịch của Việt Nam. Với những tiềm năng, thế mạnh đang có, thời điểm này là cơ hội tốt để Tây Bắc bàn tới các giải pháp thu hút đầu tư.

Nhấn mạnh đến yếu tố chủ động của các tỉnh trong khu vực, Tiến sĩ Bùi Quang Tuấn nêu vấn đề: Tới đây, các tỉnh Tây Bắc cần thường xuyên gặp gỡ để phân công và phối hợp trong phát triển các ngành nghề; tổ chức hoạt động xúc tiến đầu tư trên quy mô vùng. Trong đó, xác định một cơ chế thực hiện rõ ràng dưới sự điều hành và giám sát chung của nhà nước. Đây sẽ là cách hiệu quả để phát huy cao nhất các tiềm năng, lợi thế của mỗi địa phương; đồng thời, khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, mâu thuẫn, hiệu quả thấp…

Cùng quan điểm này, Tiến sĩ Võ Trí Thành gợi ý: Thay vì trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước, Tây Bắc nên chủ động đưa ra những sáng kiến, đề xuất thu hút đầu tư, tạo liên kết vùng phù hợp với điều kiện và đặc trưng của vùng. Cụ thể là, “nghĩ khác, làm khác và thiết kế khác” so với những gì đã làm. Đơn cử như: Ruộng bậc thang ở huyện Mù Cang Chải (Yên Bái), Hoàng Su Phì (Hà Giang), Sa Pa (Lào Cai)… đã có từ nhiều đời, nhưng khi kết hợp với khai thác du lịch, nhiều giá trị văn hóa - kinh tế đã được “đánh thức”, một bộ phận không nhỏ người dân ở đây đã bắt đầu sống được nhờ du lịch.

“Trong khi chờ đợi một cơ chế liên kết chung, các địa phương cần chủ động kêu gọi nguồn lực để xây dựng hạ tầng thông tin, cơ sở hạ tầng. Đón đầu dòng vốn đầu tư bằng cách thu hút, phối hợp, xác định lĩnh vưc trọng tâm, hàng hoá – dịch vụ trọng điểm. Nhà nước sẽ chỉ giữ vai trò hỗ trợ tìm kiếm đối tác và có cơ chế, chính sách hỗ trợ cho sự kết nối này” - Tiến sĩ Võ Trí Thành nói.

Cùng với việc hình thành liên kết vùng, phối hợp để thu hút đầu tư, phát triển hàng hóa cho vùng Tây Bắc, ông Phan Văn Hùng - Thứ trưởng, Phó chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc - đề xuất: Tây Bắc có hệ thống núi non trùng điệp, bản sắc văn hóa độc đáo; đặc biệt thổ nhưỡng, khi hậu Tây Bắc phù hợp cho nhiều loại cây, con mà không phải vùng nào cũng nuôi, trồng được. Chính vì vậy, để phát triển kinh tế hàng hóa khu vực Tây Bắc, cần phải có định hướng phát triển khác với những khu vực khác và phù hợp với đặc thù của vùng. Cụ thể như, thay vì trồng các loại nông sản đại trà, Tây Bắc nên phát triển những loại cây, con đặc sản, độc đáo, chất lượng, riêng có của Tây Bắc. Cùng với đó, bố trí sắp xếp dân cư sinh sống tập trung, thay vì ở rải rác như hiện nay, để thuận lợi cho xây dựng cơ sở hạ tầng và quy hoạch vùng nguyên liệu. Tất cả các chương trình, dự án phát triển dành cho Tây Bắc phải dựa trên sự nghiên cứu, đánh giá và các luận cứ khoa học chứ không thể thực hiện theo phong trào, nghị quyết hay cảm tính... Đây chính là yếu tố căn bản để Tây Bắc phát triển bền vững mà không ảnh hưởng tiêu cực đến môi sinh, môi trường.