Công nghiệp văn hóa: Động lực phát triển du lịch bền vững

Mối quan hệ tương hỗ

Trong những năm gần đây, nhờ những định hướng lớn của Đảng và Nhà nước được thể hiện trong nhiều nghị quyết, chiến lược quan trọng như Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 và Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, mối liên kết giữa công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững đã và đang từng bước đi vào chiều sâu.

Đặc biệt, từ những chủ trương đúng đắn ấy, hàng loạt sản phẩm du lịch văn hóa mang đậm dấu ấn sáng tạo và bản sắc địa phương đã ra đời, góp phần lan tỏa giá trị Việt ra thế giới. Có thể kể đến Festival Huế tôn vinh di sản cố đô, lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột giới thiệu tinh hoa Tây Nguyên, Tuần lễ văn hóa, du lịch Tây Bắc quảng bá vẻ đẹp vùng cao, hay không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên trở thành “đại sứ” di sản phi vật thể Việt Nam. Những sản phẩm này không chỉ thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế mà còn góp phần khẳng định sức mạnh mềm của văn hóa Việt trên trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, công nghiệp văn hóa và du lịch có mối quan hệ tương hỗ tự nhiên. Công nghiệp văn hóa tạo ra nội dung, câu chuyện và trải nghiệm độc đáo, giúp các điểm đến du lịch trở nên khác biệt và hấp dẫn hơn. Ngược lại, du lịch chính là kênh quảng bá mạnh mẽ cho công nghiệp văn hóa, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, tạo doanh thu, việc làm và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc đến du khách toàn cầu.

Tuy nhiên, để công nghiệp văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển đối với du lịch bền vững, vẫn còn nhiều thách thức phải vượt qua. Trong đó, sự liên kết giữa các ngành còn hạn chế, đầu tư vào công nghệ sáng tạo chưa tương xứng, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu và đặc biệt là việc khai thác di sản văn hóa gắn với thương mại hóa sản phẩm du lịch có chiều sâu văn hóa vẫn chưa được thực hiện hiệu quả.

Gắn kết với chuỗi giá trị

Để mối liên kết giữa công nghiệp văn hóa và du lịch phát triển bền vững, tại Hội thảo "Công nghiệp văn hoá với phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế", ngày 30/10, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam - ông Nguyễn Hoàng Hải cho rằng, cần đồng bộ nhiều giải pháp. Đó là phải xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn kết với chuỗi giá trị du lịch của từng địa phương, dựa trên bản sắc, sáng tạo và ứng dụng công nghệ số. Mỗi địa phương cần tìm ra câu chuyện văn hóa riêng, như cách Hội An khai thác phố cổ, Huế gìn giữ âm nhạc cung đình, hay Tuyên Quang phát triển du lịch gắn với văn hóa dân tộc thiểu số.

Còn theo chuyên gia du lịch - PGS.TS Phạm Trung Lương, thời gian qua, phát triển du lịch văn hóa ở Việt Nam còn chưa tương xứng với vị thế. Đặc biệt là các phân ngành công nghiệp văn hóa như nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, thời trang tham gia để đẩy mạnh phát triển du lịch văn hóa tương xứng với tiềm năng và lợi thế, có đóng góp tích cực hơn cho phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa còn nhiều hạn chế.

Vì thế, PGS.TS Phạm Trung Lương nêu, cần tiếp cận phát triển chuỗi giá trị du lịch văn hóa và coi đây là một phân ngành quan trọng trong công nghiệp văn hóa. Việc hình thành chuỗi giá trị này không chỉ thể hiện khả năng kinh tế hóa tiềm năng văn hóa, biến tài nguyên thành tài sản, mà còn là cách gắn kết giữa du lịch và văn hóa để mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng và xã hội. "Khi du lịch văn hóa được định hình như một ngành công nghiệp thực thụ, nó không chỉ thúc đẩy phát triển bền vững mà còn tạo thêm nhiều việc làm, tăng thu nhập cho người dân và doanh nghiệp" - PGS.TS Phạm Trung Lương cho hay.

Bài học từ Ninh Bình cho thấy, việc vận dụng tư duy công nghiệp văn hóa vào phát triển du lịch đã mang lại những kết quả tích cực. Là một trong những địa phương hội tụ tài nguyên di sản văn hóa đậm đặc nhất miền Bắc, tỉnh Ninh Bình sở hữu hơn 5.000 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó có nhiều danh thắng đã được UNESCO công nhận.

Ông Bùi Văn Mạnh - Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình cho biết, địa phương đang chọn hướng đi “chậm mà chắc”, ưu tiên lựa chọn những giá trị cốt lõi để khai thác trước nhằm đảm bảo phát triển bền vững. Tỉnh cũng đang xây dựng chính sách hỗ trợ tổ chức các sự kiện văn hóa, âm nhạc quy mô lớn và sản xuất quà tặng lưu niệm mang bản sắc địa phương.

Từ kinh nghiệm của Ninh Bình đã cho thấy, du lịch văn hóa có phát triển được hay không là bắt nguồn từ chính địa phương, từ đó mới tạo ra sức cộng hưởng để cùng thúc đẩy công nghiệp văn hóa của cả nước. Một yếu tố then chốt khác cũng được các chuyên chỉ ra, đó là là phát triển nguồn nhân lực sáng tạo. Việt Nam cần có chiến lược đào tạo liên ngành giữa du lịch, nghệ thuật và công nghệ, đồng thời hỗ trợ khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, du lịch, đặc biệt là với thế hệ trẻ - lực lượng tiên phong cho đổi mới sáng tạo. Khi có đội ngũ sáng tạo mạnh, sản phẩm văn hóa, du lịch Việt Nam mới có thể vươn xa, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Có thể nói, chính sự kết hợp giữa công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nó giúp cộng đồng địa phương giữ gìn bản sắc, làm giàu bằng chính giá trị văn hóa của mình, đồng thời mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thực, để mỗi chuyến đi trở thành hành trình khám phá di sản và sáng tạo. Đó cũng là cách để Việt Nam xây dựng được thương hiệu điểm đến giàu bản sắc và phát triển bền vững.

Sự gắn kết giữa công nghiệp văn hóa và du lịch không chỉ mở ra cơ hội tăng trưởng xanh, mà còn là con đường để Việt Nam khẳng định vị thế trong dòng chảy văn hóa toàn cầu, nơi mỗi di sản, lễ hội hay sản phẩm văn hóa đều trở thành nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và tương lai.