Công nghệ thông minh đưa ngành sữa Việt 'bứt tốc'

Động lực từ khoa học công nghệ

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh, bền vững, công nghệ cao, ngành nông nghiệp nói chung và ngành sữa nói riêng đang đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có. Với tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm sữa ngày càng tăng cao cả về số lượng lẫn chất lượng, đòi hỏi ngành sữa Việt Nam phải đổi mới toàn diện để đáp ứng kỳ vọng của thị trường nội địa và mở rộng ra thị trường quốc tế.

Theo ông Hoàng Minh Hải, Phòng Tham vấn hội nhập, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, trong suốt hơn hai thập kỷ qua, ngành sữa Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận: từ một quốc gia gần như hoàn toàn phụ thuộc vào sữa nhập khẩu, đến nay chúng ta đã xây dựng được nhiều vùng chăn nuôi bò sữa tập trung quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao; nhiều doanh nghiệp nội địa đã phát triển thành những thương hiệu sữa uy tín trong khu vực. Tuy nhiên, so với các nước tiên tiến, tiềm năng phát triển của ngành sữa Việt Nam vẫn còn rất lớn và chưa được khai thác hết.

“Trước yêu cầu phát triển ngành sữa theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững và có khả năng cạnh tranh toàn cầu, khoa học và công nghệ chính là nền tảng, là động lực then chốt", ông Hoàng Minh Hải nhấn mạnh.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp lớn như Vinamilk, TH True Milk, Mộc Châu Milk đã ứng dụng hệ thống chăn nuôi thông minh, sử dụng cảm biến, chip theo dõi từng cá thể bò nhằm giám sát sức khỏe, nhịp sinh học, chu kỳ sinh sản... Trí tuệ nhân tạo (AI) được tích hợp để phân tích dữ liệu, phát hiện bệnh sớm và tối ưu dinh dưỡng. Hệ thống vắt sữa tự động, điều hòa vi khí hậu và xử lý chất thải hiệu quả đã giúp nâng năng suất lên 25–30 lít/con/ngày, ngang tầm các nước tiên tiến.

Ngoài ra, công nghệ còn hỗ trợ cải thiện giống bò qua thụ tinh nhân tạo và chọn lọc di truyền, đồng thời thúc đẩy mô hình chăn nuôi tuần hoàn, tận dụng chất thải sản xuất biogas, phân hữu cơ, góp phần giảm phát thải và phát triển bền vững.

Ở khâu chế biến, doanh nghiệp đã đầu tư vào dây chuyền hiện đại đạt chuẩn quốc tế, phát triển sản phẩm sữa đa dạng và chất lượng cao. Các dòng sữa chức năng, dinh dưỡng cá nhân hóa và bao bì tích hợp truy xuất nguồn gốc cũng được đẩy mạnh, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng hiện đại.

Cùng với đó, công nghệ số đang “phủ sóng” toàn chuỗi sản xuất. Nhiều doanh nghiệp đã tích hợp hệ thống ERP, MES trong quản lý; ứng dụng AI, Big Data trong chăn nuôi; blockchain và mã QR trong truy xuất sản phẩm; thương mại điện tử và ứng dụng di động để tiếp cận người tiêu dùng nhanh chóng và linh hoạt.

Vững nền móng cho tham vọng toàn cầu

Theo định hướng đến năm 2030, ngành sữa Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân 8-9% mỗi năm, sản lượng sữa tươi nguyên liệu dự kiến đạt khoảng 2,6 tỷ lít, đáp ứng 55-58% nhu cầu chế biến trong nước. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu trở thành trung tâm sản xuất và chế biến sữa hàng đầu khu vực.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Hoàng Minh Hải cho rằng, cần đẩy mạnh nghiên cứu phát triển giống bò sữa cao sản, có khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu, thông qua ứng dụng công nghệ sinh học và chọn lọc di truyền. Đây được xem là giải pháp nền tảng nhằm nâng cao năng suất đàn bò và giảm phụ thuộc vào nguồn giống nhập khẩu.

Song song đó, việc mở rộng các mô hình trang trại công nghệ cao - xanh - tuần hoàn, tích hợp giải pháp số hóa toàn diện, sẽ giúp tối ưu vận hành, kiểm soát chất lượng theo thời gian thực, đồng thời góp phần giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ở khâu chế biến, cần tiếp tục đầu tư chiều sâu vào công nghệ hiện đại, tập trung phát triển các sản phẩm sữa chức năng, đặc trị và cá nhân hóa theo từng nhóm đối tượng người tiêu dùng. Đây là phân khúc còn nhiều dư địa để gia tăng giá trị gia tăng và mở rộng xuất khẩu.

Để triển khai đồng bộ các giải pháp, ông Hải kiến nghị cần xây dựng một chiến lược khoa học công nghệ cấp quốc gia riêng cho ngành sữa, cùng với đó là các cơ chế ưu đãi thuế và tín dụng nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Mặt khác, việc tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp sẽ là nền tảng thúc đẩy chuyển giao công nghệ hiệu quả, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn sản xuất.

Bên cạnh đó, cũng cần đặc biệt quan tâm đến đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, từ đó tạo dựng lợi thế cạnh tranh thực chất và bền vững cho ngành. Đồng thời, tiêu chí công nghệ cần được đưa vào quy hoạch ngành, ưu tiên phát triển các mô hình sản xuất thông minh, thân thiện với môi trường.

“Với sự quan tâm của Chính phủ, sự chủ động của doanh nghiệp và đồng hành từ giới khoa học, ngành sữa Việt Nam sẽ từng bước hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 và xa hơn là tầm nhìn đến năm 2045: xây dựng một ngành sữa hiện đại, tự chủ, bền vững và vươn tầm quốc tế”, ông Hoàng Minh Hải nhấn mạnh.