Chuyển đổi phương tiện cá nhân hướng đến mục tiêu giao thông xanh

Tăng kết nối giao thông công cộng để thay thế xe cá nhân

Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị 20/CT-TTg ngày 12/7/2025 nhằm triển khai các giải pháp cấp bách bảo vệ môi trường, trong đó có nội dung đáng chú ý liên quan đến giao thông đô thị tại Hà Nội. Theo đó, thành phố được giao xây dựng lộ trình giảm dần và tiến tới chấm dứt sử dụng xe cá nhân chạy bằng nhiên liệu hóa thạch trong khu vực nội đô.

Cụ thể, từ ngày 1/7/2026, xe máy chạy xăng dầu sẽ không được phép lưu thông trong phạm vi Vành đai 1. Từ 1/1/2028, lệnh hạn chế tiếp tục áp dụng với ô tô cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong khu vực Vành đai 1 và 2. Đến năm 2030, chính sách mở rộng ra toàn bộ khu vực trong Vành đai 3, với mục tiêu thay thế hoàn toàn bằng phương tiện thân thiện môi trường.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, đến cuối năm 2024, thành phố có hơn 9,2 triệu phương tiện đang hoạt động, chưa bao gồm xe của cơ quan trung ương. Trong đó, có khoảng 1,1 triệu ô tô, 6,9 triệu xe máy và khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các địa phương khác thường xuyên lưu thông trên địa bàn. Đây là thách thức đáng kể trong quá trình triển khai chuyển đổi.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, giao thông là một trong năm nguồn gây ô nhiễm không khí chính. Nghiên cứu năm 2023 cho thấy, xe máy chạy xăng đóng góp 87% lượng phát thải khí CO và 66% bụi mịn PM2.5, trong khi ôtô chiếm 13% lượng bụi này.

Trao đổi với phóng viên, TS. Khuất Việt Hùng, Chủ tịch HĐQT Metro Hà Nội cho rằng, việc chuyển đổi phương tiện là cần thiết. "Vì lợi ích người dân, chúng ta nên làm", ông Hùng nhấn mạnh và so sánh với việc cấm nồng độ cồn khi lái xe từng gây phản ứng do thói quen sử dụng rượu bia, nhưng nhận thức người dân đã dần thay đổi.

Chủ tịch Metro Hà Nội cũng thông tin, hệ thống tàu điện Hà Nội hiện còn dư địa đến 80% và hạ tầng kết nối đang được cải thiện. Tuyến Cát Linh - Hà Đông đã có điểm giữ xe tại hầu hết các ga và sắp tới sẽ tiếp tục mở rộng. Người dân có thể gửi xe tại bến Yên Nghĩa, La Khê, Văn Khê để di chuyển bằng tàu điện vào trung tâm.

Metro Hà Nội đã phối hợp với Vinbus, Xanh SM và Tổng Công ty Vận tải Hà Nội tích hợp dịch vụ vận tải, hỗ trợ giảm giá vé tàu điện cho người dùng phương tiện công cộng, xe điện hoặc xe công nghệ.

"Năng lực vận tải xe buýt Hà Nội không thua kém các đô thị lớn, dự kiến năm nay sẽ khởi công thêm 2 tuyến đường sắt đô thị", ông nói và đề xuất quy hoạch Vành đai 1 thành khu vực giới hạn tốc độ 30km/h và phát triển hệ thống xe khách điện như đang vận hành quanh Hồ Gươm nhằm xây dựng vùng giao thông an toàn, thân thiện.

Giao thông xanh là bước đi tất yếu của phát triển bền vững

GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Trưởng ban Khoa học Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam nhấn mạnh, chuyển đổi xanh là xu thế bắt buộc trong bối cảnh toàn cầu, nhằm phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống. Ông nhận định Việt Nam có đủ năng lực thực hiện chuyển đổi nhờ kinh nghiệm với năng lượng tái tạo và năng lực công nghệ sẵn có.

Với lĩnh vực giao thông, GS Cơ cho rằng chuyển đổi từ phương tiện chạy xăng dầu sang phương tiện xanh mang lại lợi ích môi trường, góp phần cải thiện an toàn giao thông và tạo thêm việc làm trong chuỗi cung ứng mới.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng thói quen sử dụng phương tiện cá nhân là yếu tố lớn cần xem xét. Do đó, thay thế một phương tiện quen thuộc bằng một loại hình mới trên quy mô lớn sẽ là một thách thức không nhỏ, đòi hỏi phải có lộ trình rõ ràng, phương án cụ thể và các bước đi được tính toán kỹ lưỡng để không gây xáo trộn đến sinh hoạt thường nhật của người dân.

Vị chuyên gia đề xuất các chính sách hỗ trợ như miễn phí thủ tục đăng ký xe điện, chương trình đổi xe cũ lấy xe điện có hỗ trợ giá, đầu tư trung tâm xử lý pin thải, ban hành quy chuẩn phòng cháy chữa cháy cho việc sạc pin tại khu dân cư và kiểm định pin đạt chuẩn an toàn.

Ông đánh giá quá trình chuyển đổi giao thông là một phần trong chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam, gắn với sử dụng năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời. GS Cơ tin tưởng, với quyết tâm và định hướng rõ ràng, Hà Nội hoàn toàn có thể thực hiện được những mục tiêu mà chúng ta đã đặt ra, từng bước hình thành hệ thống giao thông đô thị bền vững, xanh và an toàn hơn. 

"Chính phủ đã xác định giai đoạn 2026-2030 là thời kỳ chuyển đổi sang năng lượng xanh, hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đây không chỉ là mục tiêu môi trường mà còn là cơ hội thu hút đầu tư nước ngoài và đổi mới công nghệ", GS Cơ khẳng định.

Trong khi đó, chuyên gia giao thông Nguyễn Mạnh Thắng, Giám đốc Whatcar Việt Nam, admin Cộng đồng OTO+ cho biết, ông đã nghiên cứu các mô hình hạn chế xe máy chạy xăng tại nhiều quốc gia. Một số nơi áp dụng cấm hoàn toàn, trong khi nhiều nơi lựa chọn hướng tiếp cận mềm, dần dần chuyển đổi dựa trên điều kiện hạ tầng và năng lực giao thông công cộng.

Tại Trung Quốc, chính sách hỗ trợ người dân bao gồm ưu đãi thuế, tài chính khi mua xe điện, điểm đỗ riêng cho phương tiện xanh, hạn chế chỗ đỗ cho xe chạy xăng. TP. Bắc Kinh và Thượng Hải có tỷ lệ xe máy điện cao nhờ chính sách hỗ trợ thói quen di chuyển mới.

Ở châu Âu, các thành phố như London áp dụng thuế cao với xe dùng nhiên liệu hóa thạch thay vì lệnh cấm, tạo áp lực kinh tế khiến người dân chủ động chuyển đổi. Mô hình này được xem là ràng buộc bằng chính sách kinh tế.

Tuy nhiên, ông Thắng lưu ý, chưa có mô hình nào phù hợp hoàn toàn với Hà Nội do đặc thù quy hoạch, mật độ dân cư, thói quen dùng xe máy và hạn chế của hệ thống giao thông công cộng. Ông cho rằng, cần nghiên cứu sâu hơn để xây dựng mô hình "đo ni đóng giày" phù hợp thực tiễn, vừa đạt mục tiêu môi trường, vừa không gây đảo lộn cuộc sống người dân.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội, tại dự thảo Nghị quyết về chuyển đổi phương tiện xanh và phát triển hệ thống trạm sạc đang lấy ý kiến các sở, ngành, có một số chính sách được đề xuất như: Hỗ trợ trực tiếp bằng tiền cho cá nhân là chủ sở hữu xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu xăng hoặc diesel (được đăng ký trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực) tại các vùng phát thải thấp, khi chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh có giá trị từ 15 triệu đồng trở lên. Mức hỗ trợ tối đa là 3 triệu đồng/xe; đối với hộ cận nghèo là 4 triệu đồng/xe và hộ nghèo là 5 triệu đồng/xe. Mỗi cá nhân được hỗ trợ 1 xe đến hết năm 2030.

Thành phố cũng hỗ trợ vay vốn ưu đãi với mức lãi suất 3-5%/năm, hạn mức 100% giá trị hợp đồng vay và thời gian vay không quá 5 năm. Đối tượng bao gồm các đơn vị dịch vụ công ích, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách (trừ xe buýt) và hàng hóa khi đầu tư, mua sắm phương tiện giao thông xanh, cũng như các doanh nghiệp đầu tư cơ sở thu hồi, tái chế xe cũ.