Chuyển dịch năng lượng: Khai mở dư địa hợp tác Việt Nam - Nga

Cơ hội và dư địa mở rộng

Chia sẻ tại “Diễn đàn Kinh tế Việt Nam - Liên bang Nga 2026” diễn ra chiều 8/4, TS. Nguyễn Thị Ánh Tuyết, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã thông tin về nội dung “Chuyển dịch năng lượng trong bối cảnh đa cực: Cơ hội hợp tác giữa Việt Nam và Nga”.

Theo TS. Tuyết, nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng, trong khi đó, lượng phát thải CO2 vẫn duy trì ở mức cao, chiếm khoảng 57% vào năm 2024. Đáng chú ý, tốc độ giảm phát thải hiện chỉ đạt khoảng 50% so với yêu cầu để đáp ứng mục tiêu giới hạn nhiệt độ tăng ở mức 1,5°C.

“Điều đó cho thấy một nghịch lý là quá trình chuyển dịch năng lượng đang diễn ra, nhưng chưa đủ nhanh. Nếu nhìn sâu hơn, chúng ta sẽ thấy một vấn đề mang tính cấu trúc. Hơn 55% dân số toàn cầu chỉ tiêu thụ chưa đến 20% tổng năng lượng, trong khi chưa đến 45% dân số lại tiêu thụ hơn 80% năng lượng toàn cầu”, TS. Tuyết cho biết.

Đây có thể được gọi là “nghịch lý dân số - năng lượng”, điều đó cho thấy rằng chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện giảm phát thải, mà còn gắn liền với vấn đề công bằng và phát triển. Về bản chất, điều đang thay đổi là cấu trúc của hệ thống năng lượng toàn cầu. Trước đây, hệ thống năng lượng tập trung vào một số ít quốc gia xuất khẩu. Nhưng ngày nay, hệ thống năng lượng đang trở nên phân tán hơn, được định hình bởi công nghệ, khoáng sản quan trọng và hệ thống hạ tầng.

Cũng theo TS. Tuyết, chúng ta đang bước vào một hệ thống năng lượng đa cực. Các khu vực khác nhau đang đảm nhận những vai trò khác nhau trong hệ thống. Mỹ dẫn dắt về công nghệ và tài chính; Liên minh châu Âu tập trung vào quy định và chính sách xanh; Trung Quốc nổi bật trong sản xuất, đặc biệt là năng lượng mặt trời và pin; Nga có lợi thế mạnh về dầu khí và năng lượng hạt nhân.

TS. Tuyết cho rằng, Nga có lợi thế về công nghệ, kinh nghiệm và năng lực triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực dầu khí và năng lượng hạt nhân. Trong khi đó, Việt Nam có lợi thế về một thị trường đang tăng trưởng nhanh, với nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng.

“Chúng ta cũng có những lợi thế về vị trí địa lý, cùng với nhu cầu rất lớn đối với phát triển hệ thống truyền tải năng lượng. Nếu có thể hợp tác chặt chẽ, Việt Nam - Nga hoàn toàn có thể đa dạng hóa các nguồn cung, giảm sự phụ thuộc vào một nguồn đơn lẻ. Đồng thời, chúng ta có thể tiếp cận các công nghệ mới, chẳng hạn như năng lượng hạt nhân hay hydrogen”, đại diện Trường Đại học Kinh tế nhận định.

Mở rộng không gian hợp tác năng lượng

TS. Tuyết nhận định, từ nền tảng đó, có thể mở ra một số hướng hợp tác cụ thể. Chẳng hạn, hai nước có thể hợp tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân; tăng cường ổn định hệ thống điện thông qua kết nối, vận hành liên kết lưới; hoặc cùng phát triển các công nghệ mới nổi như lưu trữ năng lượng, thu giữ carbon. Bên cạnh đó, hợp tác cũng có thể mở rộng sang đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, phát triển đội ngũ kỹ sư, cũng như thúc đẩy chuyển giao và phổ biến công nghệ.

Tuy nhiên, theo TS. Tuyết, để hợp tác đạt hiệu quả và bền vững, cần đáp ứng một số điều kiện quan trọng.

Trước hết, các dự án hợp tác cần tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế nhằm bảo đảm tính minh bạch và phát triển bền vững. Đồng thời, cần bảo đảm sự phù hợp với các cam kết khí hậu, đặc biệt là lộ trình phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam.

Bên cạnh đó, cần tránh phụ thuộc dài hạn thông qua việc xây dựng lộ trình nội địa hóa rõ ràng. Và quan trọng nhất, cần phát triển cơ chế chuyển giao kỹ năng và tri thức.

“Chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện giảm phát thải carbon, mà còn là cuộc tái phân bổ quyền lực trong tương lai. Vì vậy, mỗi quốc gia cần chủ động định vị mình trong tiến trình này. Hợp tác giữa Việt Nam và Nga có thể trở thành một giải pháp cùng có lợi, giúp cả hai bên tận dụng thế mạnh và bổ trợ cho nhau”, TS. Tuyết nhấn mạnh.

Nhìn từ góc độ tổng thể, cơ hội hợp tác giữa Việt Nam và Nga trong lĩnh vực năng lượng đang ngày càng rõ nét trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Sự bổ trợ về lợi thế phát triển tạo ra nền tảng thuận lợi để hai bên không chỉ duy trì hợp tác truyền thống, mà còn mở rộng sang các lĩnh vực mới. Nga có thế mạnh về công nghệ, kinh nghiệm và năng lực triển khai các dự án quy mô lớn trong dầu khí và năng lượng hạt nhân, trong khi Việt Nam sở hữu thị trường năng động, nhu cầu năng lượng tăng cao và định hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình phát triển bền vững.

Đáng chú ý, hợp tác giữa hai nước không chỉ dừng lại ở việc khai thác nguồn lực sẵn có, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các công nghệ năng lượng tiên tiến như năng lượng hạt nhân, hydrogen, lưu trữ năng lượng hay thu giữ carbon. Đây đều là những lĩnh vực mang tính nền tảng trong hệ thống năng lượng tương lai, có thể giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách công nghệ và nâng cao năng lực tự chủ. Đồng thời, việc thúc đẩy hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao tri thức và phát triển chuỗi cung ứng cũng sẽ góp phần gia tăng giá trị lâu dài cho cả hai bên.

Diễn đàn Kinh tế Việt Nam - Liên bang Nga 2026 là một nền tảng đối thoại chính sách quan trọng, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương theo chiều sâu, đồng thời khẳng định vai trò của các cơ sở giáo dục đại học trong việc kết nối tri thức, chính sách và thực tiễn phát triển trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động.