Phân bón chịu áp lực nguồn cung và giá
Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, eo biển Hormuz đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và nguyên liệu hóa chất. Khoảng 20 - 25% năng lượng toàn cầu và tới 25 - 30% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua khu vực này. Trong khi đó, khí tự nhiên là đầu vào chủ yếu để sản xuất amoniac - nguyên liệu chính của hầu hết các loại phân bón như urê, DAP, nitrat amon. Đặc biệt, kali hiện vẫn phải nhập khẩu hoàn toàn, trong khi amoniac và lưu huỳnh - hai nguyên liệu then chốt - chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động năng lượng toàn cầu.
Doanh nghiệp phân bón cần chủ động nguồn nguyên liệu, tập trung đẩy mạnh sản xuất, ưu tiên phục vụ thị trường trong nước. Ảnh: TH
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, mỗi năm có khoảng 15 - 20 triệu tấn amoniac từ các nước Trung Đông đi qua eo biển Hormuz để đến các thị trường châu Á và châu Âu. Khi nguồn cung này bị gián đoạn, hàng loạt nhà máy sản xuất phân bón trên thế giới, trong đó có Việt Nam, sẽ đối mặt nguy cơ thiếu nguyên liệu.
“Chỉ cần một nguy cơ gián đoạn nhỏ tại Hormuz cũng đủ khiến thị trường năng lượng và phân bón chao đảo, gây hiệu ứng domino trên quy mô toàn cầu” - ông Hà nhấn mạnh.
Hiện nay, mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng 9 - 10,5 triệu tấn phân bón vô cơ và 3 - 5 triệu tấn phân bón hữu cơ. Trong cơ cấu này, phân đạm urê chiếm vai trò quan trọng với nhu cầu khoảng 1,8 triệu tấn/năm, trong khi năng lực sản xuất trong nước đạt khoảng 2,6 triệu tấn, từ 4 nhà máy lớn gồm Đạm Phú Mỹ, Đạm Cà Mau, Đạm Hà Bắc và Đạm Ninh Bình.
Đối với phân bón DAP, các nguyên liệu đầu vào sản xuất như lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit phải nhập khẩu và chiếm khoảng 80% chi phí sản xuất. Ông Nguyễn Hoàng Trung- Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Dap -Vinachem cho biết, những ngày qua, do gián đoạn nguồn cung, giá nhiều loại nguyên liệu tăng cao, đơn cử như lưu huỳnh đã tăng tới hơn 40%. Bên cạnh đó, quặng apatit trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 17% nhu cầu sản xuất của các nhà máy phân bón, phần còn lại phải nhập khẩu. Vì thế, khi nguồn cung biến động, các doanh nghiệp chịu ảnh hưởng tức thì. Giá nguyên liệu tăng dẫn đến giá thành sản xuất DAP tăng khoảng 1,97 triệu đồng/tấn, tương đương tăng 12% so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột ở Trung Đông.
Bên cạnh đó, trên thực tế khảo sát tại nhiều địa phương cho thấy, chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao trong khi giá nông sản có xu hướng giảm đã khiến nhiều nông dân phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, thậm chí giảm bớt vụ sản xuất để giảm lỗ.
Duy trì sản xuất ổn định, ưu tiên thị trường nội
Trước những biến động khó lường, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng ưu tiên hàng đầu là bảo đảm nguồn cung phân bón cho sản xuất nông nghiệp trong nước. Cụ thể, các doanh nghiệp cần duy trì sản xuất ổn định, ưu tiên thị trường nội địa, đồng thời tiết kiệm năng lượng và nguyên liệu đầu vào. Việc đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các loại phân bón hiệu quả cao (EEF) cũng là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực chi phí.
Trong bối cảnh giá thế giới biến động, một số doanh nghiệp xuất khẩu được khuyến cáo tạm thời điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu để ưu tiên nguồn cung trong nước. Về phía thương mại, cần đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, giảm phụ thuộc vào khu vực Trung Đông, đồng thời tối ưu chi phí trung gian để hạn chế tác động lan truyền đến giá bán.
Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam thông tin thêm, hiện nay một số sản phẩm như ure và supe lân đang có nguồn cung vượt nhu cầu trong nước. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ phân bón mang tính thời vụ rõ rệt, thường tập trung vào quý I và quý IV hàng năm. Do đó, để duy trì hoạt động sản xuất ổn định và tối ưu công suất, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực phân bón đã chủ động đẩy mạnh xuất khẩu trong những giai đoạn thị trường trong nước chưa vào cao điểm. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp cân đối cung - cầu, giảm áp lực tồn kho và cải thiện hiệu quả kinh doanh.
“Trước bối cảnh xung đột căng thẳng tại Trung Đông, các doanh nghiệp cần tiếp tục tăng cường tiết giảm chi phí ở tất cả các khâu, từ nguyên liệu, năng lượng đến vận chuyển và phân phối. Việc cắt giảm các chi phí trung gian, tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao hiệu suất vận hành được xác định là yếu tố then chốt giúp giảm áp lực giá thành trong bối cảnh giá nguyên liệu tăng cao”, TS Phùng Hà nói.
Ở góc độ sử dụng, TS. Phùng Hà cũng khuyến nghị người nông dân cần áp dụng nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng phân bón, bao gồm đúng loại, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách, nhằm tối ưu hiệu quả và tiết giảm chi phí đầu vào.
Một số doanh nghiệp như Tổng Công ty phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ) cho biết, đơn vị cũng chủ động tăng dự trữ nguyên liệu nhằm hạn chế rủi ro gián đoạn nguồn cung, đồng thời linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo diễn biến thị trường. Các nhà máy được duy trì vận hành ổn định, thậm chí tối đa công suất trong những thời điểm thuận lợi để bù đắp sản lượng và tận dụng cơ hội từ thị trường xuất khẩu.
Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, hiện nguồn nguyên liệu cơ bản vẫn được bảo đảm, giúp các nhà máy duy trì hoạt động ổn định. Đây là yếu tố quan trọng giúp thị trường không rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung như lo ngại trước đó.
