Cần Thơ: Gỡ vướng cho xuất khẩu gạo, thủy sản

Bị “ghì chân” bởi chi phí và hạ tầng

Đồng bằng sông Cửu Long cung cấp trên 90% gạo xuất khẩu Việt Nam và hơn 60% kim ngạch thủy sản. Trong bức tranh ấy, Cần Thơ giữ vai trò “thủ phủ” của chế biến, xuất khẩu, với 34 doanh nghiệp được phép xuất khẩu gạo trực tiếp và 95 doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản. Không chỉ là trung tâm sản xuất, thành phố còn hội tụ cảng, sân bay và cơ sở nghiên cứu chuyên sâu phục vụ ngành hàng nông, thủy sản.

Theo thông tin từ Sở Công Thương Cần Thơ, năm 2025 thành phố đặt mục tiêu xuất khẩu 1,8 triệu tấn gạo trị giá khoảng 882 triệu USD; 254 nghìn tấn thuỷ sản với kim ngạch 1,95 tỷ USD, phấn đấu dẫn đầu cả nước về xuất khẩu tôm và cá tra. 9 tháng năm 2025, thành phố đạt kết quả đạt được khá khả quan với hơn 1,3 triệu tấn gạo (đạt 76% kế hoạch) và 197 nghìn tấn thủy sản (đạt 78% kế hoạch). Các thị trường chủ lực vẫn là Philippines, Indonesia, Malaysia đối với gạo và Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Quốc đối với thủy sản.

Tuy vậy, cũng theo Sở Công Thương Cần Thơ, đà tăng trưởng của hai ngành hàng mũi nhọn đang chịu nhiều sức ép. Đặc biệt, hàng hóa xuất khẩu của Cần Thơ chủ yếu phải đưa lên TP. Hồ Chí Minh mới có thể đóng container và vận chuyển ra thị trường quốc tế. Việc này vừa tốn thời gian, vừa đội chi phí logistics lên cao hơn đáng kể.

Thành phố chưa có hệ thống kho lạnh, kho mát đủ lớn để xử lý lượng thủy sản và gạo quy mô lớn theo mùa vụ; kho chứa và dịch vụ bảo quản sau thu hoạch còn thiếu và yếu. Đây chính là những “điểm nghẽn” khiến sản phẩm khó giữ được chất lượng tối ưu khi xuất khẩu.

Một khó khăn cố hữu khác là sản xuất phân tán, nhỏ lẻ. Việc liên kết chuỗi giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến còn lỏng lẻo, dẫn đến chất lượng nguyên liệu không đồng đều, hạn chế khả năng truy xuất nguồn gốc, yếu tố sống còn trong thương mại quốc tế hiện nay.

Trong ngành thủy sản, yêu cầu về kiểm dịch, an toàn thực phẩm, yếu tố môi trường ngày càng chặt chẽ. Với gạo, tiêu chuẩn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tỷ lệ tạp chất buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh, song lại thiếu vốn ưu đãi, chi phí vay cao, thủ tục hành chính còn rườm rà.

Cùng lúc đó, biến đổi khí hậu tại vùng hạ lưu Mekong diễn biến khó lường: Hạn, mặn, ô nhiễm nguồn nước… khiến năng suất lúa và nuôi trồng thủy sản dễ biến động mạnh, chi phí xử lý tăng.

Nỗ lực phá rào cản, giữ vững thương hiệu

Trước thách thức trên, Cần Thơ đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trọng tâm, vừa xử lý khó khăn trước mắt, vừa xây dựng nền tảng dài hạn nhằm tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Theo đó, thành phố thúc đẩy phát triển hạ tầng logistics hiện đại. Mục tiêu là hình thành trung tâm logistics khu vực, gồm hệ thống kho đông, lạnh quy mô lớn, trung tâm bảo quản và sơ chế nông, thủy sản. Việc tận dụng cảng Cái Cui, đẩy mạnh tuyến vận tải thủy và đề xuất xây dựng trung tâm logistics hàng không ngay tại sân bay quốc tế Cần Thơ được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể chi phí vận chuyển.

Trong nông nghiệp, Cần Thơ đi đầu thực hiện Đề án “1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp”. Năm 2025, thành phố có tới 104.500 ha tham gia, với 191 hợp tác xã và tổ hợp tác được liên kết sản xuất. Nhờ vậy, chi phí đầu vào giảm rõ rệt, doanh nghiệp cam kết bao tiêu với giá cao hơn thị trường.

Thành công bước đầu đã đến: Tháng 5/2025, Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An xuất lô hàng 500 tấn gạo Japonica carbon thấp sang Nhật Bản, thị trường nổi tiếng “khó tính”, đánh dấu bước tiến quan trọng cho thương hiệu gạo Cần Thơ trên phân khúc cao cấp.

Song song với đó, ngành thủy sản đẩy nhanh áp dụng công nghệ chế biến sâu, tiết kiệm năng lượng, chú trọng sản phẩm giá trị gia tăng như cá tra fillet, đồ hộp, sản phẩm tiện lợi cho người tiêu dùng. Mô hình nuôi tôm công nghệ cao được nhân rộng, quản lý nước nuôi được siết chặt để bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu ngay từ ao nuôi.

Đáng chú ý, Cần Thơ đang chủ động mở thêm cửa cho thị trường mới. Thành phố đã có văn bản chính thức đề nghị Bộ Công Thương hỗ trợ doanh nghiệp tham gia xuất khẩu 100.000 tấn gạo/năm sang Senegal theo bản ghi nhớ thương mại giữa hai nước. Với sản lượng lúa hằng năm đạt hơn 5,1 triệu tấn, tỷ lệ giống chất lượng cao hơn 95%, đây là cơ hội lớn để đưa thương hiệu gạo Việt Nam thâm nhập sâu vào châu Phi, thị trường tiềm năng nhưng cạnh tranh gay gắt.

Thành phố cũng đề nghị Bộ Công Thương hỗ trợ xây dựng thương hiệu vùng, tiêu chuẩn chất lượng và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm gạo và thủy sản Cần Thơ; ban hành cơ chế tài chính ưu đãi cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu; tạo điều kiện thông quan, hoàn thuế VAT và giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Năm 2025, thành phố Cần Thơ dự kiến xuất khẩu 1,8 triệu  gạo với kim ngạch 882 triệu USD; xuất khẩu 254 nghìn tấn thủy sản với kim ngạch đạt 1,95 tỷ USD.