Cà phê Việt đón 'sóng' tiêu dùng mới từ thị trường RCEP

Tín hiệu tích cực từ FTA

Cà phê - một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với sự chuyển mình mạnh mẽ từ lượng sang chất. Những năm gần đây, ngành cà phê bên cạnh mở rộng diện tích và sản lượng đã tập trung nâng cao chất lượng, gia tăng tỷ trọng chế biến sâu để nâng giá trị xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt (VICOFA), cùng với nỗ lực đổi mới của doanh nghiệp, các hiệp định thương mại tự do (FTA) đang trở thành cánh cửa quan trọng giúp cà phê Việt Nam vươn xa hơn trên bản đồ xuất khẩu. Đặc biệt, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) và Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) đang mở ra không gian thương mại rộng lớn, tạo hành lang pháp lý minh bạch, ổn định cho doanh nghiệp.

Các FTA này mang lại lợi thế về thuế quan, thúc đẩy quá trình hài hòa tiêu chuẩn, tạo thuận lợi thương mại và gia tăng niềm tin của đối tác quốc tế vào sản phẩm Việt Nam. Nhờ đó, cà phê Việt có cơ hội tiếp cận sâu hơn vào các thị trường tiêu dùng lớn như Nhật Bản, EU, Australia hay Trung Quốc.

Đây chính là đòn bẩy chiến lược để doanh nghiệp trong nước khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế của ngành cà phê Việt Nam trên trường quốc tế.

Theo Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, chỉ riêng tháng 9, kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt 84.000 tấn, tăng hơn 63% về lượng và 66% về trị giá so với cùng kỳ. Lũy kế 9 tháng đầu năm, Việt Nam đã xuất khẩu 1,23 triệu tấn cà phê, trị giá 6,98 tỷ USD. Giá xuất khẩu cà phê bình quân của Việt Nam đã vượt mốc 5.658 USD/tấn, tăng hơn 45% so với cùng kỳ năm 2024 và là mức cao nhất từng được ghi nhận.

Đáng chú ý, trong khối RCEP (chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu, là cánh cửa tiếp cận thị trường gần 2,3 tỷ người tiêu dùng, tương đương 30% dân số thế giới), Nhật Bản tiếp tục là thị trường nhập khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch tháng 9 đạt hơn 31 triệu USD, nâng tổng giá trị 9 tháng năm 2025 lên gần 479 triệu USD.

Đứng thứ hai là Thái Lan, đạt khoảng 31,7 triệu USD trong tháng 9 và 251,7 triệu USD trong 9 tháng. Philippines giữ vị trí thứ ba với kim ngạch tháng 9 đạt hơn 10,3 triệu USD, đưa tổng giá trị 9 tháng lên 218,2 triệu USD. Tiếp theo là Trung Quốc, đạt 14,7 triệu USD trong tháng 9 và 182,6 triệu USD tính chung 9 tháng. Các thị trường khác như Australia, Singapore, New Zealand và Myanmar dù quy mô nhỏ hơn nhưng vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng ổn định.

"Chìa khóa" tăng giá trị cho ngành cà phê Việt

Mặc dù ngành cà phê đã đạt được nhiều kết quả tích cực về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu, song các chuyên gia cho rằng bức tranh toàn cảnh vẫn tồn tại những hạn chế lớn, đặc biệt là vấn đề xuất khẩu thô. Hiện phần lớn cà phê Việt Nam vẫn được xuất dưới dạng hạt nhân, giá trị gia tăng thấp, trong khi tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu còn quá khiêm tốn, chưa phản ánh đúng tiềm năng của một quốc gia được xem là "cường quốc cà phê" của thế giới.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, suốt nhiều năm qua, người trồng cà phê Việt Nam cùng các nhà khoa học và doanh nghiệp đã nỗ lực không ngừng trong việc lai tạo giống, cải tiến kỹ thuật và nâng cao năng suất. Chất lượng cà phê Việt Nam đã đạt đến tầm khá cao, được nhiều thị trường lớn tin dùng. Tuy nhiên, điều đáng tiếc là khâu giá trị cuối cùng lại chủ yếu rơi vào tay các doanh nghiệp nước ngoài.

"Họ đến ký hợp đồng bao tiêu toàn bộ sản phẩm, mua hạt cà phê thô về sơ chế, đóng bao xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu. Khi về nước, họ chế biến sâu, tạo ra hàng loạt sản phẩm cao cấp, xây dựng thương hiệu và bán ra thị trường quốc tế với giá trị gấp nhiều lần", ông phân tích.

Để nâng cao giá trị cho ngành cà phê Việt Nam, vị chuyên gia cho rằng, phải thay đổi mô hình phát triển, từ xuất khẩu nguyên liệu sang chế biến sâu và xây dựng thương hiệu mạnh. Trước hết, Nhà nước cần có chính sách ưu đãi tín dụng, đất đai và thuế để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại, đặc biệt là các dòng sản phẩm cà phê hòa tan, rang xay, đặc sản và hữu cơ... những phân khúc đang tăng trưởng nhanh trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, cần hình thành chiến lược thương hiệu quốc gia cho cà phê Việt Nam, tương tự như các mô hình thành công của Brazil hay Colombia, nhằm quảng bá hình ảnh và định vị giá trị khác biệt của cà phê Việt. Việc đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp nâng uy tín sản phẩm, mở rộng cơ hội vào các thị trường khó tính.

Về phía các doanh nghiệp, cần chủ động cập nhật, nghiên cứu kỹ và hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ các quy định của nước nhập khẩu liên quan đến tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc.

Song song đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong toàn chuỗi sản xuất, chế biến và bảo quản, nhằm nâng cao năng suất, ổn định chất lượng và tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm. Ngoài ra, doanh nghiệp cần chủ động ứng dụng chuyển đổi số và thương mại điện tử xuyên biên giới để tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu, giảm phụ thuộc trung gian và gia tăng giá trị xuất khẩu.

Theo Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, để nâng cao năng lực cạnh tranh và tận dụng hiệu quả hơn các cơ hội từ các FTA, ngành cà phê Việt Nam cần hình thành một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ và vận hành hiệu quả. Hệ sinh thái này bao gồm sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng, chính quyền địa phương, doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực, tổ chức tư vấn, nông dân và các doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc xây dựng thành công hệ sinh thái cà phê tận dụng FTA sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho một chiến lược phát triển dài hạn, minh bạch và bền vững, đồng thời giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp điều hành sản xuất hiệu quả hơn, chủ động thích ứng với biến động thị trường quốc tế.
Khi chuỗi giá trị được kết nối và vận hành thông suốt, ngành cà phê Việt Nam sẽ củng cố vị thế trên bản đồ xuất khẩu, khẳng định uy tín, thương hiệu và năng lực cạnh tranh quốc gia trong chuỗi cung ứng cà phê toàn cầu.