Bức tranh kinh tế tư nhân: 4 điểm nghẽn cần được tháo gỡ

Bức tranh doanh nghiệp khởi sắc

Chia sẻ tại sự kiện lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh diễn ra mới đây, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI cho rằng, Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam đã thẳng thắn chỉ ra bốn điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân hiện nay, bao gồm: Thứ nhất, thị trường đầu ra: có 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022.

Thứ hai, tiếp cận vốn: có 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia với mức 33,4%, Thái Lan với mức 55,8% và mức trung bình toàn cầu với 68,3%.

Thứ ba, minh bạch và dự báo chính sách: Báo cáo cho thấy, chỉ 6 đến 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách; 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản.

Thứ tư, liên quan đến chi phí không chính thức: 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gấp gần 3 lần mức trung bình khu vực (9,5%).

Đáng chú ý, năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực: chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương là 28,5%. Đối với khu vực hộ kinh doanh, 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một lộ trình chuyển đổi bền vững.

Theo thống kê của VCCI, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm của cả nước.

Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, phản ánh tâm thế thận trọng nhưng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp sau giai đoạn khó khăn 2023, 2024.

Mặc dù bức tranh doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang có những tín hiệu tích cực, đặc biệt theo ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá. Tuy nhiên, khu vực tư nhân chỉ có thể bứt phá nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được khai thông quyết liệt trong thời gian tới.

Hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030

Tại Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, mục tiêu được đặt ra là đến năm 2030 Việt Nam có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế và đến năm 2045 sẽ có 3 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế. Tuy nhiên, tính đến hết năm 2025, Việt Nam mới có hơn 1 triệu doanh nghiệp hoạt động, điều này đặt ra nhiều thách thức với mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Trong bối cảnh, khu vực tư nhân Việt Nam hiện vẫn đang đối mặt với nhiều giới hạn như: quy mô nhỏ, vốn mỏng, thiếu công nghệ lõi, năng lực quản trị toàn cầu còn hạn chế, thiếu tài sản trí tuệ, thiếu hệ sinh thái hỗ trợ thương hiệu, môi trường pháp lý chưa đủ ổn định để tích lũy dài hạn, để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, luật sư Bùi Văn Thành - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Phó Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA) cho rằng: Doanh nghiệp Việt Nam cần tăng đầu tư cho đổi mới sáng tạo; Phát triển công nghiệp văn hóa; xây dựng hạ tầng pháp lý cho thương hiệu toàn cầu.

Cũng hướng đến mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, ông Hồ Sỹ Hùng cho rằng, Chính phủ cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, cần có các giải pháp mạnh hơn để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững và thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế. Giải pháp trọng tâm bao gồm: khơi thông nguồn vốn thông qua các kênh tài chính đa dạng, nâng cao tính minh bạch và ổn định của môi trường chính sách để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số và tạo môi trường thuận lợi để hộ kinh doanh chuyển đổi bền vững là những yếu tố then chốt.

VCCI khuyến nghị 5 nhóm giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho khu vực doanh nghiệp, bao gồm: Khơi thông và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp; Cải thiện khả năng tiếp cận vốn và các chính sách hỗ trợ tài chính; Nâng cao năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp; Tiếp tục giảm bớt các rào cản hành chính và chi phí không chính thức; Có chính sách đặc thù để thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.