Hoàn thiện cơ chế để khai thác đúng giá trị
Điện mặt trời mái nhà đang phát triển nhanh chóng nhờ tính linh hoạt, dễ triển khai và phù hợp với xu hướng tiêu dùng điện phân tán. Tuy nhiên, tốc độ phát triển cao cũng kéo theo những thách thức trong vận hành hệ thống điện, nhất là khi nguồn điện này phụ thuộc vào thời tiết và chỉ phát mạnh vào ban ngày.
Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ điện lại thường tăng vào giờ cao điểm buổi tối. Sự chênh lệch giữa thời điểm phát điện và thời điểm sử dụng khiến hệ thống điện phải điều tiết phức tạp hơn, thậm chí có lúc phải cắt giảm công suất điện mặt trời hoặc huy động nguồn điện khác với chi phí cao hơn.
Ông Nguyễn Thế Văn - Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO). Ảnh: Quốc Chuyển
Tại tọa đàm “Đảm bảo điện 2026: Đẩy mạnh điện mặt trời mái nhà và thực hành tiết kiệm” diễn ra vào chiều 10/4 do Báo Công Thương tổ chức, ông Nguyễn Thế Văn - Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, theo kinh nghiệm quốc tế, nguồn thu của các hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) rất đa dạng. Không chỉ tham gia thị trường điện, BESS còn có thể tạo doanh thu từ việc cung cấp công suất, dự phòng và các dịch vụ phụ trợ.
Đặc biệt, các dịch vụ như điều tần, điều áp đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ổn định hệ thống điện. Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng, nhu cầu về các dịch vụ này càng lớn, bởi nguồn điện gió và điện mặt trời có tính biến động cao.
Tuy nhiên, tại Việt Nam, cơ chế chi trả cho các dịch vụ phụ trợ vẫn chưa rõ ràng. Điều này khiến nhà đầu tư gặp khó trong việc tính toán hiệu quả tài chính, từ đó làm chậm quá trình phát triển của thị trường BESS.
Theo ông Nguyễn Thế Văn, để thúc đẩy đầu tư vào hệ thống lưu trữ năng lượng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chi trả cho các dịch vụ phụ trợ mà BESS có thể cung cấp. So với các nguồn điện truyền thống, BESS có nhiều ưu điểm như khả năng đáp ứng nhanh trong điều tần, điều chỉnh tần số, điện áp… Do đó, cần sớm xây dựng khung giá và cơ chế khuyến khích phù hợp cho các dịch vụ này.
Ưu tiên đầu tư và phát triển đồng bộ
Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, việc lựa chọn khu vực triển khai BESS cần được tính toán kỹ lưỡng để đạt hiệu quả cao nhất.
Theo ông Văn, cần xác định rõ thứ tự ưu tiên trong đầu tư BESS. Theo đó, nên ưu tiên tại các khu vực có phụ tải tăng trưởng cao, thường xuyên xảy ra quá tải lưới điện; các khu vực tập trung nhiều nguồn năng lượng tái tạo có nguy cơ nghẽn mạch; cũng như những nơi cần nâng cao khả năng tự chủ về cung ứng điện.
Một hướng đi khác là khuyến khích lắp đặt BESS đi kèm điện mặt trời mái nhà tại hộ gia đình và cơ sở kinh doanh. Khi có hệ thống lưu trữ, điện sản xuất vào ban ngày có thể được sử dụng vào buổi tối - thời điểm nhu cầu điện cao nhất. Cách làm này không chỉ giúp người dân giảm chi phí tiền điện mà còn góp phần giảm tải cho hệ thống điện vào giờ cao điểm. Đây cũng là định hướng đã được đề cập trong Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà.
BESS không còn là giải pháp bổ trợ mà đang trở thành yếu tố thiết yếu trong quá trình phát triển điện mặt trời mái nhà. Ảnh minh hoạ
Tuy nhiên, để triển khai rộng rãi, cần có thêm các chính sách hỗ trợ cụ thể như ưu đãi tài chính, cơ chế giá điện phù hợp hoặc các chương trình khuyến khích đầu tư. Khi lợi ích kinh tế rõ ràng, người dân và doanh nghiệp sẽ chủ động tham gia nhiều hơn.
Song song với đó, yếu tố kỹ thuật cần được đặc biệt quan tâm. Quy mô BESS dự kiến sẽ tăng nhanh trong thời gian tới, nếu thiếu các tiêu chuẩn và quy chuẩn rõ ràng, việc vận hành có thể gặp rủi ro.
Do đó, cần sớm hoàn thiện các quy định về đấu nối, vận hành và giám sát hệ thống lưu trữ năng lượng. Việc đảm bảo đồng bộ kỹ thuật sẽ giúp khai thác tối đa hiệu quả của BESS và hạn chế các vấn đề phát sinh. Theo ông Nguyễn Thế Văn, chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành phần trong hệ thống điện, công nghệ lưu trữ mới phát huy hết vai trò.
Có thể thấy, BESS không còn là giải pháp bổ trợ mà đang trở thành yếu tố thiết yếu trong quá trình phát triển điện mặt trời mái nhà. Khi được triển khai đồng bộ cùng cơ chế phù hợp, hệ thống lưu trữ sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm áp lực lên lưới điện và mở ra hướng phát triển bền vững hơn cho ngành điện.
