Tiết kiệm điện, điện mặt trời mái nhà giảm áp lực cho hệ thống điện

Đồng bộ giải pháp ổn định hệ thống điện

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp, đặc biệt là những bất ổn tại Trung Đông, thị trường năng lượng toàn cầu đang chịu nhiều áp lực, kéo theo những tác động không nhỏ đến an ninh năng lượng của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Nhu cầu điện tăng cao trong khi nguồn cung đối mặt nhiều thách thức đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển các nguồn năng lượng tại chỗ, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà.

Tại tọa đàm "Đảm bảo điện 2026: Đẩy mạnh điện mặt trời mái nhà và thực hành tiết kiệm" do Báo Công Thương tổ chức chiều 10/4, ông Nguyễn Thế Văn - Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) nhấn mạnh, hai giải pháp tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà có tính bổ trợ rất rõ ràng, mang lại hiệu quả thực tiễn trong vận hành hệ thống.

Ông phân tích, giải pháp tiết kiệm điện giúp giảm nhu cầu tiêu thụ điện, đặc biệt trong những thời điểm nắng nóng cực đoan khi phụ tải tăng cao. Giảm nhu cầu điện trong giờ cao điểm sẽ giúp giảm nhu cầu huy động các nguồn điện có chi phí cao, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho toàn hệ thống điện.

Bên cạnh đó, khi nhu cầu điện trong giờ cao điểm giảm xuống, áp lực đối với lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối cũng được giảm bớt. Điều này góp phần hạn chế nguy cơ quá tải, giảm tổn thất điện năng và tối ưu chi phí vận hành của hệ thống điện. Việc giảm nhu cầu huy động nguồn điện trong giờ cao điểm còn giúp giảm mức tiêu thụ các nguồn năng lượng sơ cấp như than và khí, từ đó góp phần giảm phát thải ra môi trường và nâng cao tính bền vững của hệ thống năng lượng.

Đặc biệt, trong những giai đoạn nắng nóng cực đoan, việc giảm nhu cầu điện giúp tăng tính linh hoạt và ổn định cho hệ thống điện, hỗ trợ hiệu quả cho công tác điều độ và vận hành hệ thống.

Đối với giải pháp phát triển điện mặt trời mái nhà, ông Nguyễn Thế Văn cho rằng, đây là nguồn điện mang lại nhiều lợi ích cho cả hệ thống điện và người sử dụng. Điện mặt trời mái nhà cung cấp nguồn điện tại chỗ cho khách hàng, qua đó giảm nhu cầu truyền tải điện từ hệ thống điện quốc gia. Điều này giúp giảm áp lực cho lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối, đồng thời giảm nhu cầu đầu tư mở rộng hạ tầng lưới điện trong tương lai.

Đối với khách hàng, việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà giúp tăng tính chủ động về nguồn năng lượng và giảm chi phí sử dụng điện. Trong những thời điểm nắng mạnh vào ban ngày, khi hệ thống điện mặt trời phát điện với công suất cao, lượng điện mua từ lưới điện sẽ giảm đáng kể, từ đó giúp giảm chi phí tiền điện.

Cùng với các giải pháp kỹ thuật, ngành điện cũng triển khai các mục tiêu cụ thể nhằm thúc đẩy sử dụng điện hiệu quả. Ông Nguyễn Mạnh Quang - Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, EVN đã đặt mục tiêu tiết kiệm điện khoảng 3% trong năm 2026.

Riêng trong giai đoạn cao điểm từ tháng 4-7, mục tiêu tiết kiệm điện được nâng lên khoảng 10%, tập trung vào các nhóm khách hàng tiêu thụ điện lớn. Đây là giai đoạn nhu cầu điện tăng cao, đòi hỏi các biện pháp điều hành linh hoạt và sự tham gia tích cực từ phía khách hàng sử dụng điện.

EVN cũng đẩy mạnh triển khai chương trình điều chỉnh phụ tải điện, đặc biệt đối với nhóm khách hàng sử dụng điện từ 500.000 kWh/năm trở lên. Khuyến khích khách hàng tham gia dịch chuyển phụ tải sang các khung giờ thấp điểm nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện.

Song song đó, đẩy mạnh công tác truyền thông qua báo chí, website, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Tổ chức làm việc trực tiếp với doanh nghiệp, khu công nghiệp và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài để thúc đẩy thực hiện tiết kiệm điện.

Đối với việc hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà, EVN và các đơn vị điện lực đã công khai đầy đủ quy trình và thủ tục, xác định rõ đầu mối tiếp nhận hồ sơ và hỗ trợ khách hàng thực hiện đăng ký trực tuyến thông qua website và ứng dụng điện tử. "Quan điểm của EVN là tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm quy trình minh bạch, đúng quy định và an toàn kỹ thuật trong quá trình triển khai", ông Quang nhấn mạnh.

Theo đại diện EVN, bảo đảm cung ứng điện trong giai đoạn hiện nay cần sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành điện và khách hàng sử dụng điện. Trên cơ sở đó, ngành điện tập trung triển khai các giải pháp như tiết kiệm điện, điều chỉnh và dịch chuyển phụ tải, phát triển điện mặt trời mái nhà, đầu tư hệ thống lưu trữ điện và tăng cường quản lý phụ tải từ sớm. Các giải pháp này được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao năng lực vận hành hệ thống điện, bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Minh bạch thông tin, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách năng lượng

Theo chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, quy định trong Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sửa đổi, vai trò của Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được xác định rõ ràng và có ý nghĩa quan trọng trong tổ chức thực thi chính sách về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Song song với Luật, việc ban hành Nghị định số 61/2025/NĐ-CP về cấp phép hoạt động điện lực đã mở rộng đáng kể thẩm quyền của chính quyền địa phương trong xây dựng và triển khai các cơ chế hỗ trợ. Theo quy định, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thể ban hành cơ chế, chính sách đặc thù để khuyến khích sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Các địa phương cũng có thể hỗ trợ doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, đồng thời xác nhận và công bố các danh mục sản phẩm, công nghệ được hưởng ưu đãi theo quy định.

Cùng đó, chính quyền địa phương được trao quyền chủ động trong việc bố trí nguồn lực tài chính phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn. Việc trao quyền chủ động này giúp các địa phương linh hoạt hơn trong tổ chức thực thi chính sách, phù hợp với đặc thù kinh tế, công nghiệp và mức tiêu thụ năng lượng của từng khu vực.

Vị chuyên gia cho rằng, việc tăng cường phân cấp cho địa phương trong lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vừa tạo cơ hội vừa đặt ra yêu cầu mới về năng lực quản lý. Thách thức lớn nhất nằm ở việc các địa phương cần nâng cao năng lực chuyên môn, hệ thống giám sát và nguồn lực quản trị để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ được giao.

"Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng cao và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng ngày càng cấp thiết, vai trò chủ động của địa phương được xem là yếu tố quan trọng trong triển khai các chính sách tiết kiệm năng lượng, góp phần bảo đảm phát triển kinh tế xã hội bền vững", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Cũng theo ông, trong bối cảnh triển khai các chính sách về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, vai trò của truyền thông trở nên đặc biệt quan trọng. Truyền thông là kênh cung cấp thông tin cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời là cầu nối giúp giải thích rõ logic của chính sách, qua đó tạo dựng sự đồng thuận trong xã hội.

"Người dân cần biết chính sách mang lại lợi ích gì, thủ tục thực hiện đơn giản hay phức tạp, cơ quan nào chịu trách nhiệm tổ chức triển khai và nguồn lực hỗ trợ có được chuẩn bị đầy đủ hay chưa. Trong khi đó, cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhiều đến tính minh bạch và khả thi của cơ chế. Họ cần được làm rõ liệu các vướng mắc chính sách đã được tháo gỡ hay chưa, quy định cần được hiểu và áp dụng như thế nào trong thực tế và các thủ tục triển khai có rõ ràng, ổn định hay không...

Những nội dung này là điều kiện quan trọng để chính sách tiết kiệm năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng tại chỗ được triển khai hiệu quả, góp phần bảo đảm cung ứng điện an toàn và ổn định trong năm 2026 và các giai đoạn tiếp theo", ông Hà Đăng Sơn phân tích.