ASEAN thúc đẩy chuỗi cung ứng gỗ minh bạch, đáp ứng tiêu chuẩn xanh

Đây là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp thống nhất tại Hội thảo Hội thảo chuyên đề “Lâm nghiệp và Phát triển bền vững ngành Gỗ - Nội thất ASEAN” do Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) phối hợp với Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) và Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam tổ chức ngày 26/6, tại Hà Nội. Sự kiện được tổ chức trong khuôn khổ Hội nghị Lãnh đạo AFIC 2026 diễn ra từ 25-27/6/2026. Đồng thời đánh dấu lần đầu tiên HAWA đại diện Việt Nam đảm nhiệm cương vị Chủ tịch AFIC nhiệm kỳ 2026 - 2028. 

Chuỗi cung ứng minh bạch là điều kiện để giữ thị trường

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn liên tục nâng cao yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải, hội thảo tập trung thảo luận các giải pháp giúp ngành gỗ ASEAN nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, hợp pháp và có trách nhiệm.

Phát biểu khai mạc, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA, cho rằng ngành gỗ đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới khi những lợi thế truyền thống như giá thành hay năng lực sản xuất không còn là yếu tố quyết định.

Theo ông, các thị trường quốc tế ngày càng coi trọng tính hợp pháp của nguồn gỗ, khả năng truy xuất nguồn gốc, chứng chỉ quản lý rừng bền vững cũng như trách nhiệm môi trường và xã hội trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Muốn ASEAN trở thành trung tâm sản xuất và cung ứng nội thất có uy tín trên thế giới, các quốc gia trong khu vực cần cùng xây dựng nền tảng phát triển dựa trên bốn trụ cột là hợp pháp, minh bạch, xanh và có trách nhiệm.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định năng lực cạnh tranh của ngành gỗ hiện nay không chỉ được quyết định bởi năng lực sản xuất mà còn phụ thuộc vào khả năng bảo đảm tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Theo ông, trước các quy định ngày càng nghiêm ngặt của thị trường thế giới, đặc biệt là Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), các quốc gia ASEAN cần đẩy mạnh hợp tác để phát triển rừng bền vững gắn với chứng chỉ rừng; bảo đảm tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu thông qua chia sẻ dữ liệu; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa; đồng thời chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn mới về dấu chân carbon và phát triển bền vững.

Dư địa hợp tác nội khối còn rất lớn

Một trong những nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại hội thảo là bức tranh thương mại gỗ trong khu vực ASEAN. Theo ông Tô Xuân Phúc, chuyên gia phân tích chính sách Tổ chức Forest Trends, mặc dù ASEAN có mối liên kết chặt chẽ về chính trị và kinh tế, nhưng kim ngạch thương mại gỗ và lâm sản giữa các nước thành viên hiện vẫn chưa tới 1 tỷ USD mỗi năm. Con số này được đánh giá là khá khiêm tốn so với quy mô ngành gỗ và tiềm năng hợp tác của khu vực.

Theo các chuyên gia, thực tế này cho thấy chuỗi cung ứng nội khối vẫn chưa được kết nối hiệu quả, trong khi mỗi quốc gia lại sở hữu những lợi thế riêng về nguồn nguyên liệu, chế biến, thiết kế hoặc xuất khẩu. Việc tăng cường liên kết giữa các quốc gia ASEAN không chỉ giúp tối ưu nguồn nguyên liệu hợp pháp, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm mà còn tạo ra sức mạnh chung để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của các thị trường lớn như Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ. Trong quá trình đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia đi đầu của khu vực.

Những năm qua, Việt Nam đã triển khai nhiều cơ chế nhằm kiểm soát nguồn gỗ hợp pháp thông qua Hiệp định Đối tác tự nguyện VPA/FLEGT với Liên minh châu Âu, thỏa thuận kiểm soát gỗ bất hợp pháp với Hoa Kỳ, đồng thời chủ động chuẩn bị các giải pháp để thực hiện Quy định chống mất rừng của EU.

Các đại biểu cho rằng kinh nghiệm xây dựng hệ thống bảo đảm gỗ hợp pháp, truy xuất nguồn gốc và quản lý chuỗi cung ứng của Việt Nam sẽ là cơ sở tham khảo quan trọng để các nước ASEAN cùng hoàn thiện cơ chế quản lý, tạo nền tảng cho một chuỗi cung ứng khu vực minh bạch và bền vững.

Bên cạnh các tham luận về chính sách lâm nghiệp, chứng chỉ quản lý rừng bền vững, truy xuất nguồn gốc và các hàng rào kỹ thuật mới trong thương mại quốc tế, phiên thảo luận bàn tròn ghi nhận nhiều đề xuất nhằm thúc đẩy liên kết khu vực. Ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch AFIC, cho rằng Việt Nam có thể đóng góp cho chuỗi cung ứng nội thất ASEAN thông qua quy mô sản xuất lớn, vị thế xuất khẩu cao, hệ sinh thái ngành tương đối hoàn chỉnh và cam kết mạnh mẽ về sử dụng nguồn gỗ hợp pháp.

Tuy nhiên, theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay là chuỗi cung ứng giữa các quốc gia trong khu vực vẫn chưa được kết nối. “Không một quốc gia nào sở hữu toàn bộ lợi thế, nhưng ASEAN lại có đầy đủ các mắt xích bổ trợ nhau từ nguồn nguyên liệu, thiết kế đến sản xuất. Thay vì cạnh tranh bằng những điểm tương đồng, các nước cần phát huy lợi thế riêng, liên kết để hình thành một chuỗi cung ứng khu vực đủ mạnh, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế”, ông Khanh nhấn mạnh.

Điểm nhấn của hội thảo là lễ ký kết hai biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) mang tính chiến lược giữa các nước thành viên AFIC. Trong đó, Biên bản hợp tác xây dựng Nền tảng Chuỗi cung ứng Gỗ - Nội thất ASEAN hướng tới số hóa dữ liệu lâm sản, tăng cường chia sẻ thông tin, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển vùng nguyên liệu bền vững trên quy mô toàn khu vực.

Song song với đó, các hội chợ nội thất hàng đầu ASEAN gồm HawaExpo (Việt Nam), EFE (Malaysia), IFFINA+ (Indonesia) và PIFS (Philippines) cũng thiết lập cơ chế hợp tác, đồng bộ lịch tổ chức triển lãm nhằm nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà mua hàng quốc tế tiếp cận toàn diện thị trường nội thất Đông Nam Á.

Theo các đại biểu, những thỏa thuận hợp tác này không chỉ mang ý nghĩa kết nối hoạt động xúc tiến thương mại mà còn thể hiện quyết tâm của ngành gỗ ASEAN trong việc xây dựng chuỗi cung ứng khu vực minh bạch, có trách nhiệm và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững của thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh các hàng rào kỹ thuật xanh ngày càng trở thành “giấy thông hành” để tiếp cận thị trường, việc tăng cường hợp tác giữa các quốc gia ASEAN được kỳ vọng sẽ giúp ngành gỗ khu vực nâng cao khả năng thích ứng, gia tăng giá trị xuất khẩu và từng bước khẳng định vị thế của ASEAN trên bản đồ sản xuất, cung ứng đồ gỗ và nội thất thế giới.

Ông Tô Xuân Phúc, chuyên gia phân tích chính sách Tổ chức Forest Trends cho biết, kim ngạch thương mại gỗ và lâm sản giữa các nước ASEAN hiện chưa đạt 1 tỷ USD mỗi năm, thấp hơn nhiều so với tiềm năng. Đây là minh chứng cho thấy dư địa hợp tác và liên kết chuỗi cung ứng trong khu vực vẫn rất lớn, đòi hỏi các quốc gia sớm thúc đẩy kết nối để nâng cao năng lực cạnh tranh chung.