AI và lưới điện thông minh mở rộng dư địa tiết kiệm điện

Công nghệ số tạo bước ngoặt trong quản lý năng lượng

Trước áp lực gia tăng nhu cầu điện, yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế và mục tiêu phát triển xanh, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả đang trở thành nhiệm vụ quan trọng đối với mọi thành phần trong nền kinh tế. Các chuyên gia nhận định, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) cùng các mô hình lưới điện thông minh đang mở ra dư địa rất lớn để tối ưu hóa việc sử dụng điện trong sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Trao đổi tại tọa đàm mới đây với chủ đề "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp", ông Đặng Nguyễn Ngữ Tổng giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, cho biết những năm qua, Chính phủ, Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi sử dụng năng lượng của doanh nghiệp cũng như người dân. Nhờ đó, hoạt động tiết kiệm năng lượng nói chung và tiết kiệm điện nói riêng đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn những quan niệm cần thay đổi.

Theo ông Ngữ, nhiều người khi nhắc đến tiết kiệm thường nghĩ ngay đến việc giảm sử dụng hoặc không sử dụng nữa. Tuy nhiên, trong thực tế, nền kinh tế không thể ngừng sản xuất hay cắt giảm các hoạt động phát triển. Vì vậy, tiết kiệm điện không đồng nghĩa với việc hạn chế tiêu dùng một cách máy móc.

Mục tiêu của tiết kiệm điện không phải là hạn chế hoạt động sản xuất hay giảm chất lượng cuộc sống, mà là tối ưu hóa việc sử dụng điện để tạo ra hiệu quả cao hơn với mức tiêu thụ thấp hơn. Theo đó, việc tiết kiệm cần được thực hiện ở tất cả các cấp độ, từ hộ gia đình, tòa nhà, doanh nghiệp đến quy mô quốc gia.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ cũng nhấn mạnh, cần thay đổi cách tiếp cận truyền thống về đầu tư cho tiết kiệm năng lượng. "Thực hành tiết kiệm không còn là chi phí nữa mà là một khoản đầu tư. Điều này đòi hỏi phải tối ưu hóa việc sử dụng điện ở mọi cấp độ, từ hộ gia đình, tòa nhà, nhà máy cho tới toàn bộ nền kinh tế. Muốn tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng thì trước hết phải đo lường được mức tiêu thụ", ông Ngữ nói.

Theo các chuyên gia, AI, IoT, dữ liệu thời gian thực và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi rất lớn trong lĩnh vực này. Nếu trước đây một giải pháp công nghệ cần hàng chục năm để đi từ ý tưởng đến ứng dụng thực tế thì hiện nay quá trình đó chỉ diễn ra trong vài năm, thậm chí vài tháng.

Lãnh đạo Schneider Electric cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và AI đang tạo ra bước ngoặt mới cho ngành năng lượng. Các mô hình nhà thông minh (Smart Home), tòa nhà thông minh (Smart Building), nhà máy thông minh (Smart Factory) và lưới điện thông minh (Smart Grid) đang được triển khai ngày càng rộng rãi.

Nhờ AI và nền tảng số, các hệ thống có thể theo dõi, phân tích và tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng theo thời gian thực. Sau khi được số hóa, hệ thống hoàn toàn có khả năng quản lý và điều chỉnh phụ tải đỉnh theo thời gian thực, từ đó nâng cao hiệu suất vận hành và giảm tiêu hao điện năng.

Theo các nghiên cứu quốc tế, nếu tối ưu hóa ngay từ giai đoạn thiết kế công trình, mức tiêu thụ năng lượng của các tòa nhà thương mại và công sở có thể giảm từ 40-60%. Điều này cho thấy dư địa tiết kiệm năng lượng vẫn còn rất lớn nếu các giải pháp công nghệ được triển khai đồng bộ từ khâu thiết kế, xây dựng đến vận hành.

Từ góc độ doanh nghiệp, lãnh đạo Schneider Electric nhận định Việt Nam đã xây dựng Chiến lược quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Thách thức hiện nay là chuyển hóa chiến lược thành các chương trình hành động cụ thể cho từng ngành, từng địa phương và từng doanh nghiệp. Quản lý năng lượng và tiết kiệm điện không còn đơn thuần là giải pháp giảm chi phí sản xuất mà đã trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi, đồng thời là một phần không thể tách rời trong quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp. Schneider Electric cũng cam kết tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, Bộ Công Thương và EVN trong thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Tiết kiệm điện trở thành yêu cầu bắt buộc

Từ góc độ ngành điện, EVN cho biết quá trình chuyển đổi số hiện đã được triển khai trên toàn bộ chuỗi hoạt động từ phát điện, truyền tải, phân phối đến chăm sóc khách hàng. Đặc biệt, hiện nay khoảng 99,9% công tơ điện đã được chuyển sang công tơ điện tử, cho phép thu thập dữ liệu từ xa và hỗ trợ người dân theo dõi mức sử dụng điện theo thời gian thực.

Theo EVN, tỷ lệ tổn thất điện năng của hệ thống đã giảm từ khoảng 8% xuống còn khoảng 6% sau 10 năm - tiệm cận với nhóm quốc gia tiên tiến trong khu vực.

Hiện nay, doanh nghiệp đối mặt áp lực ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn xanh toàn cầu như thuế carbon, CBAM, ESG và các hàng rào xanh đối với hàng hóa xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, tiêu thụ năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng phát thải carbon của sản phẩm, khiến tiết kiệm năng lượng không chỉ là vấn đề giảm chi phí mà còn trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.

Tiết kiệm năng lượng hiện đã trở thành xu thế bắt buộc tại Việt Nam và trên thế giới. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và các mô hình dịch vụ năng lượng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Đối với người dân, các chuyên gia khuyến nghị sử dụng điện tiết kiệm, nhất là trong mùa nắng nóng. EVN khuyến cáo cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26°C, kết hợp sử dụng quạt, hạn chế dùng nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm và theo dõi mức tiêu thụ điện để điều chỉnh phù hợp. Tiết kiệm điện cần trở thành trách nhiệm và văn hóa chung nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.