8 năm chương trình công nghiệp hỗ trợ: Doanh nghiệp đã bứt phá năng lực sản xuất

Nâng cao năng lực sản xuất công nghiệp hỗ trợ

Tháng 1/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 68/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ từ năm 2016 đến năm 2025 và Quyết định số 71/QĐ-TTg ngày 17/1/2024 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 68/QĐ-TTg. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, khi lần đầu tiên, một chương trình cấp quốc gia đặt mục tiêu đồng bộ: Nâng cao năng lực sản xuất công nghiệp hỗ trợ, tạo nền tảng cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chương trình đặt ra những mục tiêu cụ thể đối với việc sản xuất các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ phục vụ sản xuất trong nước và xuất khẩu, tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu, trong đó tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ thuộc 3 lĩnh vực chủ yếu là linh kiện phụ tùng; công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may - da giày; công nghiệp hỗ trợ cho công nghiệp công nghệ cao. Bộ Công Thương là cơ quan được Chính phủ giao trách nhiệm quản lý và triển khai thực hiện Chương trình.

Chương trình đã triển khai trên phạm vi cả nước với nhiều nhóm giải pháp: Hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp, xây dựng các trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và các tập đoàn FDI, ưu đãi tín dụng và đào tạo nhân lực chuyên sâu.

Sau hơn 8 năm triển khai, Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ đã mang đến một bức tranh đa sắc và rực rỡ hơn cho ngành công nghiệp hỗ trợ. Điểm nhấn rõ nét nhất là sự thay đổi trong nhận thức và vị thế của công nghiệp hỗ trợ. Nếu trước đây, doanh nghiệp Việt chủ yếu mới dừng lại ở khâu gia công, phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, thì đến nay, nhiều doanh nghiệp đã có thể sản xuất và cung ứng trực tiếp cho các tập đoàn lớn.

Theo Bộ Công Thương, số lượng doanh nghiệp tham gia các hoạt động thuộc Chương trình liên tục gia tăng và nhiều doanh nghiệp đã thực sự có sự thay đổi, chuyển mình theo chiều hướng tích cực, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm và mở ra nhiều cơ hội tìm kiếm khách hàng, đối tác tiềm năng mới.

Có thể nói, Chương trình không chỉ tạo ra một “cú hích” về chính sách, mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. Bằng việc tập trung hỗ trợ thực chất, Chương trình đã giúp doanh nghiệp dần nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Hơn 6.000 doanh nghiệp Việt đã vào chuỗi

Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương cho biết, từ con số ban đầu chỉ khoảng vài trăm doanh nghiệp, đến nay đã có hơn 6.000 doanh nghiệp của Việt Nam trở thành doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và tham gia vào chuỗi cung ứng. Ngoài việc phát triển về số lượng thì chất lượng của các doanh nghiệp cũng đã chuyển biến tốt, nhiều doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng và trở thành nhà cung ứng cấp một, cấp hai trong chuỗi của các doanh nghiệp như Samsung, Toyota...

Bên cạnh các doanh nghiệp FDI, ở Việt Nam cũng đã có nhiều doanh nghiệp tự phát triển thành doanh nghiệp chuỗi, đơn cử như Vinfast thông tin là tỷ lệ nội địa hóa đạt được đến trên 60% và sang năm nay nếu nhà máy pin của Vinfast ở Hà Tĩnh hoàn thành thì tỷ lệ nội địa hóa của Vinfast có thể đạt được 80%; hay Thaco cũng đã hình thành một chuỗi công nghiệp để thu hút các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Ngoài sự hỗ trợ của Nhà nước hỗ trợ thì vai trò của kinh tế nhân trong đóng góp vào sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ cũng thể hiện rõ nét trong giai đoạn vừa qua.

Bà Bùi Thị Hồng Hạnh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, Giám đốc Công ty NC Network Việt Nam chia sẻ, theo khảo sát trong sách trắng của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) về doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, từ con số chỉ có khoảng hơn 100 doanh nghiệp đủ điều kiện vào danh sách năm 2011, đến nay đã có hơn 300 doanh nghiệp nội địa có đơn hàng hợp tác với FDI hoặc xuất khẩu ra nước ngoài.

"Bản thân Hiệp hội doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam ngày mới thành lập chỉ có khoảng hơn hơn 40 hội viên thôi, nhưng đến bây giờ thì số hội viên chính thức, tức là hội viên mà theo tất cả các hoạt động cũng như là nộp phí đều đặn và rất là nhiệt tình, thì trên cả nước có khoảng gần 400 doanh nghiệp. Tuy nhiên nếu tính cả những hội viên có quy mô rất nhỏ, có thể quy mô 10 người thôi, mà Hiệp hội đang khuyến khích tham gia và chưa yêu cầu nộp phí, thì cũng phải lên tới con số hơn 700 doanh nghiệp", bà Hạnh thông tin.

Về chất lượng, các doanh nghiệp đã chủ động tìm kiếm đối tác, nắm bắt cơ hội hợp tác, hướng đến sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi.

 Địa phương, doanh nghiệp chủ động

Ở cấp địa phương, bà Đỗ Việt Hồng, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp, Sở Công Thương TP. Đà Nẵng, cho biết Thành phố đã sớm cụ thể hóa chính sách của Trung ương bằng việc ban hành Nghị quyết số 20/2016/NQ-HĐND và sau đó là Nghị quyết 53/2021/NQ-HĐND, quy định mức hỗ trợ đầu tư máy móc thiết bị đến 2 tỷ đồng/doanh nghiệp. Thành phố đồng thời chú trọng thu hút đầu tư vào các lĩnh vực cơ khí chế tạo, điện tử, dệt may - da giày với mục tiêu hình thành cụm liên kết công nghiệp hỗ trợ gắn với khu kinh tế mở Chu Lai và hệ sinh thái Thaco Industries.

Sau khi hợp nhất Đà Nẵng - Quảng Nam, quy mô và tiềm lực công nghiệp của thành phố mới được mở rộng đáng kể với hệ thống 20 khu công nghiệp, 60 cụm công nghiệp, 2 khu kinh tế và 3 khu công nghệ thông tin tập trung. Đây là nền tảng quan trọng để Đà Nẵng phát triển công nghiệp hỗ trợ phục vụ công nghiệp công nghệ cao, hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Đăng Khoa, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp JK, chia sẻ kinh nghiệm gần 20 năm tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu trong lĩnh vực phụ tùng xe máy và ô tô. Theo ông, điều quan trọng với doanh nghiệp là xác định rõ "đích đến" trong chuỗi cung ứng, từ đó đầu tư công nghệ và tiêu chuẩn phù hợp. Ông Khoa nhấn mạnh, để tận dụng cơ hội mở rộng thị trường, doanh nghiệp Việt không chỉ nên sản xuất từng linh kiện riêng lẻ mà cần hướng đến sản xuất cụm linh kiện để vừa giảm dung sai, vừa tăng giá trị sản phẩm. Thị trường trong nước vẫn còn dư địa lớn, song doanh nghiệp cần mạnh dạn nghĩ đến xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh địa chính trị và công nghệ toàn cầu liên tục biến động, ngành công nghiệp hỗ trợ đã và đang khẳng định vai trò là trụ cột chiến lược cho tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với những chính sách hỗ trợ kịp thời từ Chính phủ và sự chủ động, quyết liệt từ phía doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể thu hẹp khoảng cách với các cường quốc sản xuất, biến dòng vốn FDI thành sức mạnh nội tại, tạo ra những sản phẩm "Made in Vietnam" có giá trị cao, và thực sự làm chủ cuộc chơi trong kỷ nguyên mới.