3 giải pháp để khu vực tư nhân đóng góp vào chuyển đổi xanh

Cải cách thể chế: Nền tảng cho hợp lực tăng trưởng xanh và khu vực tư nhân

Chia sẻ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam thường niên 2025, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam cho rằng, môi trường đầu tư của Việt Nam đang phục hồi tích cực sau đại dịch, thể hiện niềm tin ngày càng lớn của các nhà đầu tư nước ngoài vào triển vọng dài hạn của nền kinh tế. 

“Việt Nam đang nổi lên như một “ngôi sao sáng” của khu vực châu Á không chỉ nhờ vào nền tảng tăng trưởng ổn định và độ mở cao của nền kinh tế, mà còn bởi nỗ lực mạnh mẽ trong cải cách thể chế, chuyển đổi số và cam kết phát triển xanh”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Tuy nhiên, cũng theo ông Đậu Anh Tuấn, việc tiếp cận các nguồn lực, đặc biệt là tài chính xanh và tư vấn kỹ thuật, vẫn còn hạn chế, nhất là với các doanh  nghiệp nhỏ và vừa. 

Từ thực trạng trên, ông Đậu Anh Tuấn đã kiến nghị 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Cụ thể, thứ nhất cải cách thể chế để nâng cao chất lượng điều hành và thực thi chính sách. Song song đó, cần cải thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra, tránh chồng chéo giữa các cơ quan và giảm thiểu can thiệp không cần thiết…

Thứ hai, thúc đẩy đầu tư và phát triển doanh nghiệp xanh. Việc hình thành một hệ sinh thái tài chính xanh hiệu quả là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy chuyển đổi xanh. Nhà nước cần phát triển thị trường tín chỉ carbon, trái phiếu xanh, đồng  thời tạo cơ chế bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tiếp cận các khoản  vay xanh. Cùng với đó, cần ban hành bộ tiêu chí quốc gia về dự án đầu tư xanh, làm cơ sở cho việc cấp  phép, ưu đãi thuế, đất đai và tiếp cận vốn. 

Thứ ba, nâng cao vai trò, trách nhiệm và quyền chủ động của chính quyền địa phương. Để chuyển đổi xanh được triển khai thực chất từ cơ sở, cần lồng ghép các chỉ số đánh giá như Chỉ số Xanh cấp tỉnh (PGI) vào công cụ điều hành và đánh giá hiệu quả quản lý của chính  quyền địa phương. Việc công bố kế hoạch hành động xanh hàng năm, gắn với chỉ tiêu định lượng được, sẽ tạo động lực cải cách rõ ràng và minh bạch. 

Đồng thời, cơ chế phân bổ ngân sách cần có yếu tố khuyến khích. “Một Việt Nam xanh, năng động và sẵn sàng trong kỷ nguyên mới đòi hỏi tư duy cải cách  mạnh mẽ, hành động quyết liệt và sự đồng hành thực chất giữa Nhà nước và doanh nghiệp”, ông Đậu Anh Tuấn khẳng định. 

Ban hành quy chuẩn xanh quốc gia và cơ chế khuyến khích đầu tư

Đánh giá cao cơ hội của Việt Nam trong chuyển đổi xanh, ông Martin Gillin, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hoa Kỳ (AmCham) tại Việt Nam đã nhấn mạnh tới việc Việt Nam tái cơ cấu bộ máy hành chính và áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp đánh dấu một bước tiến mang tính lịch sử trong việc xây dựng một hệ thống quản trị hiệu quả hơn, minh bạch hơn và bền vững hơn. 

Ông Martin đánh giá, Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng để kết hợp giữa phát triển kinh tế và chuyển đổi xanh. Ông cho rằng, “Nguồn năng lượng đầy đủ, đặc biệt là năng lượng tái tạo là yếu tố then chốt cho sự phát triển kinh tế nói chung”. 

Đồng thời, đại diện AmCham nhấn mạnh yêu cầu cấp bách của Việt Nam trong việc đảm bảo an ninh năng lượng, giảm phát thải và mở rộng hợp tác công - tư để xây dựng một hệ thống điện ổn định, giá cả hợp lý và bền vững.

Bên cạnh đó, Việt Nam đã đạt được nhiều bước tiến đáng kể trong hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư năng lượng và phát triển carbon thấp, song cần đẩy nhanh tiến độ triển khai để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của nền kinh tế số. Các ngành như trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo hay dịch vụ đám mây, được xem là động lực tăng trưởng mới, đòi hỏi nguồn điện dồi dào, ổn định và phát thải thấp. 

Đại diện AmCham cũng ghi nhận, Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia là bước đi kịp thời, thể hiện tầm nhìn dài hạn của Việt Nam trong việc cân bằng giữa tăng trưởng và phát triển bền vững. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ cho thấy, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa các doanh nghiệp và đơn vị phát điện có thể giúp Việt Nam thu hút thêm đầu tư tư nhân, tăng tính linh hoạt cho thị trường điện và thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng sạch.

Cũng tại diễn đàn, ông Bruno Jaspaer, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho biết, Việt Nam đang đứng trước cơ hội dẫn đầu khu vực trong phát triển xanh và đô thị bền vững. 

“Hình ảnh đồng bào miền Trung sống chung với nước lũ là lời nhắc rằng bền vững không phải khái niệm trừu tượng, mà là hành động bảo vệ cuộc sống”, ông Bruno nhấn mạnh. Chủ tịch EuroCham đề xuất sớm ban hành quy chuẩn xây dựng xanh quốc gia và cơ chế ưu đãi tín dụng để khuyến khích các nhà đầu tư tiên phong.

Trong lĩnh vực tài chính bền vững, ông Bruno kêu gọi phát triển các công cụ như Thư tín dụng xanh hay bảo hiểm tín dụng thương mại xanh, giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn ưu đãi và biến trách nhiệm môi trường thành lợi thế cạnh tranh. 

Về giao thông xanh, EuroCham đánh giá cam kết không phát thải ròng vào năm 2050 của Việt Nam là bước đi táo bạo, song cần lộ trình thực tế. 

“Chúng tôi khuyến nghị thúc đẩy xe hybrid cắm sạc (PHEV) như cầu nối trước khi điện hóa hoàn toàn”, đại diện EuroCham chia sẻ. Đồng thời, ông Bruno cũng đề xuất hợp tác công - tư trong phát triển hạ tầng sạc và khu vực lưu thông thông minh, hướng tới những thành phố sạch hơn và đáng sống hơn.

Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam thường niên 2025 là sự kiện do Bộ Tài chính, Ngân hàng Thế giới, Tổ chức tài chính quốc tế và Liên minh Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam đồng tổ chức. Diễn đàn có sự tham dự và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.