Xúc tiến thương mại biên giới: Mở rộng không gian, nâng chất liên kết

Chuyển từ giao thương cửa khẩu đến xây dựng chuỗi cung ứng

Thời gian qua, quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với các nước có chung đường biên giới cho thấy dư địa hợp tác còn rất lớn. Với Trung Quốc, kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt hơn 105 tỷ USD. Những nỗ lực xây dựng mô hình “cửa khẩu thông minh”, tự động hóa quy trình thông quan tại các tỉnh biên giới phía Bắc đã góp phần nâng cao hiệu quả giao thương, tạo điều kiện để hàng nghìn tấn nông sản, thủy sản chất lượng cao của Việt Nam tiếp cận thị trường Trung Quốc mỗi ngày.

Với Lào, kim ngạch thương mại hai chiều trong nửa đầu năm 2026 đạt hơn 1,2 tỷ USD. Các nhóm hàng công nghiệp tiêu dùng, vật liệu xây dựng và nông sản chế biến của Việt Nam ngày càng có vị trí tại thị trường Lào; trong khi nguồn cung năng lượng và khoáng sản từ Lào góp phần bổ trợ cho hoạt động sản xuất trong nước.

Trả lời phỏng vấn cơ quan truyền thông, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cho hay, đối với khu vực biên giới, cần có cách tiếp cận xúc tiến thương mại phù hợp, bởi đây không chỉ là câu chuyện xuất khẩu hàng hóa mà còn gắn với phát triển kinh tế cửa khẩu, logistics, thương mại dịch vụ và sinh kế của người dân, doanh nghiệp khu vực biên giới.

Thực tế, Bộ Công Thương, các tổ chức xúc tiến thương mại, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp đã triển khai nhiều hoạt động tại ba thị trường Trung Quốc, Lào và Campuchia. Hình thức, ngành hàng và địa bàn xúc tiến thương mại ngày càng đa dạng, không chỉ tập trung ở khu vực cửa khẩu mà từng bước mở rộng sâu hơn vào thị trường.

Tại Trung Quốc, cách tiếp cận thị trường đang có sự thay đổi đáng chú ý. Doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia các chương trình tại những địa bàn gần biên giới như Côn Minh, Nam Ninh, Lâm Nghi (Sơn Đông), mà ngày càng hiện diện tại các sự kiện thương mại lớn ở sâu trong nội địa như Canton Fair tại Quảng Châu, Hội chợ Nhập khẩu Quốc tế Trung Quốc (CIIE) tại Thượng Hải và nhiều hội chợ chuyên ngành khác.

Theo ông Vũ Bá Phú, đây là hướng cần tiếp tục đẩy mạnh, bởi Trung Quốc có quy mô thị trường lớn và nhu cầu đa dạng. Cùng với mở rộng địa bàn, cần đa dạng hóa ngành hàng, tăng cường kết nối trực tiếp với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối và các nền tảng thương mại điện tử, thay vì chỉ tập trung giao dịch tại một số cửa khẩu.

Với Lào, Hội chợ Thương mại Việt - Lào được tổ chức thường niên đã trở thành một kênh xúc tiến thương mại quan trọng để doanh nghiệp hai nước tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường. Các chương trình kết nối thương mại tại các tỉnh biên giới cũng góp phần mở rộng giao thương từ khu vực cửa khẩu tới các địa bàn khác của thị trường Lào.

Tại Campuchia, Hội chợ Thương mại Việt Nam - Campuchia cùng các hoạt động kết nối doanh nghiệp và xúc tiến thương mại được triển khai thường xuyên. Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh có chung biên giới như An Giang, Đồng Tháp cũng triển khai nhiều hoạt động, tận dụng lợi thế về vị trí địa lý, quan hệ thương mại và sự gần gũi về thị trường để hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động.

“Mạng lưới xúc tiến thương mại tại ba thị trường láng giềng đã được hình thành tương đối rộng. Bước tiếp theo không chỉ là làm thêm nhiều hoạt động, mà là làm sao để mỗi chương trình tạo ra kết nối thực chất hơn, mở được thị trường và hình thành quan hệ thương mại ổn định hơn”, ông Vũ Bá Phú nhận định.

Xúc tiến thương mại gắn với logistics, thương mại số và thương hiệu

Để giao thương giữa Việt Nam với Trung Quốc, Lào và Campuchia hiệu quả hơn, phương thức xúc tiến thương mại cũng cần thay đổi theo hướng hiện đại. Giao thương biên giới không thể chỉ dựa vào những phương thức truyền thống mà cần gắn với logistics cửa khẩu thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới và từng bước phát triển kinh tế tuần hoàn.

Đây cũng là định hướng dài hạn được ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh. Theo đó, trước hết cần chuyển từ giao thương biên giới truyền thống sang phát triển thị trường ổn định và bền vững hơn. Bên cạnh mua bán, trao đổi tại cửa khẩu, cần xác định rõ nhóm ngành hàng có lợi thế, nhu cầu của từng thị trường và xây dựng các kênh phân phối ổn định.

Đặc biệt với thị trường Trung Quốc, yêu cầu chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch, có hợp đồng, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn và xây dựng thương hiệu ngày càng có ý nghĩa. Cách làm này giúp giảm tính thời vụ và hạn chế sự phụ thuộc vào một số cửa khẩu hoặc phương thức giao dịch.

Xúc tiến thương mại vì thế không thể tách rời logistics và hạ tầng thương mại. Một sản phẩm có thị trường nhưng chi phí logistics cao, thời gian thông quan dài hoặc thiếu kho bãi, kho lạnh, cơ sở bảo quản thì khả năng cạnh tranh vẫn bị hạn chế. Do đó, kết nối xúc tiến thương mại với phát triển logistics, kho ngoại quan, trung tâm phân phối, chế biến sâu và từng bước phát triển cửa khẩu thông minh sẽ là hướng cần được chú trọng.

Cùng với đó là thương mại điện tử xuyên biên giới, qua đó giảm thời gian và chi phí giao dịch, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận người mua và các kênh phân phối ngoài khu vực cửa khẩu.

Một yêu cầu khác là nâng cao chất lượng hàng hóa và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm của khu vực biên giới. Với nông, lâm, thủy sản và các sản phẩm đặc trưng địa phương, cần chú trọng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, bao bì, nhãn mác, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu vùng, chỉ dẫn địa lý.

Về định hướng dài hạn cho triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại ở khu vực biên giới, lãnh đạo Cục Xúc tiến thương mại thông tin, sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương, đơn vị thuộc Bộ, tổ chức xúc tiến thương mại và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để cập nhật nhu cầu thị trường, chính sách thương mại, quy định nhập khẩu, tìm kiếm đối tác và tổ chức các hoạt động kết nối phù hợp. Đồng thời, khuyến khích các địa phương chủ động khai thác thị trường, phát huy lợi thế riêng và tăng cường liên kết giữa sản xuất, xúc tiến thương mại, logistics và phân phối.

Định hướng triển khai công tác xúc tiến thương mại ở khu vực biên giới được đặt ra là từng bước hình thành một không gian xúc tiến hiện đại, trong đó cửa khẩu không chỉ là nơi hàng hóa đi qua mà trở thành điểm kết nối giữa sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ và thị trường.