Xây dựng môi trường văn hóa trên mạng: Phát triển kinh tế số bền vững

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ sản phẩm số

Xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng không thể chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà cần sự tham gia của toàn bộ hệ sinh thái nội dung số, từ nhà sáng tạo nội dung, nền tảng công nghệ, doanh nghiệp quảng cáo, nhãn hàng cho tới người dùng.

Trước đó, ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số kèm Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL nhằm định hướng hành vi ứng xử của tổ chức, cá nhân theo các giá trị văn hóa, đạo đức và pháp luật; góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, tôn trọng bản sắc văn hóa Việt Nam và lan tỏa các nội dung tích cực, sáng tạo, mang bản sắc dân tộc.

Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số không chỉ dừng lại ở các nguyên tắc chung mà còn thiết kế những chuẩn mực ứng xử cụ thể cho từng nhóm đối tượng tham gia môi trường số. Trong đó, bốn nguyên tắc cốt lõi gồm: tuân thủ pháp luật, ứng xử văn minh, tôn trọng sự khác biệt và có trách nhiệm với nội dung chia sẻ được xem là nền tảng để xây dựng văn hóa ứng xử tích cực trên không gian mạng, không chỉ với cá nhân sử dụng mạng xã hội mà còn với cộng đồng sáng tạo nội dung, người có ảnh hưởng, doanh nghiệp và các nền tảng số.

Sau khi ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số tạo chuyển biến thực chất trong đời sống số, Cục Phát thanh, truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tiếp tục triển khai thêm sáng kiến “Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng” với sự tham gia đồng hành của các nhóm đối tượng liên quan như nền tảng số, doanh nghiệp quảng cáo, nhãn hàng, KOL/KOC và cộng đồng sáng tạo nội dung.

Nếu Bộ Quy tắc đóng vai trò định hướng các chuẩn mực ứng xử thì sáng kiến là bước chuyển hóa các nguyên tắc thành hành động cụ thể, thực tế với sự tham gia đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số, đơn vị truyền thông, người có ảnh hưởng và cộng đồng sáng tạo nội dung.

Sáng kiến tập trung vào nhiều nhóm hành động thiết thực như ứng xử văn minh, tôn trọng pháp luật, lan tỏa các giá trị đạo đức, thông tin tích cực; ngăn chặn, bài trừ tin giả, thông tin xấu độc, nội dung phản cảm, vi phạm pháp luật; tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ các sản phẩm số trên môi trường mạng; chủ động kiểm soát nội dung truyền thông, quảng cáo và hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên môi trường mạng; xây dựng môi trường quảng cáo minh bạch, lành mạnh; tham gia xây dựng, kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về người có ảnh hưởng và quảng cáo số.

Không gian mạng hiện nay không chỉ là nơi giao tiếp mà còn là môi trường kinh doanh, quảng bá thương hiệu và tạo ra giá trị kinh tế. Vì vậy, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên mạng cũng chính là bảo vệ sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SB LAW, điểm đáng chú ý của sáng kiến là không chỉ dừng ở việc kêu gọi hay ban hành các quy tắc ứng xử, mà đã mở rộng sự tham gia của nhiều chủ thể liên quan như nền tảng số, doanh nghiệp quảng cáo, nhãn hàng, KOL/KOC và cộng đồng sáng tạo nội dung. Điều này cho thấy cách tiếp cận toàn diện hơn trong xây dựng văn hóa trên môi trường số.

Tạo đồng thuận của xã hội

Tuy nhiên, để sáng kiến “Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng” đi vào thực chất và phát huy hiệu quả lâu dài, điều quan trọng là phải hình thành cơ chế phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, nền tảng số, doanh nghiệp, nhãn hàng và cộng đồng sáng tạo nội dung.

Trong đó, Luật sư Nguyễn Thanh Hà cho rằng, cần đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức về trách nhiệm ứng xử trên không gian mạng, đặc biệt với KOL/KOC, người sáng tạo nội dung và giới trẻ. Các chủ thể tham gia môi trường số cần hiểu rằng mỗi nội dung đăng tải không chỉ mang tính cá nhân mà còn có khả năng tác động lớn tới cộng đồng và xã hội. 

Bên cạnh đó, các nền tảng số và doanh nghiệp quảng cáo cần xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng trong việc lựa chọn, hợp tác với nhà sáng tạo nội dung; hạn chế tiếp tay cho các nội dung lệch chuẩn, phản cảm hoặc vi phạm pháp luật chỉ để chạy theo lượt xem và tương tác.

Ngoài ra, một vấn đề nhức nhối là tình trạng nghệ sĩ, người nổi tiếng quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho người tiêu dùng. Vì vậy, Luật sư Nguyễn Thanh Hà cho hay, việc hoàn thiện cơ chế giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường mạng theo hướng minh bạch, kịp thời và đủ sức răn đe cũng là yêu cầu cấp thiết. Song song với xử lý vi phạm, cần có cơ chế khuyến khích và lan tỏa các nội dung tích cực, nhân văn, có giá trị giáo dục cộng đồng.

Trước sự bùng nổ của công nghệ, sự phát triển mạnh mẽ mạng xã hội, có thể thấy rằng, xây dựng văn hóa trên mạng không thể chỉ dựa vào các quy định hành chính mà cần tạo được sự đồng thuận xã hội và ý thức tự giác từ chính cộng đồng người dùng. Kỳ vọng, khi mỗi cá nhân, doanh nghiệp và các nền tảng cùng có trách nhiệm sẽ kiến tạo không gian mạng, môi trường số lành mạnh, văn minh hơn.

Nhằm kết nối, cập nhật dữ liệu, hỗ trợ minh bạch hóa hoạt động của hệ sinh thái KOL/KOC, quảng cáo số và sáng tạo nội dung tại Việt Nam "Cổng thông tin điện tử và cơ sở dữ liệu về nhà sáng tạo nội dung số và quảng cáo trực tuyến Việt Nam" cũng vừa được ra mắt.