Việt Nam triển khai vắc xin cúm dạng xịt mũi cho trẻ em

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. Hồ Chí Minh (HCDC), trong tuần 40/2026, thành phố ghi nhận 34.664 ca viêm đường hô hấp cấp, tăng hơn 64% so với mức trung bình 4 tuần trước đó. Riêng giám sát cúm tại các cơ sở y tế phát hiện 151 mẫu dương tính, trong đó 116 mẫu thuộc chủng A/H1 2009, chiếm gần 77%.

HCDC nhận định thời tiết chuyển mùa cùng hoạt động học tập, sinh hoạt tập trung làm gia tăng nguy cơ lây lan các tác nhân đường hô hấp. Tuy nhiên, 34.664 ca viêm đường hô hấp cấp không đồng nghĩa toàn bộ đều mắc cúm, bởi nhiều virus và vi khuẩn khác cũng có thể gây bệnh.

Cúm mùa lây truyền chủ yếu qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người mắc bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. Bệnh thường gây sốt, ho, đau họng, đau cơ, mệt mỏi. Phần lớn người bệnh hồi phục sau khoảng 1 tuần, nhưng trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính có nguy cơ gặp biến chứng nặng hơn.

Trong thông báo ngày 23/10/2026, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh, tiêm vắc xin cúm là biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và tử vong ở các nhóm dễ tổn thương. WHO ước tính mỗi năm toàn cầu có khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa, trong đó 3-5 triệu trường hợp diễn biến nặng và 290.000 đến 650.000 ca tử vong do biến chứng hô hấp.

Tại Việt Nam, vắc xin cúm hiện chủ yếu được sử dụng theo hình thức tiêm chủng dịch vụ. Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, vắc xin cúm mùa dự kiến được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng năm 2030. Ngày 28/10/2026, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã bắt đầu triển khai vắc xin cúm dạng xịt mũi FluMist do Tập đoàn AstraZeneca sản xuất. Đây là lần đầu tiên loại vắc xin này được đưa vào sử dụng tại Việt Nam, bên cạnh các vắc xin cúm dạng tiêm hiện có.

BS.CKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, vắc xin cúm dạng xịt mũi đã có hơn 20 năm được theo dõi, giám sát an toàn trên thế giới, hiện được triển khai tại 34 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 200 triệu liều đã phân phối. Đây là vắc xin cúm sống giảm độc lực, sử dụng qua đường mũi nhằm tạo đáp ứng miễn dịch phòng 3 chủng virus cúm gồm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria.

Trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm phòng cúm cần sử dụng 2 liều, cách nhau ít nhất 4 tuần. Trẻ đã có tiền sử tiêm phòng cúm có thể sử dụng một liều tùy theo lịch sử chủng ngừa. Đối với trẻ từ 9 đến dưới 18 tuổi, lịch sử dụng là một liều mỗi năm. Theo bác sĩ Chính, vắc xin cúm cần được sử dụng hằng năm do virus cúm liên tục biến đổi. Việc lựa chọn vắc xin dạng tiêm hay dạng xịt phải căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và kết quả khám sàng lọc, bởi vắc xin sống giảm độc lực không phù hợp với tất cả trẻ em.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, BS. Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, cúm mùa có thể gây biến chứng nghiêm trọng, kể cả ở trẻ khỏe mạnh. Ngoài viêm phổi, suy hô hấp, bệnh còn có thể dẫn đến viêm não, rối loạn ý thức, viêm cơ tim hoặc bội nhiễm vi khuẩn, gây nhiễm trùng huyết, sốc và suy đa cơ quan. Những trường hợp biến chứng nặng có nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng lâu dài về vận động, trí nhớ và nhận thức.

Bác sĩ Khanh nhận định, vắc xin cúm dạng xịt mũi bổ sung lựa chọn phòng bệnh cho trẻ, nhất là những trường hợp sợ kim tiêm. Tuy nhiên, việc lựa chọn loại vắc xin cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và chỉ định của nhân viên y tế. "Dù sử dụng hình thức nào, chủ động phòng cúm hằng năm vẫn cần thiết để giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan", vị chuyên gia khuyến cáo.

Theo các chuyên gia của AstraZeneca, dù có phương thức sử dụng hiện đại, thuận tiện và không cần kim tiêm, vắc xin cúm công nghệ mới dạng xịt vẫn phải được sử dụng bởi nhân viên y tế hoặc dưới sự giám sát của nhân viên y tế có chuyên môn, tuân thủ đầy đủ quy trình khám sàng lọc, chỉ định và các quy định về an toàn tiêm chủng.