Truy xuất nguồn gốc: Khi minh bạch là sức mạnh mới của thương hiệu

Yêu cầu cấp thiết với truy xuất nguồn gốc

Theo Bộ Công Thương, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, việc minh bạch thông tin sản phẩm, hàng hóa trên thị trường là vô cùng cấp thiết. Bởi thực tế thời gian qua, tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng diễn biến phức tạp, gây thiệt hại không nhỏ cho người tiêu dùng và các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam.

Việc thiếu các quy định cụ thể, rõ ràng về truy xuất nguồn gốc hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương đang tạo kẽ hở cho các hành vi gian lận thương mại, gây khó khăn cho công tác quản lý của các cơ quan chức năng. Thông tin sản phẩm không đầy đủ, không chính xác hoặc khó tiếp cận khiến người tiêu dùng gặp khó khăn trong việc lựa chọn sản phẩm phù hợp, đảm bảo an toàn và quyền lợi hợp pháp của mình.

Trước thực trạng đó, ngày 20/6/2025, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1765/QĐ-BCT phê duyệt Đề án Ứng dụng công nghệ số và kỹ thuật tiên tiến nhằm truy xuất nguồn gốc sản phẩm công nghiệp thuộc các lĩnh vực công nghiệp ưu tiên phát triển.

Tại Quyết định 2264/QĐ-BCT ngày 8/8/2025 của Bộ trưởng Bộ Công Thương, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước được giao nhiệm vụ Chủ trì xây dựng dữ liệu hàng hóa theo Nghị quyết 214/NQ-CP, trong đó có nhiệm vụ xây dựng nền tảng xác thực và truy vết nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Trên cơ sở đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã xây dựng Dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, dự kiến có hiệu lực từ 1/1/2026. 

Thông tư không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giúp họ dễ dàng tra cứu và kiểm tra thông tin chính xác về nguồn gốc, xuất xứ, cũng như thương nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa, mà còn nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đồng thời, sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để các cơ quan quản lý có thể kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm liên quan đến thông tin sản phẩm, hàng hóa, góp phần chống lại hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng kém chất lượng. 

Bên cạnh đó, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính cung cấp thông tin minh bạch, xây dựng uy tín thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, hài hòa với các thông lệ quốc tế về minh bạch thông tin sản phẩm, tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh và hấp dẫn cho đầu tư.

Truy xuất nguồn gốc không chỉ dừng lại ở xác minh sản phẩm

Một trong những điểm nổi bật của Thông tư là thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc. Việc áp dụng công nghệ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc quản lý và kiểm soát thông tin về sản phẩm, đồng thời gia tăng sự minh bạch và niềm tin từ phía khách hàng.

Theo ông Trần Hữu Linh - Cục Trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, có ba mức độ vận hành của hệ thống truy xuất nguồn gốc. Theo đó, ở mức cơ bản, doanh nghiệp áp dụng công nghệ như mã QR, mã vạch, hoặc tem điện tử để xác minh và định danh sản phẩm. Mức độ này cho phép người tiêu dùng biết được thông tin sản phẩm, nơi sản xuất, ngày đóng gói, hạn sử dụng, tạo tiền đề cho quá trình quản lý hàng hóa minh bạch, đồng thời hạn chế hàng giả, hàng nhái trên thị trường.

Ở mức độ thứ hai, hệ thống truy xuất không chỉ dừng ở việc xác minh sản phẩm, mà còn mở rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng. Người mua có thể theo dõi đường đi của sản phẩm, từ khâu sản xuất, đóng gói, vận chuyển đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Công nghệ blockchain và IoT ngày càng được ứng dụng để đảm bảo dữ liệu trong chuỗi cung ứng được ghi nhận minh bạch, không thể sửa đổi. Việc này giúp các thương hiệu tăng cường uy tín, đặc biệt trong các ngành hàng có yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, nông sản hoặc hàng xuất khẩu. 

Ở mức độ chuyên sâu, truy xuất nguồn gốc không chỉ dừng lại ở sản phẩm mà còn bao gồm toàn bộ quy trình sản xuất, từ nguồn gốc nguyên liệu, nguồn lao động, nhà cung cấp, quy trình chế biến đến tiêu chuẩn chất lượng. Đây là tiêu chí quan trọng mà các đối tác nhập khẩu quốc tế, đặc biệt là ở những thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản…

Trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng đang thay đổi, nhu cầu tiêu dùng xanh và sạch khiến người mua hàng rất cẩn trọng khi lựa chọn sản phẩm, dịch vụ. Doanh nghiệp thực hiện tốt truy xuất nguồc gốc sẽ không chỉ nhận được sự tin tưởng của khách hàng thông qua minh bạch hóa thông tin, mà còn nâng cao uy tín, thương hiệu và tạo lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm, giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.

Trong kỷ nguyên mới, khi mà minh bạch thông tin, nguồn gốc sản phẩm là sức mạnh của thương hiệu, thì hệ thống định danh và truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà còn là "chìa khóa" mở cửa thị trường toàn cầu.