Trạm sạc xe điện: Mảnh ghép để giao thông xanh bứt phá

Áp lực hạ tầng

Thân thiện với môi trường, tiết kiệm chi phí vận hành và ngày càng thuận tiện trong sử dụng, xe điện đang dần trở thành phương tiện được nhiều người dân lựa chọn. Tuy nhiên tốc độ gia tăng phương tiện chạy điện cũng đặt ra sức ép lớn với hệ thống trạm sạc tập trung, đòi hỏi sự tham gia của nhiều thành phần xã hội nhằm xây dựng mạng lưới hạ tầng năng lượng linh hoạt, có độ phủ rộng hơn.

Thực tế cho thấy nhu cầu sử dụng xe điện tăng nhanh trong thời gian qua. Riêng 3 năm gần đây, thị trường xe điện tại Việt Nam liên tục mở rộng cả về quy mô tiêu thụ lẫn số lượng mẫu mã được đưa ra thị trường. Theo số liệu thống kê, quý I/2026, ô tô điện chiếm khoảng 33% trong tổng số 162.000 xe các loại được bán ra, tương đương cứ 3 xe tiêu thụ sẽ có 1 xe chạy điện. Đối với xe máy điện, dự báo doanh số trong năm 2026 đạt từ 1,2-1,3 triệu chiếc, tăng khoảng 150% so với năm 2025.

Tiếp tục "mở đường" cho xe điện, ngày 31/3/2026, Chính phủ ban hành Công điện số 27-CT-TTg về thúc đẩy hạ tầng trạm sạc xe điện tại khu đô thị, khu chung cư. Trong đó yêu cầu lộ trình trong quý III/2026 phải xây dựng quy chuẩn an toàn và hiệu suất cho thiết bị, trạm sạc và hệ thống điện cho trạm sạc.

Dù triển vọng phát triển giao thông xanh được đánh giá tích cực, thực trạng hạ tầng trạm sạc chưa theo kịp tốc độ tăng của phương tiện đã bộc lộ những hạn chế rõ rệt. Tại Hà Nội, nhiều người dân bày tỏ sự quan tâm đến xe điện, tuy nhiên mức độ thuận tiện trong quá trình sử dụng vẫn là yếu tố khiến một bộ phận người dùng còn cân nhắc trước khi quyết định chuyển đổi.

Sau khi tìm hiểu các chính sách về phát triển phương tiện thân thiện môi trường và tham khảo ý kiến từ người thân, bạn bè, anh Phạm Duy Thức, ở phường Thanh Xuân, đã lựa chọn mua ô tô điện thay cho xe chạy xăng như dự định ban đầu.

Anh chia sẻ, xe điện mang lại nhiều lợi ích như giảm tác động tới môi trường, chi phí sử dụng thấp và tiếng ồn động cơ nhỏ. Tuy vậy, việc sạc điện vẫn còn bất tiện do khu chung cư nơi anh sinh sống nằm cách xa các điểm sạc, không phải lần nào có nhu cầu sạc cũng được đáp ứng ngay. "Nhiều lần đến nơi đã thấy kín xe. Có khi phải chờ khá lâu mới đến lượt", anh Thức nói thêm.

Những khó khăn này cũng được ghi nhận từ nhóm tài xế sử dụng xe điện để kinh doanh dịch vụ vận tải công nghệ. Anh Nguyễn Trọng Thái - một tài xế công nghệ cho biết, khi pin được sạc đầy xe có thể di chuyển khoảng 320 km nhưng vất vả nhất là những chuyến cuối ngày. Nếu cuốc cuối ở khu vực không có trạm sạc gần thì rất bất tiện.

Đối với nhiều người đang sở hữu ô tô điện, ý kiến chung cho rằng hệ thống trạm sạc hiện nay vẫn còn hạn chế về số lượng. Không ít trường hợp khi đến trạm gần nhất, người dùng phải tiếp tục di chuyển sang địa điểm khác do lượng phương tiện chờ sạc quá đông.

Yếu tố quyết định tốc độ chuyển đổi xanh

Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 150.000 cổng sạc công cộng, tương ứng khoảng 15 cổng sạc/10.000 dân. Đây là nỗ lực đáng ghi nhận từ phía các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình đầu tư phát triển hạ tầng phục vụ phương tiện chạy điện. Dẫu vậy, nếu đặt trong tương quan với số lượng xe điện đang lưu hành trên thị trường, quy mô hệ thống trạm sạc hiện nay vẫn còn hạn chế.

Bên cạnh câu chuyện về số lượng, vấn đề khác cũng đang khiến người sử dụng quan tâm là tính tương thích giữa các loại phương tiện và trạm sạc. Hiện nay, phương tiện của từng hãng sản xuất thường sử dụng chuẩn đầu sạc riêng dẫn tới việc khó sử dụng chung hạ tầng sạc. Tình trạng này phần nào làm giảm tính thuận tiện của xe điện, đồng thời tác động đến quyết định lựa chọn phương tiện của người tiêu dùng, đặc biệt là nhóm khách hàng đang cân nhắc chuyển sang sử dụng ô tô hoặc xe máy chạy điện.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc - Giám đốc Chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô tại Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, phát triển xe điện là hướng đi đúng, là xu hướng tất yếu của không riêng Việt Nam. Xu hướng chuyển dịch sang sử dụng phương tiện chạy điện đang hình thành nền tảng nhất định cho quá trình phát triển giao thông xanh. Tuy vậy, để mở rộng thị trường ở quy mô lớn, nhiều điều kiện quan trọng vẫn cần được hoàn thiện đồng bộ.

Theo ông Phúc, điểm nghẽn hiện nay không nằm ở nhu cầu của người dân hay khả năng cung ứng phương tiện mà tập trung ở hệ sinh thái hạ tầng và phương thức tổ chức vận hành. Trong đó, mạng lưới trạm sạc vẫn chưa đáp ứng yêu cầu về tính linh hoạt và khả năng phục vụ liên tục.

Yếu tố được người dùng quan tâm hàng đầu là sự thuận tiện trong quá trình nạp điện. Việc phải chờ đợi tại các trạm sạc tập trung trong thời gian dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định lựa chọn phương tiện. Vì vậy, theo chuyên gia, phát triển các điểm sạc cần được tính toán theo hướng phân bố rộng trong khu dân cư, gắn với đặc điểm di chuyển ngắn và tần suất sử dụng cao của xe máy điện. Đây là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng, hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang phương tiện thân thiện môi trường.

Đồng quan điểm, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh nhận định, chậm triển khai đầu tư hạ tầng sạc hoặc thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các khâu sẽ tạo ra những trở ngại cho quá trình chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện, thậm chí có thể làm giảm tốc độ phát triển của xu hướng giao thông thân thiện môi trường.

Thực tiễn, quá trình mở rộng hệ thống trạm sạc đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có hạn chế về quỹ đất, áp lực chi phí đầu tư ban đầu lớn, yêu cầu nâng cấp lưới điện hiện hữu và sự thiếu hụt cơ chế đủ sức thu hút doanh nghiệp tham gia.

"Chuyển dịch sang giao thông xanh là tiến trình gắn với sự thay đổi đồng thời của hạ tầng kỹ thuật, phương thức quản lý năng lượng. Việc triển khai các mô hình xã hội hóa trong môi trường pháp lý minh bạch, cùng với việc bảo đảm các tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ tạo nền tảng để tiến trình này vận hành ổn định", vị chuyên gia nói.

Trước đó, trao đổi tại toạ đàm "Xe điện: Lời giải cho 'bài toán' năng lượng và phát triển bền vững" do Báo Công Thương tổ chức, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, xe điện không đơn thuần là một sản phẩm công nghệ mà là một ngành công nghiệp mới cần được chuẩn bị đồng bộ cả về hạ tầng, thể chế và hệ sinh thái sản xuất.