Tìm lời giải logistics để Cần Thơ bứt phá

Chiều 10/6, tại TP. Cần Thơ, hội thảo khoa học với chủ đề “Phát triển dịch vụ logistics TP. Cần Thơ với vai trò trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long” được tổ chức nhằm đánh giá thực trạng, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển ngành logistics, góp phần khẳng định vị thế của Cần Thơ là trung tâm logistics của vùng.

Từ lợi thế trung tâm vùng đến yêu cầu kiến tạo hệ sinh thái logistics

Sau khi hợp nhất, TP. Cần Thơ bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian kinh tế rộng lớn hơn, nguồn lực đa dạng hơn và kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng của Đồng bằng sông Cửu Long. Trong bối cảnh đó, logistics được xác định là một trong những động lực quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, kết nối sản xuất với thị trường và thúc đẩy xuất khẩu.

Phát biểu khai mạc hội thảo khoa học “Phát triển dịch vụ logistics TP. Cần Thơ với vai trò trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long”, TS. Lê Thanh Hòa, Quyền Viện trưởng Viện Kinh tế - Xã hội TP. Cần Thơ cho biết, với vị trí trung tâm vùng cùng hệ thống giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường thủy và hàng không, Cần Thơ có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa, kết nối sản xuất, chế biến, thương mại và xuất khẩu.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi thế sẵn có, logistics của thành phố và toàn vùng vẫn đang đối mặt nhiều hạn chế như hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, chi phí logistics cao, doanh nghiệp quy mô nhỏ, liên kết vùng chưa chặt chẽ, chuyển đổi số và logistics xanh còn chậm phát triển. Điều đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng một hệ sinh thái logistics hiện đại thay vì chỉ phát triển riêng lẻ từng dự án hay từng loại hình dịch vụ.

Theo ông Trần Thanh Hải -  Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), logistics không chỉ là dịch vụ hỗ trợ vận chuyển hàng hóa mà còn là yếu tố quyết định khả năng thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đối với ĐBSCL, phát triển logistics sẽ giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng bảo quản và vận chuyển hàng hóa, gia tăng giá trị sản phẩm và thúc đẩy xuất khẩu.

Ông Trần Thanh Hải đánh giá Cần Thơ có nhiều lợi thế để trở thành trung tâm logistics của vùng nhưng cần tiếp tục đầu tư hoàn thiện hạ tầng, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và phát triển logistics xanh để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Nhận diện khoảng cách phát triển và những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là nghiên cứu của TS. Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp thuộc Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), về mô hình Trung tâm dịch vụ logistics quốc tế hiện đại (ILHM) và Bộ chỉ số đánh giá Trung tâm dịch vụ logistics quốc tế (ILHI).

Theo nghiên cứu, ĐBSCL hiện đóng góp trên 50% sản lượng lúa, khoảng 65 - 70% sản lượng thủy sản nuôi trồng và khoảng 70% sản lượng trái cây của cả nước. Là trung tâm kinh tế của vùng, Cần Thơ sở hữu nhiều lợi thế như cảng hàng không quốc tế, hệ thống cảng trên sông Hậu, mạng lưới khu công nghiệp và cơ sở chế biến nông thủy sản lớn.

Tuy nhiên, kết quả đánh giá cho thấy Cần Thơ hiện đạt khoảng 51/100 điểm theo bộ chỉ số ILHI, tương ứng cấp độ “Trung tâm logistics vùng đang hình thành”. Khoảng cách phát triển với mô hình trung tâm logistics quốc tế hiện đại còn khoảng 49 điểm.

Những hạn chế nổi bật được chỉ ra gồm kết nối đa phương thức chưa hoàn chỉnh, thiếu cảng nước sâu, thiếu ICD quy mô vùng, thiếu depot container, thiếu trung tâm logistics hàng không và hệ thống kho lạnh quy mô lớn. Bên cạnh đó, các dịch vụ logistics giá trị gia tăng như 3PL, 4PL hay quản trị chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế.

Đặc biệt, logistics số và logistics xanh được xác định là những lĩnh vực còn nhiều dư địa phát triển. Thành phố chưa có nền tảng dữ liệu logistics vùng, chưa hình thành Logistics Data Hub, trong khi các mô hình cảng xanh, kho xanh hay hệ thống kiểm kê phát thải logistics vẫn chưa được triển khai đồng bộ.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Đức Bình - Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), cho rằng để thu hút các nhà đầu tư logistics lớn, Cần Thơ cần xây dựng các cơ chế đặc thù về đất đai, hạ tầng, thủ tục đầu tư và ưu đãi đủ sức cạnh tranh, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp logistics phát triển lâu dài.

Còn theo ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept - Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải (VISABA), muốn Cần Thơ thực sự trở thành trung tâm logistics vùng cần đồng thời triển khai bốn nhóm giải pháp trọng tâm gồm tăng cường vận tải thủy nội địa, đưa depot container của các hãng tàu về ĐBSCL, xây dựng trung tâm logistics cấp vùng tại Cần Thơ và phát triển vận tải xanh bằng tàu pha sông - biển (SB).

Ông cũng chỉ ra bốn điểm nghẽn lớn đang cản trở sự phát triển của ngành gồm thủ tục hành chính còn kéo dài, quy hoạch chưa theo kịp thị trường, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và chưa có tổ chức đại diện đủ mạnh để kết nối cộng đồng doanh nghiệp logistics địa phương.

Xây dựng trung tâm logistics hiện đại cho cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Trình bày định hướng phát triển logistics giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, ông Hứa Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Cần Thơ khẳng định logistics là “xương sống” của nền kinh tế và là ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Sau sáp nhập, thành phố hiện có trên 500 doanh nghiệp liên quan đến logistics; 4 trung tâm logistics đang hoạt động và 2 trung tâm đang xây dựng. Sản lượng hàng hóa thông qua các cảng đạt khoảng 12 - 15 triệu tấn/năm và được dự báo sẽ tăng mạnh khi các dự án mới đi vào vận hành.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2035, tỷ trọng giá trị tăng thêm của dịch vụ logistics trong GRDP đạt trên 12%; tỷ lệ doanh nghiệp thuê ngoài dịch vụ logistics đạt trên 80%; 70% lao động ngành logistics được đào tạo chuyên môn kỹ thuật; tối thiểu 80% doanh nghiệp logistics ứng dụng chuyển đổi số và tốc độ tăng trưởng ngành đạt trên 16% mỗi năm.

Phát biểu tổng kết hội thảo, ông Lê Công Lý, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ nhấn mạnh logistics không chỉ là vận tải hay kho bãi mà là “hạ tầng mềm” của nền kinh tế, quyết định hiệu quả của dòng chảy hàng hóa, dữ liệu và thương mại.

Từ các tham luận và ý kiến thảo luận, thành phố xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như rà soát quy hoạch logistics theo hướng đồng bộ; phát triển logistics đa phương thức; ưu tiên logistics nông nghiệp, thủy sản và chuỗi lạnh; thúc đẩy chuyển đổi số, logistics xanh; thu hút nhà đầu tư chiến lược và tăng cường liên kết vùng.

Đáng chú ý, vấn đề giảm chi phí logistics được xem là mục tiêu xuyên suốt. Hiện chi phí logistics của ĐBSCL vẫn chiếm khoảng 18 - 22% giá thành sản phẩm, cao hơn mức bình quân cả nước từ 16 - 17%, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản và thủy sản xuất khẩu.

Từ nhận diện đúng lợi thế, thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn đến xác lập lộ trình phát triển rõ ràng, TP. Cần Thơ đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm logistics hiện đại, đầu mối kết nối chuỗi cung ứng của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.