Tìm giải pháp xuất khẩu hàng hóa bền vững

	Xuất khẩu hàng hoá sang Mỹ: Lưu ý kênh phân phối
	Xuất khẩu hàng hoá sang Nhật Bản: Lưu ý sự khác biệt về quy tắc xuất xứ trong RCEP

Xuất khẩu thiếu bền vững do đâu?

Chia sẻ về vấn đề này, TS Lê Quốc Phương – Nguyên Phó giám đốc Trung tâm thông tin công nghiệp chia sẻ, trước khi cải cách và đổi mới, xuất khẩu của nước ta rất nhỏ, nhưng từ khi có đổi mới với nhiều chính sách của nhà nước về tự do hoá đối với thương mại và hội nhập quốc tế, xuất khẩu của Việt Nam đã có những bước nhảy vọt.

Có thể đánh giá Việt Nam là một trong những cường quốc xuất khẩu của thế giới, với xếp hạng thứ 24 về xuất khẩu trên thế giới trong số 240 nền kinh tế. Dù trong bối cảnh Covid-19, năm 2021, kim ngạch xuất khẩu vẫn đạt 336 tỷ USD, là con số rất lớn. Xuất khẩu hiện trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.

Việt Nam đạt tăng trưởng xuất khẩu mạnh thời gian qua

Về tăng trưởng xuất khẩu, dù trong đại dịch, xuất khẩu vẫn tăng 2 con số; tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất thế giới. Bên cạnh đó, cơ cấu hàng hoá xuất nhập khẩu của Việt Nam có sự chuyển dịch theo hướng tích cực. Trước đây, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản, nguyên liệu thô. Hiện nay, Việt Nam đã xuất khẩu tới 86% là hàng công nghiệp chế biến, chế tạo; chỉ khoảng 14% là khoáng sản và nông, lâm, thuỷ sản. Việt Nam cũng đã trở thành một trong những nước xuất khẩu hàng đầu thế giới với nhiều sản phẩm như: gạo, cà phê, dệt may, da giày, thuỷ sản, đồ gỗ…

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, TS Lê Quốc Phương cũng chỉ rõ, xuất khẩu của Việt Nam thực sự chưa bền vững, tăng trưởng chủ yếu về số lượng. Kim ngạch xuất khẩu tuy cao nhưng giá trị gia tăng rất thấp. So với các nước trong ASEAN như Thái Lan, Singapore, Indonesia, giá trị gia tăng của Việt Nam thấp hơn nhiều. Bên cạnh đó, cơ cấu hàng xuất khẩu chuyển dịch mạnh mẽ song chủ yếu là hàng công nghiệp chế biến, chế tạo gia công lắp ráp, nguyên liệu thô. Điều này cho thấy, hiện Việt Nam vẫn phụ thuộc rất lớn vào các doanh nghiệp FDI. Các doanh nghiệp trong nước vẫn nhập siêu rất lớn.

Tìm giải pháp cho xuất khẩu bền vững

Từ nay đến cuối năm 2022, kinh tế Việt Nam còn nhiều khó khăn lớn phải đối diện, trong đó có hoạt động xuất nhập khẩu. Thời gian qua, một loạt sự kiện xảy ra khiến nền kinh tế thế giới nói chung gặp nhiều khó khăn. Điển hình có thể kể tới như, cuộc xung đột Nga-Ukraine, chính sách “Zero Covid” tại Trung Quốc… khiến giá cả thế giới, đặc biệt là giá nhiên liệu, xăng dầu, lương thực bị ảnh hưởng và Việt Nam cũng không tránh khỏi vòng ảnh hưởng đó.

Năm 2022, nhiều nước đứng trên bờ suy thoái, lạm phát tại nhiều quốc gia, khu vực cao chưa từng có trong khoảng 30-40 năm trở lại đây. Để chống lạm phát, các nền kinh tế buộc phải tăng lãi suất, dẫn đến nền kinh tế càng suy giảm. Thời gian tới, nhiều khả năng nhiều nền kinh tế sẽ bị suy yếu nặng… Điều này đặt ra thách thức lớn đến chi phí đầu vào như giá nguyên liệu, giá logistics tăng mạnh, ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất khẩu.

Thời gian qua, việc ký kết, thực thi hàng loạt Hiệp định thương mại tự do (FTA) được nhìn nhận là động lực quan trọng giúp xuất khẩu giảm bớt khó khăn trong đại dịch. Việt Nam là một trong những nước tích cực hàng đầu trong khu vực ASEAN về ký kết các FTA, chỉ sau Singapore. Hiện, Việt Nam có 15 các FTA đang thực thi, trong đó có nhiều FTA đạt chất lượng cao bao trùm nhiều nền kinh tế lớn của thế giới.

Bên cạnh mở ra cơ hội thúc đẩy xuất khẩu, TS Lê Quốc Phương cũng đánh giá, các FTA cũng đặt ra những thách thức, tạo áp lực cạnh tranh lớn cho các doanh nghiệp cả trên “sân nhà” và trên thế giới, trong khi tiềm lực, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn hạn chế. FTA đặt ra nhiều tiêu chuẩn cao về hàng rào kỹ thuật cho các doanh nghiệp. Theo đó, các doanh nghiệp trong nước phải chấp nhận, đáp ứng được các tiêu chuẩn mới có thể tham gia các “sân chơi” này. Cụ thể như, mặt hàng nông sản phải đáp ứng được quy định, yêu cầu về an toàn thực phẩm, hay các quy tắc xuất xứ trong lĩnh vực dệt may. Các sản phẩm dệt may cũng phải đảm bảo tiêu chuẩn môi trường như phải tái chế, tái sử dụng được…

Bên cạnh đó, các FTA cũng đặt ra những tiêu chuẩn về vấn đề lao động như không có lao động trẻ em, không có lao động cưỡng bức, trong khi đâu đó tại doanh nghiệp Việt Nam vẫn có lao động trẻ em. Tất cả những điều này khiến chi phí của DN tăng lên, đầu tư tăng lên. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp vươn lên, trưởng thành, nâng cao được năng lực cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài. Các doanh nghiệp phải có chiến lược phát triển, biến thách thức thành cơ hội để gia tăng xuất khẩu.

Chia sẻ về giải pháp trong thời gian tới để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu theo hướng bền vững, ông Phương cho rằng, điều quan trọng là Nhà nước cần có chính sách khuyến khích, đảm bảo thực thi để xuất khẩu chuyển mạnh từ tăng về lượng sang tăng về chất, tăng tỷ lệ nội địa hoá, nâng cao giá trị gia tăng.

Muốn vậy, yếu tố đầu tiên là phải phát triển được công nghiệp hỗ trợ nhằm tận dụng tốt ưu đãi của các FTA. Bên cạnh đó, cần nâng cao khả năng cạnh tranh của DN Việt, làm sao để doanh nghiệp vươn lên ngang bằng với các doanh nghiệp FDI trong nhiều lĩnh vực. Ngoài ra, cũng cần đẩy mạnh cải cách hành chính, giảm chi phí, thời gian cho doanh nghiệp, giúp DN tập trung vào sản xuất kinh doanh; đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực.

Về phía doanh nghiệp, cần tận dụng tốt các biện pháp hỗ trợ của nhà nước; có chiến lược phát triển phù hợp khi Việt Nam đang tham gia sâu rộng vào nền kinh tế thế giới; cần đổi mới sáng tạo, hạ giá thành sản phẩm, chuyển đổi số, đổi mới quy trình công nghệ, đổi mới nguồn nhân lực... Nhìn chung, muốn hướng tới XK bền vững, đáp ứng yêu cầu các FTA đề ra, những giải pháp cần thực hiện đồng bộ, song hành cả ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước lẫn cộng đồng doanh nghiệp.