Tạo sức bật cho doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Ưu đãi thuế cho tăng trưởng mới

Sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt ra yêu cầu mới đối với chính sách thu hút đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp. Khi dư địa cạnh tranh bằng ưu đãi thuế suất ngày càng thu hẹp, chính sách thuế cần chuyển mạnh sang khuyến khích đổi mới công nghệ, nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Thông tin tại diễn đàn “Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam” diễn ra ngày 18/9, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng, hệ thống chính sách thuế luôn sử dụng các công cụ, đòn bẩy ưu đãi để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Một trong những chính sách rất quan trọng là các sắc thuế liên quan đến thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, qua đó góp phần thu hút doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, đồng thời tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng và thúc đẩy xuất khẩu.

Trong nhiều năm qua, các chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đã góp phần thu hút đầu tư nước ngoài, tạo ra nguồn vốn lớn để doanh nghiệp hình thành, phát triển và đổi mới công nghệ. “Đối với chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp trước đây, chúng ta sử dụng khá nhiều công cụ về thuế suất ưu đãi để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực như công nghệ cao, sản xuất linh kiện điện tử, từ đó tạo động lực và điều kiện để các doanh nghiệp trong nước cùng phát triển”, bà Lê Thị Duyên Hải nhấn mạnh.

Tuy nhiên, với chính sách hiện nay, các mức thuế suất ưu đãi đối với thuế thu nhập doanh nghiệp đang đứng trước những thay đổi đáng kể trong bối cảnh áp dụng thuế bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu. Khi đó, việc tiếp tục hạ thấp các mức thuế suất ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ không còn là lợi thế quan trọng để thu hút các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài như trước đây.

Chính vì vậy, các chính sách hiện nay nhằm khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp đã có sự chuyển dịch khá quan trọng. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 cũng như Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp đã đưa ra những phương thức và giải pháp hỗ trợ mới đối với doanh nghiệp.

“Đáng chú ý, lần đầu tiên có cơ chế cho phép doanh nghiệp được tính mức chi phí bằng hai lần đối với các khoản chi cho nghiên cứu khoa học, công nghệ. Qua đó khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cũng như ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động sản xuất, kinh doanh”, đại diện Hội Tư vấn thuế Việt Nam chỉ ra.

Theo bà Lê Thị Duyên Hải, đây có thể nói là một trong những chính sách khá táo bạo của Việt Nam và là lần đầu tiên được áp dụng trong chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thay vì chủ yếu sử dụng biện pháp hạ thấp thuế suất như trước đây.

Đối với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, kể từ năm 2025 có rất nhiều ngành, nghề thuộc diện ưu đãi đã được đưa vào áp dụng các mức thuế suất thấp, chẳng hạn mức thuế suất 10% trong thời hạn 10 năm, 15 năm, cùng với các chính sách miễn thuế đối với những ngành, nghề được ưu tiên.

“Trong đó có các lĩnh vực như năng lượng xanh, chuyển đổi số cũng như các chính sách khuyến khích hình thành các khu công nghệ cao, ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất. Những chính sách ưu đãi được bổ sung trong Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp là rất quan trọng và đây chính là những định hướng nhằm thích ứng với quá trình chuyển đổi số, phát triển năng lượng xanh và kinh tế xanh”, bà Lê Thị Duyên Hải cho biết.

Mở cửa chuỗi FDI cho doanh nghiệp Việt

Cũng theo đại diện Hội Tư vấn thuế Việt Nam, những chính sách được thực hiện trong thời gian qua đã phát huy nhiều tác dụng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài cũng như thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển.

Đối với khu vực doanh nghiệp FDI, số lượng doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã tăng dần trong những năm qua và đến nay duy trì ở mức hơn 30.000 doanh nghiệp. Đáng chú ý, các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài trong những lĩnh vực như sản xuất linh kiện điện tử và các ngành sản xuất quy mô lớn đã có đóng góp rất lớn cho ngân sách nhà nước.

“Dù chỉ chiếm chưa đến 3% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, hơn 30.000 doanh nghiệp đầu tư nước ngoài này lại đóng góp hơn 30% tổng thu ngân sách từ khu vực kinh tế. Qua đó có thể thấy hiệu quả và mức độ đóng góp của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài khi hoạt động tại Việt Nam”, bà Lê Thị Duyên Hải phân tích.

Tuy nhiên, nếu nhìn lại những kỳ vọng đặt ra đối với hệ thống chính sách thuế trong thời gian qua, nhất là mục tiêu thích ứng với sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, vẫn còn những điểm mà chính sách thuế chưa đạt được như kỳ vọng.

Trước hết, các mặt hàng xuất khẩu hiện chiếm tỷ trọng cao vẫn chủ yếu thuộc về khu vực doanh nghiệp FDI. Trong khi đó, đối với doanh nghiệp Việt Nam, các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu vẫn tập trung vào những lĩnh vực gia công, các ngành liên quan đến nông sản, thủy sản và một số nhóm hàng chưa tạo ra giá trị gia tăng cao. Đây vẫn là những nhóm hàng chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước.

“Ngoài ra, chúng ta có thể thấy một thực tế là, mặc dù đầu tư nước ngoài vào Việt Nam ngày càng gia tăng, nhưng nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang đứng ngoài chuỗi sản xuất của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài”, bà Lê Thị Duyên Hải nêu rõ.

Đối với các mặt hàng xuất khẩu, phần lớn sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa tạo ra giá trị gia tăng cao. Nguy cơ đặt ra là doanh nghiệp trong nước sẽ khó tham gia sâu vào chuỗi sản xuất của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, nhất là đối với những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hoặc những ngành, lĩnh vực có khả năng tạo động lực cho nền kinh tế.

Theo đại diện Hội Tư vấn thuế Việt Nam, chính sách ưu đãi thuế không chỉ nhằm giảm nghĩa vụ thuế cho doanh nghiệp mà còn phải tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới. Theo chúng tôi, hệ thống chính sách này cần tập trung vào những lĩnh vực trọng tâm, có sự lựa chọn và ưu tiên một cách có trọng điểm.

Trước hết, đối với chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp cũng như thuế giá trị gia tăng, thời gian qua chúng ta đã có những quy định như áp dụng đối tượng không chịu thuế, hoàn thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, hay ưu đãi, miễn, giảm thuế đối với những lĩnh vực công nghệ cao, hoạt động đầu tư nghiên cứu khoa học và công nghệ.

“Yếu tố công nghệ luôn được đặt ở vị trí rất quan trọng. Cùng với đó là hoạt động nghiên cứu và phát triển, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng nhằm tiếp cận, mở rộng thị trường toàn cầu”, bà Lê Thị Duyên Hải nhấn mạnh.

Trong đó, việc thu hút đầu tư nước ngoài cũng cần hướng nhiều hơn vào những lĩnh vực công nghệ cao, những lĩnh vực mà Việt Nam có điều kiện tiếp nhận chuyển giao công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và thúc đẩy xuất khẩu.

Với hệ thống chính sách thuế như vậy, theo đại diện Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cần tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam có khả năng tham gia cung ứng trong chuỗi của các tập đoàn đa quốc gia đầu tư tại Việt Nam.

Chính sách thuế mới được kỳ vọng tạo sức bật cho doanh nghiệp Việt, thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng giá trị gia tăng và mở rộng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.