Tạo 'đường băng' cho công nghiệp hàng không 'cất cánh'

Đón cơ hội vàng phát triển công nghiệp hàng không vũ trụ

Theo dự báo Dịch vụ Toàn cầu (GSF) của Airbus, thị trường dịch vụ hàng không thương mại tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ tăng gấp đôi giá trị, từ 52 tỷ USD hiện nay lên 129 tỷ USD vào năm 2043.

Riêng phân khúc bảo dưỡng máy bay được dự báo đạt 109 tỷ USD. Con số này xuất phát từ nhu cầu khoảng 19.500 máy bay mới và tốc độ tăng trưởng lưu lượng hành khách hàng không trong khu vực đạt 4,81% mỗi năm. Airbus cũng ước tính, trong 20 năm tới, khu vực này sẽ cần 999.000 chuyên gia lành nghề mới, chiếm gần 45% nhân lực toàn cầu. Sự phát triển của ngành hàng không kéo theo nhu cầu lớn về linh kiện từ công nghiệp hỗ trợ.

Với tốc độ tăng trưởng thị trường hàng không đứng thứ 5 thế giới và dẫn đầu khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực công nghiệp hàng không vũ trụ.

Theo báo cáo của Cục Hàng không Việt Nam, nhờ các chính sách hỗ trợ kịp thời từ Chính phủ, từ năm 2023 đến nay, thị trường hàng không từng bước phục hồi và phát triển mạnh. Dự kiến đến cuối năm 2025, sản lượng vận chuyển đạt hơn 84 triệu hành khách và trên 1 triệu tấn hàng hóa, tăng lần lượt hơn 11% và 13% so với năm 2024.

Về hạ tầng, nhiều công trình trọng điểm đã được đầu tư, nâng cấp và đưa vào khai thác, trong đó có Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn (xây mới theo hình thức PPP) và các dự án mở rộng, hiện đại hóa tại các cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, Điện Biên, Phú Bài, Cát Bi… Đây là nền tảng quan trọng để đáp ứng nhu cầu vận chuyển, đồng thời hỗ trợ sự phát triển của công nghiệp hàng không vũ trụ trong tương lai.

Sẵn sàng đón "sóng" hợp tác,đầu tư

TS. Doãn Hà Thắng, Chuyên gia Vật lý Plasma và công nghệ vũ trụ nhận định, Việt Nam có tiềm năng lớn để hợp tác với cả các quốc gia phát triển và đang phát triển trong lĩnh vực công nghiệp vũ trụ nhờ lợi thế vị trí địa lý, nguồn lực và nền tảng sản xuất công nghiệp sẵn có.

Theo TS Doãn Hà Thắng, khi đến Việt Nam, các nhà đầu tư quốc tế quan tâm trước hết đến hạ tầng, nền tảng và năng lực sẵn có, thay vì ưu đãi về đất hay thuế. Hiện nhiều doanh nghiệp trong nước đang sản xuất linh kiện ô tô, lắp ráp cơ khí chính xác, những lĩnh vực có thể chuyển đổi để tham gia chuỗi cung ứng hàng không vũ trụ. Việt Nam cũng đã tích lũy nền tảng nghiên cứu cơ bản thông qua hợp tác quốc tế nhiều năm, đủ điều kiện để phát triển ở tầm cao mới.

Về tài chính, Việt Nam không thua kém nhiều quốc gia trong đầu tư cho ngành vũ trụ và các chương trình đã tham gia cho thấy hiệu quả rõ rệt. "Công nghiệp vũ trụ phục vụ các hoạt động trên không gian và đồng thời mang lại nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống, từ nông nghiệp, y dược, khoa học vật liệu đến điện tử, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Những công nghệ dành cho phi hành gia như thực phẩm, quần áo, xử lý chất thải hay thuốc men đều có thể áp dụng trở lại trên Trái đất", TS. Thắng nhấn mạnh.

Về đào tạo nhân lực, Việt Nam hiện có nhiều cơ sở đủ khả năng đáp ứng yêu cầu của ngành, như Đại học Bách khoa, Đại học Khoa học Tự nhiên và các trường kỹ thuật khác. Công nghiệp hàng không vũ trụ là lĩnh vực liên ngành, vì vậy các chương trình đào tạo hiện có chỉ cần bổ sung nội dung đặc thù để triển khai trên quy mô lớn. Các trường đại học và viện nghiên cứu quốc tế cũng đã hợp tác với đơn vị Việt Nam, đào tạo về vệ tinh, thiết bị bay cùng các lĩnh vực liên quan như khoa học vật liệu, thiết kế công nghiệp, phần mềm điều khiển và trí tuệ nhân tạo.

TS Doãn Hà Thắng lấy ví dụ, chế tạo một động cơ phản lực liên quan đến nhiên liệu, hệ thống đường ống, bộ phân phối và phần mềm điều khiển... tất cả đều thuộc các lĩnh vực kỹ thuật khác nhau. Đây là thế mạnh của Việt Nam trong đào tạo liên ngành, giúp sẵn sàng thích ứng nhanh để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong hợp tác quốc tế, Việt Nam duy trì quan hệ với các đối tác truyền thống như Nga và mở rộng sang Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, nhiều nước châu Âu. Một số chương trình đã triển khai thực tế như cuộc thi UAV tại TP.Hồ Chí Minh với sự hỗ trợ của tổ chức quốc tế; dự án chế tạo vệ tinh mini cho học sinh tiểu học; đào tạo điều khiển UAV cho học sinh trung học...

"Những hoạt động này từng bước hình thành nền tảng đào tạo từ phổ thông đến đại học, bắt kịp xu hướng toàn cầu về UAV, lĩnh vực dự kiến sẽ phát triển mạnh tại Việt Nam trong thời gian tới", vị chuyên gia nhận định.