Từ tư duy “kiểm soát” sang “kiến tạo phát triển”
Ngày 24/6, tại TP Hồ Chí Minh, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tổ chức Hội thảo góp ý dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Nhiều đại biểu Quốc hội, nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng việc sửa đổi Luật cần chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “kiểm soát” sang “thể chế kiến tạo phát triển”, tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động dầu khí và mở rộng không gian phát triển kinh tế biển.
Toàn cảnh Hội thảo.
Hội thảo do ông Võ Hoàng Ngân - Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh và ông Lê Ngọc Sơn - Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Petrovietnam đồng chủ trì. Tham dự còn có các đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn TP. Hồ Chí Minh, lãnh đạo các sở, ngành, lãnh đạo Petrovietnam cùng đại diện các đơn vị thành viên trong chuỗi hoạt động dầu khí.
Tại hội thảo, ông Vũ Đào Minh, Phó Tổng Giám đốc Petrovietnam đã khái quát quá trình triển khai Luật Dầu khí năm 2022, đồng thời chỉ ra nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Theo ông Minh, bên cạnh những tác động tích cực đối với hoạt động dầu khí thời gian qua, quá trình áp dụng Luật đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn như chưa quy định rõ vai trò đại diện nước chủ nhà của Petrovietnam; các vấn đề liên quan đến quản lý quỹ bảo đảm nghĩa vụ thu dọn công trình dầu khí; cơ chế ưu đãi đầu tư đối với các mỏ cận biên, hoạt động thu hồi dầu; cùng với đó là các quy trình, thủ tục còn phức tạp, kéo dài thời gian triển khai dự án.
Ông Vũ Đào Minh - Phó Tổng Giám đốc Petrovietnam khái quát tình hình triển khai Luật Dầu khí 2022.
Những tồn tại này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi Luật Dầu khí nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước, phù hợp với những thay đổi của hệ thống pháp luật hiện nay, đồng thời giải quyết các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Việc sửa đổi cũng được kỳ vọng sẽ cụ thể hóa các cơ chế ưu đãi đầu tư và tạo hành lang pháp lý cho các lĩnh vực mới có liên quan mật thiết đến ngành dầu khí.
Phát biểu tại hội thảo, Đại biểu Quốc hội Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Petrovietnam cho biết, Tập đoàn hiện đang hoạt động theo mô hình vừa là doanh nghiệp nhà nước, vừa thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước được Chính phủ giao. Theo ông Lê Ngọc Sơn, Petrovietnam luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành các nhiệm vụ được giao, song các cơ chế này cần được quy định cụ thể, rõ ràng và thống nhất với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Đại biểu Quốc hội Lê Ngọc Sơn – Chủ tịch HĐTV Petrovietnam kỳ vọng, Luật Dầu khí (sửa đổi) sẽ thực sự "cởi trói" cho doanh nghiệp, giúp thúc đẩy hoạt động khai thác tài nguyên dầu khí, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới.
Đánh giá về sự cần thiết của việc sửa đổi Luật Dầu khí, ông Lê Ngọc Sơn cho rằng khoảng cách giữa tư duy lập pháp thời điểm năm 2022 và hiện nay đã bộc lộ khá rõ. Nếu như tư duy quản lý hiện nay đang hướng mạnh tới xây dựng “thể chế kiến tạo phát triển” thì Luật Dầu khí 2022 vẫn mang tư duy kiểm soát, chưa tạo được không gian thông thoáng cho phát triển.
Theo ông Sơn, luật chuyên ngành nên đóng vai trò là một “luật khung”, trong khi các nội dung chi tiết cần được quy định bằng nghị định hướng dẫn nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong thực thi. Cách tiếp cận này không chỉ hỗ trợ hoạt động khai thác tài nguyên dầu khí mà còn tạo điều kiện mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới, góp phần hiện thực hóa chiến lược phát triển kinh tế biển và khai thác hiệu quả không gian biển quốc gia.
Chủ tịch Petrovietnam cũng bày tỏ kỳ vọng Luật Dầu khí (sửa đổi) sẽ thực sự “cởi trói” cho doanh nghiệp. Trong quá trình chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ cùng các cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), nếu các nút thắt hiện nay không được tháo gỡ kịp thời thì nguồn tài nguyên dầu khí có thể mất dần giá trị thương mại trong tương lai.
Hoàn thiện cơ chế ưu đãi, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước
Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến tại hội thảo là việc xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp dầu khí trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành.
Ông Trần Hồ Bắc, Tổng Giám đốc Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) đã đưa ra 4 kiến nghị trọng tâm nhằm thúc đẩy ngành dịch vụ dầu khí trong nước phát triển, gồm: “Ưu tiên và khuyến khích các dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao; xây dựng danh mục sản phẩm, dịch vụ dầu khí được ưu tiên phát triển; ưu tiên sử dụng dịch vụ dầu khí trong nước; đồng thời xây dựng cơ chế áp dụng tỷ lệ nội địa hóa và các hàng rào kỹ thuật phù hợp đối với dịch vụ dầu khí”.
Tổng Giám đốc PTSC Trần Hồ Bắc kiến nghị quy định cụ thể về áp dụng tỷ lệ nội địa hóa để phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí chất lượng cao trong nước.
Theo ông Trần Hồ Bắc, quy định ưu tiên sử dụng dịch vụ dầu khí trong nước tại Điều 55 của dự thảo Luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là nội dung mà cộng đồng doanh nghiệp dầu khí đã nhiều lần kiến nghị trong suốt hơn 30 năm qua.
Dẫn chứng từ kinh nghiệm quốc tế, ông Bắc cho biết PTSC hiện đang cung cấp dịch vụ tại ít nhất 14 quốc gia và hầu hết các nước đều áp dụng những quy định bảo hộ doanh nghiệp nội địa rất chặt chẽ. Doanh nghiệp nước ngoài muốn tham gia thị trường thường phải liên danh với đối tác bản địa hoặc thành lập pháp nhân tại nước sở tại nếu muốn trở thành nhà thầu chính. Nhiều quốc gia còn quy định cụ thể tỷ lệ sử dụng dịch vụ trong nước đối với từng ngành nghề. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam vẫn chưa có những quy định tương tự để bảo vệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa.
Góp ý vào dự thảo Luật, Đại biểu Quốc hội, Luật sư Trương Thị Hòa cho rằng mặc dù dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) không xây dựng chương riêng về quyền và nghĩa vụ của Petrovietnam, nhưng cần thiết phải có văn bản hướng dẫn đi kèm để làm rõ vai trò, quyền hạn và trách nhiệm của Tập đoàn trong quá trình thực hiện Luật.
Đại biểu Quốc hội, Luật sư Trương Thị Hòa cho rằng cần làm rõ quyền và nghĩa vụ của Petrovietnam trong dự án Luật.
Bên cạnh đó, bà Trương Thị Hòa cũng đề xuất bổ sung các cơ chế ưu đãi cụ thể đối với việc phát triển các công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí. Theo bà, đây là lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới đang diễn biến phức tạp.
Đại biểu Quốc hội, PGS.TS Trần Hoàng Ngân đánh giá cao những đóng góp của Petrovietnam đối với nền kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia. Ông nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Dầu khí có ý nghĩa then chốt trong bảo đảm an ninh năng lượng, bởi bất ổn năng lượng có thể kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô.
Đại biểu Quốc hội, PGS.TS Trần Hoàng Ngân kiến nghị Luật cần tiếp thu tối đa các đề xuất xác đáng từ thực tiễn doanh nghiệp.
Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, để các doanh nghiệp đầu ngành tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, Luật Dầu khí cần tiếp thu tối đa những kiến nghị xuất phát từ thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là bước cụ thể hóa các chủ trương của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển kinh tế biển và phát huy vai trò của các doanh nghiệp nhà nước chủ lực.
Kết luận hội thảo, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân ghi nhận và đánh giá cao 17 ý kiến đóng góp của các đại biểu. Theo ông, các ý kiến đều có tính thực tiễn cao, đi thẳng vào những nội dung, điều khoản cụ thể của dự án Luật, qua đó cung cấp thêm cơ sở quan trọng để Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh tham gia hoàn thiện dự thảo trong thời gian tới.
Ông Võ Hoàng Ngân cũng cho biết đoàn sẽ tiếp tục tổ chức khảo sát thực tế, tổng hợp đầy đủ các ý kiến đóng góp để báo cáo tới các đại biểu Quốc hội của Thành phố và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, góp phần hoàn thiện Luật Dầu khí (sửa đổi) theo hướng đáp ứng yêu cầu phát triển mới của ngành năng lượng và nền kinh tế đất nước.
Việc sửa đổi Luật Dầu khí cần hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý linh hoạt, minh bạch và kiến tạo phát triển. Đây không chỉ là yêu cầu tháo gỡ các vướng mắc hiện hữu của ngành dầu khí mà còn là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế biển và tạo động lực cho các lĩnh vực năng lượng mới giai đoạn tới.
