Quảng Ngãi: Giữ nghề trồng dâu nuôi tằm 150 năm ở Long Phụng

Giữ nghề truyền thống hơn 150 năm

Những bãi bồi ven sông Thoa, sông Vệ (thôn Đức Hiệp, xã Long Phụng, tỉnh Quảng Ngãi) là vùng đất có truyền thống hơn 150 năm gắn bó với nghề trồng dâu, nuôi tằm. Trải qua nhiều thăng trầm, có khi tưởng chừng như phải bỏ nghề nhưng đến nay, nghề cũ này lại một lần nữa đưa người dân ven sông có được cuộc sống ổn định.

Trước đây, nghề trồng dâu, nuôi tằm đòi hỏi rất nhiều công sức. Người dân thường ví “nuôi tằm ăn đứng”, bởi trong suốt quá trình nuôi, người làm nghề gần như phải thường xuyên có mặt bên nong tằm, từ chăm sóc, theo dõi đến thu hái lá dâu.

Không chỉ vất vả, nghề này còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết và chất lượng con giống. Chỉ cần thời tiết thay đổi đột ngột, tằm không thích ứng hoặc mắc bệnh, cả lứa nuôi có thể bị thiệt hại. Có những trường hợp người dân phải bỏ cả lứa tằm, làm lại từ đầu, trong khi công sức và chi phí đã bỏ ra gần như mất trắng.

Dù vậy, với những hộ còn gắn bó, nghề trồng dâu, nuôi tằm vẫn đem lại hiệu quả kinh tế đáng kể.

Gia đình ông Võ Oai ở thôn Đức Hiệp là một trong những hộ còn giữ nghề lâu năm. Gần 50 năm gắn bó với con tằm, ông Oai xem đây là nghề mang lại nguồn thu nhập chính cho gia đình. Hiện gia đình ông có 2.500m2 đất trồng dâu, đủ nguồn lá để nuôi một hộp giống, tương đương khoảng 35.000 con tằm mỗi lứa.

Theo ông Oai, từ khi lấy giống đến lúc thu hoạch một lứa tằm chỉ mất khoảng 16-18 ngày. Với quy mô nuôi hiện tại, mỗi lứa gia đình ông thu từ 6-8 triệu đồng. Một năm có thể nuôi khoảng 13-15 lứa, đến cuối tháng 10, khi thời tiết chuyển sang mưa gió thì dừng nuôi.

“Cùng một diện tích, nếu trồng lúa hiệu quả thấp hơn nhiều. Nuôi tằm thời gian ngắn, thu hoạch xong có tiền ngay nên nếu còn sức lao động vẫn có thể gắn bó với nghề”, ông Oai chia sẻ.

Theo ông Oai, chất lượng con giống hiện được cải thiện, kỹ thuật nuôi cũng được hướng dẫn bài bản hơn. Tuy nhiên, đây vẫn là nghề đòi hỏi người nuôi phải cẩn thận và thường xuyên túc trực.

Đặc biệt, khoảng 4 ngày cuối trước khi thu hoạch là thời điểm tằm phát triển nhanh, lượng lá dâu cần cung cấp tăng cao. Người nuôi phải chủ động nguồn thức ăn, theo dõi đàn tằm và xử lý kịp thời những bất thường.

“Cây dâu tuyệt đối không được phun thuốc. Chỉ cần hơi thuốc bám vào lá, tằm ăn phải cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, làm nghề này phải rất kỹ, từ khâu chăm sóc cây dâu đến lúc cho tằm ăn”, ông Oai nói.

Tạo sinh kế từ chuỗi liên kết

Hiện nghề trồng dâu, nuôi tằm ở thôn Đức Hiệp còn 16 hộ duy trì với tổng diện tích khoảng 5,5ha. Các hộ chủ yếu tận dụng diện tích đất bãi bồi ven sông, nơi cây dâu có điều kiện sinh trưởng thuận lợi.

Một số hộ nuôi tằm tại Đức Hiệp đã liên kết với doanh nghiệp, cơ sở thu mua tại khu vực tỉnh Bình Định (cũ). Đơn vị liên kết cung ứng con giống và thu mua kén sau mỗi lứa, giúp người dân giảm chi phí vận chuyển và chủ động hơn trong sản xuất.

Tuy nhiên, nghề truyền thống này đang đối mặt nguy cơ mai một khi những người còn gắn bó với nghề phần lớn đã lớn tuổi, trong khi lớp trẻ có xu hướng tìm kiếm những công việc khác có điều kiện lao động phù hợp hơn.

Ông Võ Tuyền, Trưởng thôn Đức Hiệp cho rằng, hiệu quả kinh tế của nghề trồng dâu, nuôi tằm đã được chứng minh từ thực tế sản xuất của những hộ còn duy trì nghề. Từ hiệu quả đó, một số người dân bắt đầu quan tâm và có nhu cầu tham gia trở lại.

“Tuy nhiên, để nghề trồng dâu, nuôi tằm thực sự hồi sinh và phát triển ổn định, điều người dân cần hơn là chuỗi sản xuất bền vững, trong đó có đất sản xuất, giống tốt, kỹ thuật phù hợp và đầu ra ổn định”, ông Tuyền chia sẻ.

Từ thực tế này, xã Long Phụng vừa xây dựng kế hoạch triển khai mô hình trồng dâu, nuôi tằm theo hướng tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Mô hình dự kiến thực hiện trên diện tích khoảng 6ha, tập trung tại khu vực bãi bồi có điều kiện đất đai và nguồn nước phù hợp với cây dâu. Tổng kinh phí thực hiện gần 760 triệu đồng, trong đó ngân sách Nhà nước hỗ trợ hơn 365 triệu đồng, người dân đối ứng hơn 394 triệu đồng.

Theo định hướng của địa phương, các hộ tham gia mô hình sẽ được hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc dâu, nuôi tằm, đồng thời kết nối với doanh nghiệp cung ứng vật tư, con giống và thu mua sản phẩm.

Ông Nguyễn Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Long Phụng cho biết, địa phương đang từng bước hoàn thiện điều kiện hạ tầng phục vụ vùng sản xuất.

“Hiện xã đã đầu tư đường bê tông, hạ điện, cấp nước, tạo thuận lợi cho người dân phát triển sản xuất. Hàng năm, xã sẽ bố trí nguồn hỗ trợ giống, vật tư ban đầu, người dân đối ứng bằng công lao động”, ông Tuấn cho biết.

Theo ông Tuấn, xã Long Phụng đã lựa chọn Công ty Dâu tằm tơ Việt Nam làm đơn vị cung cấp cây giống và tham gia liên kết đầu ra. Doanh nghiệp sẽ cung cấp giống dâu phù hợp, đồng thời phối hợp thu mua sản phẩm sau khi mô hình đi vào sản xuất.

Việc mở rộng vùng trồng dâu không chỉ nhằm tạo thêm sinh kế cho người dân mà còn hướng tới khôi phục nghề truyền thống đã gắn bó với Đức Hiệp hơn 150 năm. Từ những hộ dân vẫn kiên trì giữ nghề hôm nay, mô hình mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực để nghề trồng dâu, nuôi tằm từng bước hồi sinh theo hướng ổn định và bền vững hơn.