Nóng: Xuất khẩu thuỷ sản sang Bắc Âu phải đáp ứng quy định mới

Quy định mới của thị trường

Trao đổi nhanh với phóng viên Báo Công Thương chiều 19/3, Thương vụ Việt Nam tại Thuỵ Điển, kiêm nhiệm Bắc Âu cho biết, theo tin của Thụy Điển, Ủy ban châu Âu cho biết từ ngày 10/1/2026, nghĩa vụ sử dụng hệ thống CATCH bắt buộc áp dụng đối với nhà nhập khẩu và cơ quan có thẩm quyền của EU đối với các lô hàng thuộc diện phải có chứng nhận khai thác. Đối với nhà xuất khẩu và cơ quan có thẩm quyền tại các nước ngoài EU, việc tham gia trực tiếp vào hệ thống chưa phải là yêu cầu bắt buộc, nhưng được EU khuyến khích nhằm giảm sử dụng hồ sơ giấy, nâng độ tin cậy của dữ liệu và rút ngắn thời gian xử lý chứng từ.

Tại Thụy Điển, Cơ quan Quản lý Biển và Nguồn nước Thụy Điển (Havsoch vattenmyndigheten), cho biết từ ngày 10/1/2026, hệ thống CATCH đã thay thế cổng chứng nhận khai thác trước đây đối với hồ sơ nhập khẩu thủy sản thuộc phạm vi áp dụng. Việc chuyển sang CATCH đánh dấu bước thay đổi quan trọng trong quản lý nhập khẩu thủy sản vào EU, từ quy trình xử lý hồ sơ giấy sang quy trình điện tử, trong đó dữ liệu và chứng từ được quản lý tập trung trên cùng một nền tảng.

Theo quy định mới, chứng nhận khai thác và các tài liệu liên quan phải được nộp, xử lý và đối chiếu thông qua hệ thống điện tử. Cùng với đó, yêu cầu về dữ liệu cũng chi tiết hơn trước, bao gồm thông tin về loài, khu vực khai thác, ngày khai thác, ngư cụ, tàu khai thác và khối lượng. Đối với hàng nhập khẩu, các thông tin này phải được liên kết với chứng nhận khai thác và gắn với từng lô hàng cụ thể trong hệ thống.

Điều này cho thấy truy xuất nguồn gốc không còn chỉ là một thủ tục đi kèm hồ sơ nhập khẩu, mà đang trở thành một phần cốt lõi trong vận hành chuỗi cung ứng thủy sản vào EU. Khi hàng hóa được chia lô, gộp lô, chế biến hoặc tái đóng gói, thông tin gốc vẫn phải được duy trì khả năng đối chiếu và truy vết, nhằm bảo đảm tính hợp pháp và tính nhất quán của hồ sơ trong toàn bộ quá trình lưu thông.

Tác động rõ hơn đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Thụy Điển và Bắc Âu

Thương vụ Việt Nam tại Thuỵ Điển nêu rõ, đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang Thụy Điển và các nước Bắc Âu, tác động của quy định mới không chỉ nằm ở việc đối tác nhập khẩu EU phải dùng một hệ thống điện tử mới. Điểm quan trọng hơn là phía xuất khẩu phải cung cấp dữ liệu đầy đủ, chính xác và có cấu trúc rõ ràng hơn ngay từ đầu, để nhà nhập khẩu EU có thể sử dụng trực tiếp khi khai báo trên CATCH.

Trong thực tế, nếu dữ liệu từ phía doanh nghiệp xuất khẩu không đồng nhất giữa các chứng từ thương mại, hồ sơ nguyên liệu, hồ sơ chế biến và chứng nhận khai thác, nhà nhập khẩu EU sẽ gặp khó khăn khi nộp hồ sơ trên hệ thống. Rủi ro phát sinh có thể là chậm xử lý chứng từ, phải sửa đổi, bổ sung thông tin nhiều lần, hoặc bị tăng mức độ kiểm tra trong quá trình thông quan.

Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu ý việc chuẩn hóa dữ liệu từ đầu chuỗi cung ứng. Với các sản phẩm thuộc diện phải có chứng nhận khai thác, thông tin về nguyên liệu phải được kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu thu mua, bao gồm loài, khu vực khai thác, ngày khai thác, tàu khai thác, ngư cụ và khối lượng. Khi nguyên liệu đi qua các công đoạn sơ chế, chế biến, chia lô hoặc gộp lô, doanh nghiệp cũng cần duy trì được mối liên kết rõ ràng giữa sản phẩm xuất khẩu cuối cùng với hồ sơ ban đầu.

Đây là thách thức đáng kể đối với những doanh nghiệp vẫn quản lý dữ liệu bằng bảng tính rời rạc hoặc quy trình thủ công. Trong môi trường vận hành mới, chỉ cần sai lệch nhỏ giữa chứng từ giấy, nhãn hàng, hồ sơ nội bộ và dữ liệu cung cấp cho nhà nhập khẩu cũng có thể ảnh hưởng đến tính đầy đủ và độ tin cậy của bộ hồ sơ nhập khẩu.

Đối với thị trường Bắc Âu, yêu cầu thực tế thường cao hơn về tính minh bạch, tính nhất quán và khả năng đối chiếu nhanh của thông tin. Vì vậy, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam không chỉ cần đáp ứng yêu cầu pháp lý của EU, mà còn cần phối hợp chặt với nhà nhập khẩu tại Thụy Điển và khu vực Bắc Âu để thống nhất định dạng dữ liệu, thời điểm cung cấp thông tin và phương thức kiểm tra chéo giữa các bộ chứng từ.

Trong bối cảnh đó, năng lực quản trị dữ liệu sẽ trở thành một yếu tố cạnh tranh quan trọng. Doanh nghiệp nào xây dựng được hệ thống lưu trữ và liên kết dữ liệu rõ ràng giữa khâu thu mua nguyên liệu, sản xuất, chế biến và xuất khẩu sẽ thuận lợi hơn khi làm việc với các nhà nhập khẩu Bắc Âu. Ngược lại, doanh nghiệp chậm thích ứng có thể gặp khó khăn hơn trong việc duy trì tốc độ giao hàng, giảm chi phí tuân thủ và bảo đảm tính ổn định của hoạt động xuất khẩu.

Việc EU triển khai bắt buộc CATCH vì vậy không chỉ là thay đổi về công cụ quản lý của phía nhập khẩu, mà còn là tín hiệu cho thấy yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa dữ liệu và minh bạch hồ sơ đang ngày càng trở thành điều kiện nền tảng trong thương mại thủy sản với thị trường châu Âu, trong đó có Thụy Điển và các nước Bắc Âu.