Liên kết vùng thúc đẩy chuỗi giá trị xanh cho nông nghiệp Việt Nam

Bàn giải pháp hoàn thiện cơ chế liên kết vùng

Ngày 19/11/2025, thực hiện chương trình truyền thông chính sách về nông nghiệp và môi trường dưới sự chỉ đạo của Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức Hội thảo “Liên kết vùng - Thúc đẩy chuỗi giá trị xanh trong nông nghiệp Việt Nam” tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia. Sự kiện có sự tham gia của Tiến sĩ Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường và đại diện nhiều địa phương, chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp.

Hội thảo được tổ chức như một diễn đàn mở, chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp thực tiễn nhằm tăng cường liên kết vùng trong quy hoạch, sản xuất và tiêu thụ nông sản; thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh; phát triển thị trường theo hướng bền vững; đồng thời huy động nguồn lực xã hội vào phát triển chuỗi giá trị xanh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh: “Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định rõ tầm quan trọng của việc xây dựng, phát triển các chuỗi giá trị xanh là một yêu cầu tất yếu, nhằm xây dựng một nền nông nghiệp ít phát thải, ít gây tổn hại đến môi trường. Đồng thời, tăng cường liên kết vùng phát triển nông nghiệp tuần hoàn”.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: “Phát triển chuỗi giá trị xanh là xu hướng tất yếu và là nhiệm vụ chiến lược trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Theo ông, chuỗi giá trị xanh mang theo những lợi ích lâu dài: Giảm phát thải, bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, xây dựng thương hiệu quốc gia và tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế vốn ngày càng đòi hỏi tiêu chuẩn cao”.

Chuỗi giá trị xanh nền tảng cho nông nghiệp bền vững

Tại hội thảo, các chuyên gia đã trình bày nhiều tham luận chuyên sâu, tập trung phân tích yêu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện cơ chế liên kết vùng. Nhiều ý kiến cho rằng mô hình liên kết vùng cần được thiết kế đồng bộ từ quy hoạch sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu đến chia sẻ dữ liệu và tổ chức tiêu thụ theo chuỗi.

Việc chuẩn hóa chất lượng và đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc được xem là chìa khóa giúp nông sản Việt Nam đáp ứng yêu cầu ngày càng chặt chẽ của thị trường quốc tế, đồng thời gia tăng tính minh bạch và sức cạnh tranh.

Theo TS. Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường: "Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình thông qua tăng cường ứng dụng công nghệ sau thu hoạch và chế biến nông sản giá trị cao. Tổn thất và lãng phí lương thực vẫn diễn ra ở tất cả các khâu, gây thiệt hại lớn, trong khi chúng ta có nguồn phụ phẩm nông nghiệp rất dồi dào để gia tăng giá trị. Muốn giảm thất thoát và nâng cấp chuỗi giá trị, cần mạnh dạn ứng dụng các công nghệ bảo quản tiên tiến như chiếu xạ, hơi nước nóng, bảo quản lạnh ẩm, khí Ozone cũng như công nghệ vi sóng, hồng ngoại và cấp đông siêu tốc.

"Bên cạnh đó, xu hướng chế biến tinh sâu phụ phẩm để tạo ra khí sinh học, thực phẩm chức năng hay phân bón hữu cơ là hướng đi tất yếu. Về mặt chính sách, Nhà nước cần quy hoạch vùng sản xuất theo lợi thế, thúc đẩy liên kết chuỗi, phát triển hợp tác xã kiểu mới, chuyển mạnh sang các chuẩn nông nghiệp bền vững và số hóa toàn diện. Đặc biệt, cần nâng cao vai trò điều phối, dự báo thị trường và hoàn thiện cơ chế tín dụng xanh nhằm tạo động lực đổi mới công nghệ cho toàn ngành”.

Trình bày tham luận tại hội thảo, chuyên gia PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, chia sẻ: “Trong 10 năm qua, tỷ lệ tổn thất nông sản đã giảm nhưng nếu tính đầy đủ cả thất thoát và lãng phí thì con số vẫn còn rất lớn. Với lúa gạo, tỷ lệ tổn thất có thể tới 20%; riêng trái cây, nếu tính tổng thể thì có thời điểm lên tới gần 50%. Đây là thách thức chung của nhiều nước ASEAN. Bên cạnh đó, nông nghiệp Việt Nam sở hữu nguồn phụ phẩm khổng lồ, lên tới hơn 156 triệu tấn mỗi năm từ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản, mở ra tiềm năng rất lớn cho tái sử dụng và gia tăng giá trị".

Từ thực trạng này, ngành nông nghiệp ưu tiên hai nhóm công nghệ trọng tâm: Bảo quản và chế biến. Việt Nam đã làm chủ nhiều công nghệ bảo quản tiên tiến như xử lý tiền bảo quản, bao gói cải tiến, chế phẩm sinh học, bảo quản khí quyển điều khiển và đặc biệt là các công nghệ lạnh đông siêu tốc cạnh tranh quốc tế. Ở nhóm nông sản khô, các công nghệ làm khô, tiệt trùng, xử lý hơi nước nóng, vi sóng và chiếu xạ ngày càng hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

"Đi cùng bảo quản là công nghệ chế biến sâu, đa dạng sản phẩm và tận dụng tối đa phụ phẩm để tạo khí sinh học, thực phẩm chức năng, tinh dầu, mỹ phẩm, thức ăn chăn nuôi và phân bón hữu cơ. Đây là hướng tiếp cận quan trọng trong phát triển nông nghiệp tuần hoàn và giảm phát thải.

Từ những phân tích trên, các giải pháp trọng tâm gồm: quy hoạch vùng sản xuất theo lợi thế, liên kết chuỗi từ sản xuất, chế biến, tiêu thụ, phát triển hợp tác xã kiểu mới, khuyến khích doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi, chuyển mạnh sang tiêu chuẩn xanh và đẩy nhanh số hóa nông nghiệp. Cuối cùng, cần hoàn thiện hệ thống kiểm nghiệm, chứng nhận và hạ tầng logistics để nâng cao chất lượng nông sản và năng lực cạnh tranh", ông Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, nội dung về ứng dụng công nghệ sau thu hoạch nhận được sự quan tâm lớn. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của công nghệ bảo quản hiện đại, chế biến sâu và số hóa quy trình kiểm soát chất lượng nhằm giảm thất thoát, tối ưu chi phí và nâng cao giá trị gia tăng của nông sản. Đồng thời, việc hoàn thiện chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, từ ưu đãi đầu tư, hỗ trợ chuyển giao công nghệ đến mô hình hợp tác công, tư được đánh giá là giải pháp quan trọng để khai thác hiệu quả nguồn lực xã hội trong phát triển nông nghiệp xanh.

Mô hình chuỗi giá trị xanh sẽ hỗ trợ ngành nông nghiệp phát triển theo hướng giảm phát thải; nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm thông qua chuẩn hóa quy trình, kiểm soát an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc; mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các thị trường cao cấp ưu tiên sản phẩm bền vững. Mặt khác, chuỗi giá trị xanh còn giúp phát triển kinh tế nông thôn ổn định, tăng thu nhập cho nông dân, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đồng bộ, thúc đẩy chế biến sâu, tối ưu logistics và giảm thất thoát sau thu hoạch. Đây cũng là giải pháp quan trọng giúp Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu phát thải ròng bằng “0” trong những thập kỷ tới.

Vì vậy, để đạt được mục tiêu này, cần sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học, hợp tác xã và người nông dân. Việc đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, hoàn thiện cơ chế liên kết vùng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi xanh trong nông nghiệp.

“Hội thảo là dịp để Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phát huy vai trò cầu nối thông tin, lan tỏa giá trị xanh và đồng hành cùng ngành nông nghiệp trên con đường phát triển bền vững”, ông Đào Xuân Hưng nhấn mạnh.

Hội thảo “Liên kết vùng - Thúc đẩy chuỗi giá trị xanh trong nông nghiệp Việt Nam” được đánh giá là bước đi quan trọng, đóng góp nhiều gợi mở chính sách và giải pháp thực tiễn, góp phần định hướng mô hình phát triển nông nghiệp xanh trong bối cảnh mới.