Lập sàn giao dịch vàng phải đi kèm cơ chế quản lý chặt chẽ, minh bạch

Sàn giao dịch vàng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu thiếu kiểm soát

Trong bối cảnh giá vàng trong nước liên tục biến động mạnh, việc đề xuất xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia tiếp tục thu hút sự quan tâm, nhiều ý kiến cho rằng việc hình thành một cơ chế giao dịch minh bạch, liên thông với thị trường quốc tế là cần thiết. Tuy nhiên, cùng với những kỳ vọng về thu hẹp chênh lệch giá và tăng tính minh bạch, sàn giao dịch vàng cũng đặt ra nhiều yêu cầu về quản lý, kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính cũng như quyền lợi của người dân.

Tại tọa đàm “Điểm tựa tài sản trong kỷ nguyên mới” diễn ra sáng 8/5 do Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam phối hợp Tạp chí điện tử Thời trang Vàng tổ chức tại Hà Nội, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, Chuyên gia kinh tế, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Thị trường Tài chính Việt Nam cho biết, ông hoàn toàn đồng tình với quan điểm liên thông giữa thị trường vàng trong nước và quốc tế là yếu tố rất quan trọng để giảm chênh lệch giá và hạn chế méo mó thị trường. Tuy nhiên, sàn giao dịch vàng là một thể chế tài chính đặc biệt và luôn tồn tại tính hai mặt. Mặt tích cực là tăng minh bạch, tăng tính tổ chức, giảm đầu cơ và tạo niềm tin thị trường, nhưng mặt trái cũng rất lớn nếu quản lý không tốt.

Ông cảnh báo nguy cơ đầu tiên là biến sàn vàng thành một “casino tài chính”, nơi nhà đầu tư lướt sóng, sử dụng đòn bẩy quá mức dẫn tới cháy tài khoản, mất thanh khoản, thậm chí đổ vỡ dây chuyền. Nguy cơ thứ hai là gia tăng các loại tội phạm tài chính, lừa đảo công nghệ, thao túng giá và tạo cung - cầu ảo trên thị trường. Tiếp theo là nguy cơ về đẩy mạnh tình trạng vàng hóa nền kinh tế, khiến người dân mất niềm tin vào đồng tiền và chuyển sang tích trữ vàng nhiều hơn.

Ngoài ra, nếu phải nhập khẩu vàng để đáp ứng nhu cầu thị trường thì sẽ tạo áp lực lớn lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối quốc gia, kéo theo nguy cơ lạm phát nhập khẩu và bất ổn kinh tế vĩ mô. “Vấn đề không nằm ở việc có lập sàn vàng hay không, mà là lập như thế nào, quản lý ra sao và lộ trình thực hiện có đồng bộ hay không”, ông Phong nhấn mạnh.

Tiến sĩ cũng cho rằng rủi ro trên sàn vàng còn gắn với yếu tố công nghệ và an ninh mạng. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia chịu nhiều rủi ro về an ninh mạng nên khả năng hacker can thiệp dữ liệu, đánh cắp hoặc thao túng thông tin giao dịch là điều cần đặc biệt lưu ý.

Bên cạnh đó là nguy cơ thao túng thị trường thông qua thông tin trên mạng xã hội. Chỉ một thông tin gây biến động mạnh trong thời gian ngắn cũng có thể kích hoạt hàng loạt lệnh giao dịch tự động, dẫn tới rủi ro lớn đối với các nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính cao.

Muốn huy động vàng trong dân phải tạo được niềm tin

Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, hiện nay lượng vàng đang “đóng băng” là rất lớn. Khi sàn giao dịch vàng ra đời, người dân có thể giao dịch thông qua tài khoản hoặc chứng chỉ vàng, tuy nhiên việc thuyết phục người dân đưa vàng vào hệ thống giao dịch không phải câu chuyện đơn giản.

Ông cho rằng yếu tố quan trọng nhất là niềm tin, người dân luôn có tâm lý lo ngại về an toàn tài sản và không dễ dàng công khai lượng vàng mình đang nắm giữ. “Vàng trong dân còn rất nhiều, tiền trong dân cũng rất nhiều. Nhưng để huy động được nguồn lực đó phục vụ phát triển đất nước thì cần những cơ chế đủ minh bạch, đủ an toàn và đủ tạo niềm tin cho người dân”, ông Phong chia sẻ.

Để huy động hiệu quả nguồn lực vàng trong dân, theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, thị trường cần được vận hành trên nền tảng pháp lý đầy đủ, đồng bộ và phù hợp với các bên tham gia. Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế quản lý minh bạch với sự tham gia điều hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và hệ thống hướng dẫn rõ ràng nhằm thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước với thế giới, đồng thời bảo đảm thị trường vận hành an toàn, ổn định.

Bên cạnh đó, ngành vàng cần đầu tư công nghệ hiện đại để bảo đảm đo lường, kiểm định và quản lý chất lượng chính xác, tránh thiếu minh bạch trong giao dịch. Nguyên tắc mua bán vàng phải dựa trên trọng lượng và hàm lượng vàng thay vì chỉ dựa vào cảm quan hoặc bao bì đóng gói sẵn mà không kiểm định lại.

Chuyên gia kinh tế cũng cho rằng trong bối cảnh hiện nay, tài sản cần được quản lý bằng công nghệ số, mã hóa và hệ thống dữ liệu minh bạch để giúp quản lý rõ ràng từ sản xuất đến lưu thông, qua đó tạo niềm tin cho thị trường và người tiêu dùng.

Cùng với việc hoàn thiện chính sách và pháp luật, người dân, doanh nghiệp và các tổ chức cũng cần nâng cao ý thức minh bạch, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và trách nhiệm công dân để thị trường vận hành hiệu quả, ổn định và bền vững hơn trong thời gian tới.

Việc vận hành sàn giao dịch vàng được xem là giải pháp tăng minh bạch cho thị trường và giảm chênh lệch giá nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về đầu cơ, thao túng thị trường, an ninh mạng và vàng hóa nền kinh tế nếu thiếu cơ chế quản lý phù hợp. Để huy động nguồn lực vàng, yếu tố quan trọng nhất là xây dựng được niềm tin thông qua hệ thống pháp lý đồng bộ, minh bạch và an toàn.