Dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác
Một trong những nội dung được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm tại Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đó là, kinh tế nhà nước cần nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong, định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược. Cùng với đó dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển; góp phần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu khu vực doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò tiên phong trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược. Ảnh minh họa
Về mục tiêu cụ thể đến năm 2030, Nghị quyết 79 nêu rõ, phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; xây dựng một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế; 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế).
Đến năm 2045, Việt Nam có khoảng 60 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; 5 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; tối thiểu 50% đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên, chi đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường. Khu vực doanh nghiệp nhà nước sẽ cùng với các khu vực kinh tế khác hiện thực hoá mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Doanh nghiệp nhà nước cần thể hiện vai trò dẫn dắt các khu vực doanh nghiệp khác. Ảnh minh họa
Minh bạch, tuân thủ kỷ luật thị trường
Theo Luật sư Nguyễn Hồng Chung - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA): Tính “dẫn dắt” của kinh tế nhà nước không nên hiểu là mở rộng sở hữu hay bao phủ thêm thị trường, mà phải hiểu đúng là tạo lập và mở rộng thị trường theo hướng minh bạch.
Sự dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước có thể thực hiện qua các cơ chế, bao gồm: Thứ nhất, thông qua các dự án trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu. Khi triển khai dự án lớn, ổn định, sẽ tạo ra nhu cầu dài hạn về hàng hóa, dịch vụ, mở ra không gian cho khu vực tư nhân tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ và công nghệ.
Thứ hai, thông qua việc xây dựng các chuẩn công nghệ, chuẩn dữ liệu, chuẩn kỹ thuật và chuẩn dịch vụ. Khi “chuẩn” được thiết lập và vận hành ổn định, doanh nghiệp tư nhân sẽ có nền tảng để phát triển sản phẩm, dịch vụ, thay vì tự xoay xở trong những thị trường manh mún và thiếu chuẩn mực.
Thứ ba, thông qua phát triển hệ sinh thái nhà cung ứng và nâng năng lực doanh nghiệp vừa và nhỏ: đặt KPI nội địa hóa, chương trình phát triển nhà cung cấp, đặt hàng công nghệ, và cơ chế tài chính hỗ trợ đổi mới sáng tạo để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Cuối cùng, một yếu tố rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là minh bạch và kỷ luật thị trường. Khi doanh nghiệp nhà nước minh bạch, tuân thủ kỷ luật thị trường và chuẩn quản trị tốt, chi phí “không chính thức” giảm, niềm tin tăng lên, và chính khu vực kinh tế tư nhân là đối tượng hưởng lợi lớn nhất.
Để việc triển khai Nghị quyết 79-NQ/TW đạt được hiệu quả, ông Nguyễn Hồng Chung cho rằng, cần tập trung một số nhiệm vụ nền tảng. Trong đó, trước hết, phải chốt rõ và thống nhất tiêu chí xác định các lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược; đồng thời rà soát lại danh mục nắm giữ vốn nhà nước theo tiêu chí đó. Nếu không ‘đóng đinh’ tiêu chí, vai trò “chủ đạo” rất dễ bị hiểu theo hướng hình thức và dàn trải.
Bên cạnh đó, cần chuẩn hóa hệ thống KPI và cơ chế công bố thông tin của doanh nghiệp nhà nước theo hướng minh bạch, so sánh được và gắn trách nhiệm giải trình. Đây là điều kiện then chốt để doanh nghiệp nhà nước vận hành theo kỷ luật thị trường và tạo niềm tin cho khu vực tư nhân.
Song song với đó là việc làm sạch và đồng bộ hóa dữ liệu về tài sản nhà nước, đất đai, vốn và đầu tư. Không có dữ liệu chuẩn thì mọi hoạt động định giá, giám sát hiệu quả sử dụng nguồn lực, hay triển khai PPP (hợp tác công-tư) đều dễ gặp rủi ro và ách tắc.
Ngoài ra, cần chuẩn hóa các mô hình hợp tác công - tư (PPP) theo nguyên tắc cạnh tranh minh bạch và chia sẻ rủi ro rõ ràng. Cuối cùng, phải xử lý dứt điểm các dự án kém hiệu quả kéo dài, tránh để tồn tại trở thành lực cản của niềm tin thị trường.
Luật sư Nguyễn Hồng Chung: Nghị quyết 79-NQ/TW đang đặt ra một chuẩn mực mới cho khu vực kinh tế nhà nước đó là, chủ đạo nhưng không gắn với đặc quyền, mà gắn với hiệu quả, minh bạch và năng lực kiến tạo. Nếu triển khai đúng tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW ngay từ giai đoạn đầu, lợi ích sẽ lan tỏa ra toàn nền kinh tế. Khi đó, nguồn lực được phân bổ tốt hơn, niềm tin thị trường được củng cố và khu vực kinh tế tư nhân có không gian phát triển ổn định.
