Iran tuyên bố kiểm soát eo biển Hormuz, thị trường năng lượng đối mặt biến động

Ngày 4/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã “kiểm soát hoàn toàn” eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo mọi tàu thuyền tìm cách đi qua khu vực này có thể đối mặt nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa hoặc thiết bị bay không người lái.

Theo hãng thông tấn Fars, Phó Chỉ huy Hải quân thuộc IRGC Mohammad Akbarzadeh khẳng định lực lượng hải quân Iran đã nắm quyền kiểm soát toàn bộ eo biển Hormuz - tuyến hàng hải then chốt đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ toàn cầu.

Trước đó một ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Hải quân Mỹ sẵn sàng hộ tống các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz khi cần thiết, đồng thời chỉ đạo cung cấp dịch vụ bảo hiểm cho hoạt động vận tải biển trong khu vực.

Nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang khiến eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường vận tải huyết mạch của thương mại năng lượng rơi vào tình trạng tê liệt. Mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua đây, tương đương gần 1/5 mức tiêu thụ toàn cầu. Bên cạnh đó, xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), chiếm xấp xỉ 20% nguồn cung LNG thế giới, cũng phải đi qua điểm nghẽn chiến lược này.

Các chuyên gia nhận định vẫn tồn tại những phương án thay thế Hormuz, như hệ thống đường ống của Saudi Arabia và UAE, song năng lực vận chuyển còn hạn chế và chưa có giải pháp thay thế đối với LNG.

Phân tích của Kpler cho thấy các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hiện nắm giữ hơn 1,2 tỷ thùng dầu thô dự trữ khẩn cấp, trong khi Trung Quốc có khoảng 400 triệu thùng trong kho dự trữ chiến lược.

Ông Adi Imsirovic, Giám đốc Surrey Clean Energy, cho rằng lượng dự trữ này tạo ra “vùng đệm đáng kể trong vài tuần tới”, giúp thị trường chưa rơi ngay vào trạng thái hoảng loạn.

Tuy vậy, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, tác động đến giá năng lượng sẽ ngày càng khó lường. Ông Simone Tagliapietra, chuyên gia cao cấp của Viện nghiên cứu Bruegel, cho rằng diễn biến giá sẽ phụ thuộc vào thời gian giao tranh và mức độ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz. Việc đứt gãy kéo dài có thể làm cạn kiệt hàng tồn kho, gây ách tắc logistics, siết chặt cán cân cung - cầu dầu khí toàn cầu và đẩy giá năng lượng tăng mạnh.

Châu Á chịu tác động lớn nhất

Theo IEA, các quốc gia châu Á chịu rủi ro lớn nhất khi khoảng 80% lượng dầu và gần 90% lượng khí đốt đi qua Hormuz được chuyển đến khu vực này. Trung Quốc là một quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới nhận gần một nửa nguồn cung từ các nước vùng Vịnh. Ấn Độ cũng phụ thuộc đáng kể vào dầu thô từ Iraq và Saudi Arabia, đặc biệt sau khi Mỹ gây sức ép buộc New Delhi giảm nhập khẩu dầu từ Nga.

Trong khi đó, châu Âu có mức độ phụ thuộc thấp hơn nhờ đa dạng hóa nguồn cung từ Mỹ, Na Uy, châu Phi và Kazakhstan, song vẫn chịu ảnh hưởng gián tiếp. Sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát, châu Âu tăng mạnh nhập khẩu LNG và hiện dựa vào ba nhà cung cấp chính là Mỹ, Nga và Qatar, chiếm khoảng 80% tổng lượng nhập khẩu.

Riêng Qatar đóng góp khoảng 8% lượng LNG nhập vào Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, trong bối cảnh châu Á cũng là thị trường tiêu thụ LNG lớn, châu Âu có thể phải cạnh tranh gay gắt nếu nguồn cung từ Qatar bị gián đoạn. Giá khí đốt chuẩn TTF của châu Âu đã tăng mạnh từ đầu tuần sau khi QatarEnergy thông báo tạm ngừng sản xuất LNG do các cuộc không kích.

Tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody’s dự báo xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran có thể kéo dài vài tuần, sau đó hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz sẽ được nối lại. Trước đó, phía Mỹ cũng ước tính kịch bản đối đầu với Iran có thể diễn ra trong khoảng 4-5 tuần.