Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu 2026: Tìm giải pháp xuất khẩu bền vững

Thách thức nội tại vẫn hiện hữu

Chiều 29/1/2026, tại trụ sở Bộ Công Thương, Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 được Bộ Công Thương tổ chức. Đây là hội nghị có ý nghĩa đặc biệt khi năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030, đòi hỏi những định hướng và giải pháp mang tính nền tảng cho xuất khẩu trong trung và dài hạn.

Hội nghị tập trung đánh giá toàn diện bối cảnh trong nước và quốc tế, phân tích cơ hội, thách thức đối với xuất khẩu Việt Nam; đồng thời thảo luận, đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 trong điều kiện môi trường thương mại toàn cầu nhiều biến động, cạnh tranh gay gắt và yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững.

Các đại biểu thống nhất nhận định, năm 2025, dù chịu tác động bất lợi từ căng thẳng địa chính trị, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, điều chỉnh chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn, cùng với thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn đạt kết quả tích cực.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư khoảng 20 tỷ USD, đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam xuất siêu kể từ năm 2016. Kết quả này tiếp tục khẳng định vai trò của xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, hội nghị cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức nội tại của xuất khẩu Việt Nam. Trong đó, đáng chú ý là mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu của nhiều ngành hàng; năng lực xây dựng thương hiệu và khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế còn hạn chế, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong bối cảnh đó, các tham luận và ý kiến tại hội nghị đều nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ tăng trưởng dựa vào quy mô sang tăng trưởng dựa vào chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Những “nút thắt” từ thực tiễn ngành hàng và doanh nghiệp

Tại hội nghị, nhiều ý kiến từ hiệp hội và doanh nghiệp đã làm rõ những “điểm nghẽn” cụ thể trong hoạt động xuất khẩu hiện nay. Điển hình là câu chuyện của ngành cà phê - một ngành hàng có mức tăng trưởng được đánh giá là “ngoài dự báo” trong năm 2025 với mức gần 60%.

Theo ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, bước sang năm 2026, vấn đề không phải là có thể lặp lại mức tăng trưởng “kỳ tích” hay không, mà là làm sao duy trì được đà tăng trưởng bền vững. Yếu tố giá chỉ là một phần của bức tranh; điều quan trọng hơn là năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường, đặc biệt là yêu cầu truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, khi các tiêu chuẩn “không gây mất rừng” được áp dụng, doanh nghiệp cà phê Việt Nam đã nhanh chóng phối hợp với hiệp hội và hệ thống ngân hàng để xây dựng vùng trồng, số hóa bản đồ nông nghiệp, gắn kết chặt chẽ với nông dân. Chính sự chủ động này đã tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho cà phê Việt Nam.

Tuy nhiên, nghịch lý lớn vẫn tồn tại: kim ngạch xuất khẩu cà phê khoảng 8 tỷ USD vẫn là con số nhỏ nếu đặt trong chuỗi giá trị công nghiệp thực phẩm đồ uống toàn cầu. Nguyên nhân nằm ở tỷ lệ xuất khẩu thô còn cao, trong khi năng lực chế biến sâu, hạ tầng logistics và hệ thống kho bãi tại các vùng nguyên liệu lớn như Tây Nguyên còn hạn chế. Điều này khiến doanh nghiệp khó nâng cao giá trị gia tăng và khả năng đàm phán trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh các ngành hàng truyền thống, hội nghị cũng dành nhiều thời gian thảo luận về vai trò của thương mại điện tử trong thúc đẩy xuất khẩu. Theo ông Phạm Tấn Đạt, Trưởng ban Logistics, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, thương mại điện tử không chỉ giới hạn ở bán lẻ B2C, mà còn mở ra không gian lớn cho xuất khẩu B2B và thương mại điện tử xuyên biên giới.

Từ năm 2015, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam đã phối hợp với Bộ Công Thương, các địa phương và ngân hàng để tận dụng kênh thương mại điện tử hỗ trợ xuất khẩu. Thực tiễn cho thấy, thương mại điện tử giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn các thị trường mới, giảm chi phí xúc tiến, đồng thời phù hợp với năng lực của doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Không chỉ là kênh bán hàng, thương mại điện tử còn giúp doanh nghiệp kể câu chuyện thương hiệu, truyền tải giá trị sản phẩm, đặc biệt với các ngành hàng nông sản, cà phê, ca cao và sản phẩm chế biến sâu. Các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới hiện nay đã tích hợp nhiều công cụ hỗ trợ từ marketing, bán hàng, thanh toán đến logistics, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.

6 giải pháp xúc tiến xuất khẩu bền vững

Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh, xuất nhập khẩu năm 2026 diễn ra trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen, đòi hỏi nỗ lực cao độ để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trên 15% theo chỉ đạo của Chính phủ.

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương xác định 6 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm: phát triển sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa; nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và chủ động ứng phó với rào cản thương mại; tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và chuỗi cung ứng toàn cầu; đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại và chuyển đổi số; khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành.

Bộ Công Thương cũng đề nghị các bộ, ngành liên quan tăng cường phối hợp trong chính sách thuế, tín dụng, kiểm dịch và đàm phán FTA; các địa phương chủ động hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh liên kết vùng và chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại và logistics; các hiệp hội ngành hàng phát huy vai trò kết nối và tư vấn chính sách...

Sau hội nghị, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục tổng hợp đầy đủ các kiến nghị, báo cáo lãnh đạo Bộ Công Thương và đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy xuất nhập khẩu tăng trưởng cao và bền vững trong năm 2026 và các năm tiếp theo.