Doanh nghiệp Việt tìm cơ hội mới từ làn sóng tiêu dùng Halal

Cơ hội từ CEPA Việt Nam - UAE

Ngày 12/6, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức hội thảo “Cơ hội và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các ngành hàng chủ lực sang thị trường Trung Đông và Nam Á trong bối cảnh các FTA mới”, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng lợi thế từ các cam kết thương mại và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Trần Thị Thùy Trang, chuyên viên Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhận định, thị trường Halal đang mở ra nhiều cơ hội cho các nhóm hàng nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến của Việt Nam. Tuy nhiên, để tiếp cận hiệu quả thị trường này, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về chứng nhận, tiêu chuẩn sản xuất mà còn phải xây dựng hệ thống phân phối phù hợp.

Theo bà Trang, từ khi gia nhập ASEAN năm 1995 đến nay, Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế. Riêng năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt hơn 930 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 475 tỷ USD. Nhóm hàng nông, thủy sản đóng góp 44,6 tỷ USD, chiếm khoảng 9,3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Hiện nay, các nhóm hàng được thị trường Halal quan tâm gồm thịt, gia cầm, thủy sản, thực phẩm đóng hộp, bánh kẹo, đồ uống, sản phẩm từ sữa và các sản phẩm tiện lợi. Đặc biệt, xu hướng phát triển các sản phẩm chế biến sâu, đóng gói sẵn đang ngày càng rõ nét, phù hợp với định hướng nâng cao giá trị xuất khẩu của Việt Nam.

Trong năm 2024, thị trường thực phẩm Halal toàn cầu ước đạt khoảng 2.500 - 3.000 tỷ USD và được dự báo tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới, với tốc độ tăng trưởng kép khoảng 8-9% mỗi năm. Một trong những động lực chính của thị trường này là sự gia tăng nhanh chóng của dân số Hồi giáo, hiện khoảng 2 tỷ người và dự kiến đạt 2,4 - 2,9 tỷ người vào năm 2050.

Không chỉ phục vụ nhóm khách hàng theo đạo Hồi, các sản phẩm Halal hiện nay còn được nhiều người tiêu dùng lựa chọn nhờ đáp ứng các yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, minh bạch nguồn gốc và quy trình sản xuất. Xu hướng tiêu dùng này đang mở rộng phạm vi thị trường, tạo thêm dư địa cho các doanh nghiệp thực phẩm trên toàn cầu.

Về khu vực địa lý, châu Á - Thái Bình Dương hiện là thị trường Halal lớn nhất thế giới với các quốc gia tiêu dùng lớn như: Indonesia, Malaysia, Pakistan và Bangladesh. Trong khi đó, Trung Đông và châu Phi dù quy mô chưa lớn bằng nhưng có tốc độ tăng trưởng nhanh nhờ dân số trẻ, thu nhập cao và nhu cầu đảm bảo an ninh lương thực.

Việt Nam hiện đã xuất khẩu khoảng 700 triệu USD sản phẩm Halal sang khu vực Trung Đông trong năm 2024, chủ yếu gồm thủy sản, nông sản và thực phẩm chế biến. Tuy nhiên, thị phần của doanh nghiệp Việt Nam tại nhiều thị trường vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng.

Chinh phục chuẩn Halal toàn cầu

Một trong những lợi thế lớn của Việt Nam khi tham gia thị trường Halal là nguồn nguyên liệu phong phú cùng năng lực sản xuất, chế biến ngày càng hoàn thiện.

"Tiềm năng sản xuất, chế biến thực phẩm đáp ứng tiêu chuẩn Halal của Việt Nam còn rất lớn. Bên cạnh các sản phẩm nông sản thô, chúng ta hoàn toàn có thể phát triển thêm nhiều nhóm hàng chế biến có giá trị gia tăng cao như mì ăn liền, sữa, đồ uống và thực phẩm chức năng để tiếp cận sâu hơn vào thị trường này", bà Trang cho biết.

Đặc biệt, CEPA Việt Nam - UAE được kỳ vọng tạo thêm động lực cho xuất khẩu khi xóa bỏ khoảng 99% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang UAE. Nhiều mặt hàng thế mạnh như tôm, cá tra, cá ngừ được hưởng ưu đãi thuế quan, giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh tại thị trường này.

Một trong những hiểu lầm phổ biến của doanh nghiệp khi tiếp cận thị trường Halal là cho rằng tiêu chuẩn này chỉ liên quan đến việc kiểm soát nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, đây là cách hiểu chưa đầy đủ, bởi Halal là một chuỗi yêu cầu xuyên suốt từ nguyên liệu, giết mổ, sản xuất, vận chuyển, kho bãi đến phân phối.

Thị trường này có yêu cầu riêng về chống nhiễm chéo, trong đó sản phẩm Halal không được bảo quản chung kho, chung kho lạnh với các sản phẩm không đạt tiêu chuẩn, nhất là các sản phẩm từ thịt lợn. Nếu một lô hàng đã được cấp chứng nhận Halal nhưng xảy ra nhiễm chéo trong quá trình bảo quản, vận chuyển thì vẫn có nguy cơ bị từ chối nhập khẩu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần lựa chọn tổ chức chứng nhận Halal được cơ quan quản lý nước nhập khẩu công nhận. Danh sách các tổ chức này có thể thay đổi theo từng thời điểm, vì vậy doanh nghiệp phải thường xuyên cập nhật thông tin để tránh rủi ro khi xuất khẩu.

Theo bà Trang, thách thức lớn hiện nay của doanh nghiệp Việt Nam là hạn chế thông tin về thị trường Halal, chi phí đầu tư dây chuyền sản xuất đạt chuẩn và sự cạnh tranh ngày càng lớn từ các tập đoàn quốc tế. Do đó, doanh nghiệp cần tập trung vào chế biến sâu, nâng cao chất lượng và xây dựng quy trình sản xuất ổn định.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Việt Nam đã triển khai Đề án tăng cường hợp tác quốc tế để xây dựng và phát triển ngành Halal đến năm 2030, đồng thời thành lập Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về Halal. Về hướng tiếp cận thị trường, Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị doanh nghiệp cần thực hiện từng bước gồm xác định thị trường mục tiêu, lựa chọn tổ chức chứng nhận phù hợp, rà soát mã HS để tận dụng ưu đãi từ CEPA, xây dựng kênh phân phối và kết nối với các nhà nhập khẩu bản địa.

CEPA mang lại lợi thế về chi phí thuế quan, chứng nhận Halal là điều kiện để doanh nghiệp bước vào thị trường, trong khi kênh phân phối sẽ quyết định khả năng tiếp cận người tiêu dùng và tạo ra doanh thu. Khi ba yếu tố này được kết nối đồng bộ, hàng hóa Việt Nam sẽ có thêm cơ hội tiến sâu vào chuỗi cung ứng Halal toàn cầu, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.