Đầu xuân đi chợ âm dương: Phiên chợ có 1 không 2 ở xứ Kinh Bắc

Chợ âm dương hiện là phiên chợ độc đáo có 1 không 2 ở xứ Kinh Bắc. Mỗi năm, chợ chỉ họp một lần vào đêm mùng 4 cho đến rạng sáng mùng 5 tháng Giêng thì kết thúc.

Chợ âm dương chỉ họp một lần vào đêm mùng 4 đến rạng sáng mùng 5 tháng Giêng

Bà Hoài – người dân làng Xuân Ổ cho biết, năm nay bà đã 80 tuổi song cũng không biết phiên chợ có từ khi nào. Bà về làm dâu làng Ó năm 18 tuổi đã nghe nhiều giai thoại về phiên chợ này. Tuy nhiên, bà cũng mới tới chợ năm 2022.

Theo quan niệm dân gian, chợ âm dương để người đã mất gặp lại người thân, người quen trên trần gian, để người dương đi chợ với người âm, cùng mua may bán rủi.

Phiên chợ còn là cơ hội để người sống tri ân với những người thân đã khuất

Còn chiếu theo tài liệu lưu giữ, năm Nhâm Dần (năm 43) sau Công nguyên, nhà Hán lệnh cho Mã Viện đem quân sang đánh Hai Bà Trưng. Quân giặc đánh đến trấn Vũ Ninh, huyện Tiên Du (tỉnh Bắc Ninh) đã gặp quân của Hai Bà Trưng và xảy ra trận kịch chiến, nhiều quân lính đã hy sinh. Sau trận chiến, thân nhân của những người lính đó về tìm kiếm người thân vào dịp sau Tết Nguyên đán. Dần dần, người dân quan niệm, cửa âm phủ một năm chỉ mở một lần vào đêm mùng 4, rạng ngày mùng 5 tháng Giêng Âm lịch cho người dưới âm lên gặp người thân của mình trên trần gian, từ đó, sinh ra chợ âm dương.

Giao dịch hàng hóa ở chợ âm dương

Cái lạ ở chợ âm dương là người mua, kẻ bán không mặc cả, không đếm tiền. Trong khung cảnh tối om như mực, ánh nến le lói ở từng gian hàng là thứ duy nhất dẫn lối người đi chợ.

Theo ánh nến hiu hắt, người đi chợ sẽ được đưa tới các gian hàng bán rượu, cau, trầu, hàng mã, hương... hoặc những sản vật nông nghiệp như cà rốt, cà chua, quả gấc, đu đủ... để cầu may mắn, nhưng tuyệt đối không mặc cả, và thay vì đưa tiền cho người bán, người mua sẽ thả tiền vào chậu nước. Vì thế, tuy cả dòng người đổ về chợ nhưng không ồn ã mà chỉ thấy bóng người đi lại và tiếng thì thào to nhỏ.

Tuy nhiên, trải qua thời gian, phiên chợ độc đáo này không tổ chức nên cả những người cao tuổi ở làng cũng chỉ đọng lại trong trí nhớ giai thoại ông cha truyền lại về một một nét đẹp truyền thống tâm linh.

Cho đến năm 2022, tỉnh Bắc Ninh mới phục dựng lại phiên chợ và năm 2023 phiên chợ trên tiếp tục được phục dựng, mở rộng quy mô hơn trước nhưng vẫn mang đậm nét văn hóa dân gian vùng Kinh Bắc.

Ánh nến le lói ở từng gian hàng là thứ duy nhất dẫn lối người đi chợ

Vẻ huyền bí và câu chuyện xung quanh phiên chợ âm dương ở Bắc Ninh đã được lan rộng đến nhiều tỉnh thành trên cả nước. Rất nhiều người đã cùng nhau đổ về làng Ó để cầu may, bày tỏ nỗi nhớ quê hương và lòng thương nhớ đối với những người đã khuất trong dịp đầu năm mới; trong đó có cả mong ước cho những điều rủi ro, phiền muộn sẽ được xóa tan khi vào phiên chợ.

Lần đầu tiên theo bố mẹ đi chợ âm dương, em Nguyễn Đình Hải ở thôn Việt Đoàn, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh - cho biết: “Lúc đầu mới đến thấy bốn bên tối om, chợ lại gần cây đa làm em cũng thấy sợ, nhưng mỗi lúc càng có nhiều người đến thì dần hết sợ và còn cảm thấy vui vui.”

Ông Nguyễn Xuân Hùng - Trưởng khu Xuân Ổ, phường Võ Cường, TP. Bắc Ninh - cho biết, năm 2022 phiên chợ âm dương chính thức được phục dựng với phần lễ trình khai hội tại đình làng, lễ tại đền Thượng, lễ tuyên văn khai hội mở chợ; nghi thức lập đàn tế lễ của nhà sư trụ trì chùa Hồng Phúc cùng 300 phật tử tụng kinh niệm Phật phổ độ chúng sinh, cầu quốc thái dân an, hòa bình thịnh vượng, vạn sự cát tường. Phần chợ, ngoài bày bán các mặt hàng còn có hát Quan họ cổ, hát văn, viết chữ đẹp đầu năm. Qua 2 năm được phục dựng đã có rất nhiều người về chợ âm dương làng Ó để mua may bán rủi, gặp gỡ, tri ân đối với những người thân đã khuất.

Năm 2023 phiên chợ trên tiếp tục được phục dựng, mở rộng quy mô hơn trước

Theo giới chuyên gia, việc phục dựng lại phiên chợ âm dương ở làng Xuân Ổ là tái hiện lại nét văn hóa truyền thống độc đáo và hấp dẫn của vùng quê Kinh Bắc. Điều này không chỉ đáp ứng mong mỏi của người dân địa phương mà còn tạo sức hấp dẫn đối với khách thập phương khi được tham dự hoạt động văn hóa tâm linh đầy ý nghĩa nhân văn.