Đầu tư công: Từ gỡ cơ chế đến bài toán thực thi

Trong quý I/2026, công tác triển khai kế hoạch đầu tư công được các bộ, ngành, địa phương đồng loạt đẩy mạnh, song tiến độ phân bổ vốn vẫn chậm khi còn 14 bộ, cơ quan và 22 địa phương chưa phân bổ chi tiết khoảng 41,6 nghìn tỷ đồng do vướng thủ tục đầu tư.

Trong bối cảnh đó, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực, với tổng giá trị ước đạt 110,3 nghìn tỷ đồng, tương đương 11% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ Việt Nam giao. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tăng 1,2% và giá trị tuyệt đối tăng khoảng 30 nghìn tỷ đồng, cho thấy nỗ lực thúc đẩy đưa dòng vốn công vào nền kinh tế.

Tuy nhiên, vấn đề đang rất được quan tâm hiện nay là các "điểm nghẽn" trong đầu tư công và cách xử lý để đầu tư công thực sự thông thoáng, không còn nghẽn, để trở thành một trụ cột tăng trưởng.

“Điểm nghẽn” sau cải cách thể chế

Chia sẻ tại họp báo quý I/2026 của Bộ Tài chính, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh, vấn đề hiện nay không còn chủ yếu nằm ở “điểm nghẽn” cơ chế, mà trọng tâm chuyển sang khâu tổ chức thực hiện và bảo đảm tiến độ giải ngân trên thực tế.

"Sau thời gian dài được Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo quyết liệt, hệ thống cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công đã được rà soát, sửa đổi một cách toàn diện. Các nội dung thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính cơ bản được điều chỉnh, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn", Thứ trưởng đánh giá.

Theo đại diện Bộ Tài chính, từ phân cấp, phân quyền, đấu thầu, chỉ định thầu; phân bổ vốn; thanh toán, quyết toán, đến các vấn đề về quy hoạch, đất đai, tài nguyên… đã được sửa đổi theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho triển khai dự án, cho thấy hệ thống cơ chế, chính sách pháp luật về đầu tư công hiện nay là thuận lợi nhất trong nhiều năm.

"Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn chậm, nguyên nhân chủ yếu được xác định nằm ở khâu tổ chức thực hiện", Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh.

Do đó, Thứ trưởng đề nghị các cơ quan báo chí kịp thời phản ánh những vướng mắc phát sinh, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến cơ chế thuộc trách nhiệm của bộ để được xử lý, điều chỉnh ngay.

Trong bối cảnh đầu tư công được xác định là một trong những trụ cột tăng trưởng, trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương cũng được làm rõ. Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, đơn vị nào không triển khai được dự án đã được phê duyệt, không giải ngân đúng tiến độ hoặc thực hiện kém hiệu quả sẽ bị đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ hoặc chỉ hoàn thành ở mức thấp.

Tăng tốc giải ngân đầu tư công

Trong bối cảnh yêu cầu đưa nguồn lực công vào nền kinh tế ngày càng cấp thiết, áp lực giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục gia tăng, ông Lê Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư (Bộ Tài chính) cho rằng, kết quả tích cực trong quý I là thành quả từ những nỗ lực không ngừng trong việc cải cách thể chế. 

Liên quan đến các điểm nghẽn thể chế, ông Dũng cho biết, Bộ Tài chính đã trình Quốc hội Việt Nam sửa đổi hai luật quan trọng gồm Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công. Việc sửa đổi này góp phần tháo gỡ vướng mắc trong giải ngân, đặc biệt theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Theo đó, Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch đầu tư công trung hạn theo tổng mức, còn các địa phương chủ động phân bổ danh mục dự án trên cơ sở nhu cầu và tiến độ thực hiện.

“Bộ Tài chính đã trình ban hành Nghị định số 254/2025/NĐ-CP về thanh toán, quyết toán dự án đầu tư công, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp cho chủ đầu tư. Khi thực hiện thanh toán tại Kho bạc Nhà nước, chủ đầu tư chỉ cần cung cấp bảng kê thông tin và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật, Kho bạc căn cứ hồ sơ để thực hiện giải ngân”, ông Dũng nhấn mạnh.

Theo ông Lê Tiến Dũng, về công tác chỉ đạo, điều hành, ngay từ đầu năm 2026, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ xác định giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đóng vai trò động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. 

Trong 3 tháng đầu năm, Thủ tướng đã tổ chức nhiều hội nghị chuyên đề và đưa ra chỉ đạo tại các phiên họp Chính phủ thường kỳ, cũng như tại các cuộc họp của Ban Chỉ đạo các công trình, dự án quan trọng quốc gia, nhất là lĩnh vực giao thông.

“Thủ tướng cũng đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung triển khai các giải pháp trọng tâm nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng, trong đó đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ then chốt”, ông Dũng cho biết.

Về phía Bộ Tài chính, cơ quan này đã chủ động điều hành, bảo đảm đáp ứng nhu cầu vốn kế hoạch năm 2026 cho các bộ, ngành, địa phương đồng thời ưu tiên bố trí vốn cho các dự án hạ tầng chiến lược, liên vùng, có khả năng giải ngân lớn và tạo hiệu ứng lan tỏa nhanh. Song song đó, chỉ đạo Kho bạc Nhà nước thực hiện giải ngân ngay khi đủ điều kiện nhằm bảo đảm tiến độ.

Ngoài ra, đại diện Vụ Đầu tư cho biết, Bộ Tài chính đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng bộ chỉ số theo dõi, đánh giá kết quả giải ngân vốn đầu tư công của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương theo tuần, tháng đồng thời đẩy mạnh điện tử hóa quy trình tổng hợp số liệu để phục vụ công tác điều hành kịp thời, hiệu quả.