Đặt trọng tâm vào công nghiệp chế tạo giá trị cao

Giảm phụ thuộc, tăng nội địa hóa

Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), chiến lược phát triển công nghiệp của Việt Nam trong giai đoạn tới đã xác định rõ định hướng ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp chế tạo có giá trị gia tăng cao, ứng dụng công nghệ tiên tiến, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trao đổi với Báo Công Thương, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp chỉ ra, nếu tỷ lệ nội địa hóa của ngành điện tử đạt mức khoảng 70%, ngành này có thể đóng góp khoảng 0,8 - 0,9% cho tăng trưởng kinh tế mỗi năm, trong khi với những ngành khác, mức đóng góp khoảng 0,2-0,3%. “Đấy là lý do tại sao ngành công nghiệp quyết tâm trong theo đuổi mục tiêu tăng cường tỷ lệ nội địa hóa”, ông Phạm Văn Quân nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Việt Nam rất cần sự mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế có trình độ cao, tiên tiến. Song khoảng cách từ thực tế đến mục tiêu còn khá lớn. Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030, có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có vốn FDI. Trong khi đó, theo ông Quân, Việt Nam hiện mới có khoảng 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, ngay trong số này vẫn chưa thống kê đầy đủ có bao nhiêu doanh nghiệp đã thực sự tham gia các chuỗi cung ứng. Mục tiêu hình thành từ 500 - 1.000 doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp cấp 1 còn thách thức hơn.

Về chính sách, ông Phạm Văn Quân cho biết, Cục Công nghiệp đang nghiên cứu một số chính sách đối với các ngành công nghiệp trọng điểm, công nghiệp hỗ trợ. Cùng với đó, vừa qua Chính phủ đã có Quyết định 929/QĐ-TTg ngày 25/5/2026 phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035. Mục tiêu trọng tâm là hỗ trợ phát triển khoảng 2.000 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và sức tự chủ cho các ngành công nghiệp nền tảng.

Khi Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất của nhiều tập đoàn quốc tế, thước đo tiếp theo của công nghiệp chế tạo không chỉ ở số lượng nhà máy hay quy mô xuất khẩu. Quan trọng hơn là có bao nhiêu doanh nghiệp Việt bước được vào chuỗi cung ứng, đảm nhận những công đoạn có giá trị cao hơn. Cần đảm bảo từng bước nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam, cũng chính là nâng cao nội lực và chất lượng tổng thể của nền kinh tế.

Chủ động chuỗi cung ứng, nâng tầm công nghiệp chế tạo

Nêu giải pháp cho giai đoạn tới, ông Phạm Văn Quân cho biết, để nâng cao năng lực và sức cạnh tranh của nền công nghiệp, cần tái cấu trúc theo hướng hiện đại, đồng bộ và có tính liên kết cao, lấy thị trường trong nước làm nền tảng, xuất khẩu làm động lực. Đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI, hình thành hệ sinh thái sản xuất và cung ứng có năng lực. Trọng tâm là phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ và chế tạo công nghệ cao, chuyển từ gia công, lắp ráp sang các khâu có giá trị gia tăng cao, qua đó nâng tỷ lệ nội địa hóa và mức độ tự chủ của nền công nghiệp.

Cùng với đó, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và sản xuất thông minh; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đầu tư cho R&D làm động lực nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng tiếp nhận, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và đáp ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Nhiệm vụ cấp thiết hiện nay là nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp. Việc nâng cao năng lực sẽ giúp gia tăng mức độ sẵn sàng và mở ra nhiều cơ hội vào chuỗi liên kết. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp FDI bày tỏ mong muốn tìm kiếm đối tác trong nước nhưng lại gặp khó khăn trong việc chọn lựa những đơn vị đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật khắt khe.

Phát biểu tại hội thảo về hợp tác công nghiệp chế tạo Việt Nam - Hà Lan do Cục Xúc tiến thương mại do Bộ Công Thương tổ chức mới đây, khẳng định tiềm năng thực tế của doanh nghiệp trong nước, ông Phạm Hải Phong - Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) chia sẻ: "Doanh nghiệp Việt Nam đã có hơn 20 năm tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn Nhật Bản và Hàn Quốc, qua đó tích lũy nền tảng quản trị sản xuất và đáp ứng tốt các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe. Nếu được kết nối với đối tác phù hợp, doanh nghiệp hoàn toàn đủ sức tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ cao".

Hiện tại, VASI đã ký biên bản ghi nhớ với Hiệp hội Doanh nghiệp Hà Lan tại Việt Nam (DBAV) để triển khai chương trình thí điểm hỗ trợ 6 doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực, hướng tới kết nối trực tiếp với các tập đoàn Hà Lan. Các nhóm sản phẩm hợp tác trọng tâm bao gồm: Thiết bị & hệ thống tự động hóa/AI, linh kiện OEM điện tử/máy móc, cơ khí ô tô - xe máy năng lượng mới, đóng tàu và thiết bị năng lượng tái tạo.

Chính vì vậy, tiến trình tham gia vào chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu của công nghiệp chế tạo Việt Nam không thể diễn ra trong ngắn hạn hay dựa trên các lợi thế gia công truyền thống. Thay vào đó, mức độ thành công sẽ phụ thuộc vào năng lực đáp ứng chuẩn mực kỹ thuật, sự chủ động trong chuyển đổi xanh và tính hiệu quả của các mô hình liên kết chuỗi trong giai đoạn tới.

Chia sẻ thêm về nội dung này, ông Phan Đức Hiếu- Uỷ viên chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh, Việt Nam có tầm nhìn chiến lược nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng công nghệ cao và bán dẫn toàn cầu. Theo ông, cơ hội đang mở ra khi nhiều doanh nghiệp quốc tế mở rộng chuỗi cung ứng, trong khi doanh nghiệp Việt Nam đã có năng lực chế tạo. Vấn đề là kết nối những năng lực này với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam cần tiếp tục theo đuổi mục tiêu công nghiệp hóa lấy công nghiệp chế biến, chế tạo làm trọng tâm. Vì vậy, nguồn lực xã hội cần tập trung vào việc xây dựng và nâng cao năng lực, năng suất cho các doanh nghiệp công nghiệp trong nước, hình thành và phát triển các doanh nghiệp công nghiệp mạnh, các chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị trong nước có đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu; tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, thuận lợi để các doanh nghiệp công nghiệp trong nước có thể lớn mạnh, tạo ra giá trị gia tăng trong nước lớn hơn, kết nối được với khu vực đầu tư nước ngoài, và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.